GraceBoonsDevi Mahatmya19 Shlokas

Adhyaya 86: Dhumralocana’s Mission and His Ashing by the Goddess; Shumbha Sends Chanda and Munda

धूम्रलोचनवधः (Dhūmralocana-vadhaḥ)

Devi's Grace

এই অধ্যায়ত শুম্ভ দেৱীৰ সৌন্দৰ্যত মোহিত হৈ ধূম্ৰলোচনক দূত কৰি পঠায়—দেৱীক বুজাই বা বলপূৰ্বক লৈ আহিবলৈ। ধূম্ৰলোচন সেনাসহ আহি অহংকাৰভৰে কঠোৰ বাক্য কয়। দেৱী তাৰ দৰ্প ধিক্কাৰ কৰি ক্ৰোধত কেৱল ‘হুঁকাৰ’ মাত্ৰে তাক ভস্ম কৰে। ধূম্ৰলোচন-বধৰ সংবাদ পাই শুম্ভ অতি ক্ৰুদ্ধ হয় আৰু দেৱীৰ সৈতে যুদ্ধৰ বাবে চণ্ড আৰু মুণ্ডক পঠায়।

Divine Beings

Ambikā/Devī (Śrī Devī)Siṃha (Devī’s vāhana, lion)

Celestial Realms

Sāvarṇika Manvantara (frame-context of Devī Māhātmya)

Key Content Points

Śumbha orders Dhūmralocana to forcibly bring the Devī, authorizing violence against any would-be protectors (devas, yakṣas, gandharvas).Dhūmralocana confronts Ambikā on the Himālaya and threatens to drag her by the hair if she refuses to go to Śumbha–Niśumbha.Ambikā incinerates Dhūmralocana with a huṃkāra, demonstrating shaktic supremacy without conventional weaponry.The Devī’s lion (her vāhana) annihilates the asura army in close combat, completing the rout.Śumbha, furious at Dhūmralocana’s death and the army’s destruction, commands Chanda and Muṇḍa to capture Ambikā, setting up the next episode.

Focus Keywords

Markandeya Purana Adhyaya 86Devī Māhātmya Chapter 86Dhūmralocana vadhaAmbikā huṃkāra bhasmaŚumbha Niśumbha narrativeCaṇḍa Muṇḍa episodeSāvarṇika Manvantara Devī MāhātmyaDevī’s lion vāhana battle

Shlokas in Adhyaya 86

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ सावर्णिके मन्वन्तरे देविमाहात्म्ये पञ्चाशोत्तमोध्यायः । षडशीतितमोऽध्यायः- ८६ । ऋषिरुवाच इत्याकर्ण्य वचो देव्याः स दूतोऽमर्षपूरितः । समाचष्ट समागम्य दैत्यराजाय विस्तरात् ॥

ঋষিয়ে ক’লে—দেৱীৰ বাক্য শুনি সেই দূত ক্ৰোধে পৰিপূৰ্ণ হ’ল; তাৰ পিছত গৈ দৈত্যৰাজাক সেই সকলো কথা বিস্তাৰে নিবেদন কৰিলে।

Verse 2

तस्य दूतस्य तद्वाक्यमाकर्ण्यासुरराट् ततः । सक्रोधः प्राह दैत्यानामधिपं धूम्रलोचनम् ॥

দূতৰ কথা শুনি অসুৰৰাজ ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল আৰু দৈত্যপ্ৰধান ধূম্ৰলোচনক ক’লে।

Verse 3

हे धूम्रलोचनाशु त्वं स्वसैन्यपरिवारितः । तामानय बलाद् दुष्टां केशाकर्षणविह्वलाम् ॥

হে ধূম্ৰলোচন, শীঘ্ৰে—নিজ সৈন্যৰে ঘেৰি—সেই দুষ্টা নাৰীক চুলি ধৰি টানি কষ্ট দি ব’লপূৰ্বক ইয়ালৈ লৈ আহ।

Verse 4

तत्परित्राणदः कश्चिद्यदि वोत्तिष्ठतेऽपरः । स हन्तव्योऽमरो वापि यक्षो गन्धर्व एव वा ॥

যদি কোনোবাই তাই ৰক্ষা কৰিবলৈ উঠি দাঁড়ায়, তেন্তে তাক বধ কৰিব লাগে—সেইজন দেৱ হওক, যক্ষ হওক বা গন্ধৰ্ব হওক।

Verse 5

ऋषिरुवाच तेनाज्ञप्तस्ततः शीघ्रं स दैत्यो धूम्रलोचनः । वृतः पष्ट्या सहस्राणामसुराणां द्रुतं ययौ ॥

ঋষিয়ে ক’লে: তেওঁৰ আজ্ঞাত দানৱ ধূম্ৰলোচন তৎক্ষণাৎ ওলাই গ’ল; হাজাৰ হাজাৰ অসুৰদলে ঘেৰি ধৰি সি দ্ৰুতগতিত আগবাঢ়িল।

Verse 7

स दृष्ट्वा तां ततो देवीं तुहिनाचलसंस्थिताम् । जगादोच्चैः प्रयाहिति मूलं शुम्भनिशुम्भयोः ॥ न चेत्प्रीत्याद्य भवती मद्भर्तारमुपैष्यति । ततो बलान्नयाम्येष केशाकर्षणविह्वलाम् ॥

হিমালয়ত অৱস্থিত দেৱীক দেখি সি উচ্চস্বৰে চিঞৰি ক’লে: “শুম্ভ-নিশুম্ভৰ সন্নিধিলৈ যা। আজি যদি তই স্বেচ্ছাৰে মোৰ প্ৰভুৰ ওচৰলৈ নাযাস, তেন্তে তোৰ চুলি টানি কষ্ট দি বলপূৰ্বক ধৰি লৈ যাম।”

Verse 8

श्रीदेव्युवाच दैत्येश्वरेण प्रहितो बलवान् बलसंवृतः । बलान्नयासि मामेवं ततः किं ते करोम्यहम् ॥

ভগৱতী দেৱীয়ে ক’লে: “দৈত্যেন্দ্ৰে পঠোৱা তই বলৱান আৰু বলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত। যদি তই মোক এইদৰে বলপূৰ্বক লৈ যাব খোজ, তেন্তে মই তোৰ প্ৰতি কি কৰিম?”

Verse 9

ऋषिरुवाच इत्युक्तः सोऽभ्यधावत्तामसुरो धूम्रलोचनः । हुंकारेणैव तं भस्म सा चकाराम्बिका ततः ॥

ঋষিয়ে ক’লে: এইদৰে কোৱা হ’তেই সেই অসুৰ ধূম্ৰলোচন দেৱীৰ ফালে ধাৱিত হ’ল; তেতিয়া অম্বিকাই কেৱল ‘হুঁ’কাৰমাত্ৰে তাক ভস্ম কৰি দিলে।

Verse 10

अथ क्रुद्धं महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका । ववर्ष सायकैस्तीक्ष्णैस्तथा शक्तिपरश्वधैः ॥

তেতিয়া অম্বিকাই ক্ৰুদ্ধ মহা অসুৰসেনাৰ ওপৰত তীক্ষ্ণ শৰবৃষ্টি কৰিলে, আৰু শূল আৰু পৰশুৰ দ্বাৰাও প্ৰহাৰ কৰিলে।

Verse 11

ततो धुतसटः कोपात्कृत्वा नादं सुभैरवम् । पपातासुरसेनायां सिंहः देव्याः स्ववाहनः ॥

তেতিয়া ক্ৰোধত কেশৰ কঁপাই অতি ভয়ংকৰ গর্জন কৰি, দেৱীৰ বাহন সিংহটি অসুৰসেনাৰ ওপৰত ঝাঁপি পৰিল।

Verse 12

कांश्चित् करप्रहारेण दैत्यानास्येन चापरान् । आक्रम्य चाधरेणान्यान् स जग्हान महासुरान् ॥

কিছুমান দৈত্যক সি থাবাৰ আঘাতে পেলাই দিলে, কিছুমানক মুখেৰে; আৰু আন কিছুমানক পদদলিত কৰি তলৰ চোয়ালৰ দাঁতে কামুৰি হত্যা কৰিলে।

Verse 13

केषाञ्चित् पाटयामास नखैः कोष्ठानि केशरी । तथा तलप्रिहारेण शिरांसि कृतवान् पृथक् ॥

কিছুমানৰ বুকু সি নখেৰে ফালি দিলে, আৰু কিছুমানৰ মূৰ থাবাৰ আঘাতে বিচ্ছিন্ন কৰিলে।

Verse 14

विच्छिन्नबाहुशिरसः सृतास्तेन तथापरे । पपौ च रुधिरं कोष्ठादन्येषां धुतकेसरः ॥

আন কিছুমান, যাৰ বাহু আৰু মূৰ ছিন্ন হৈছিল, তাৰ পৰা পলাই গ’ল; আৰু কেশৰ কঁপোৱা সিংহে আন কিছুমানৰ বুকুৰ পৰা ৰক্ত পান কৰিলে।

Verse 15

क्षणेन तद्बलं सर्वं क्षयं नीतं महात्मना । तेन केसरिणा देव्याः वाहनेंनातिकोपिना ॥

ক্ষণমাত্ৰতে দেৱীৰ বাহন সেই মহাত্মা সিংহে অতিশয় ক্ৰুদ্ধ হৈ সমগ্ৰ সেনাক ধ্বংস কৰিলে।

Verse 16

श्रुत्वा तमसुरं देव्याः निहतं धूम्रलोचनम् । बलं च क्षयितं कृत्स्नं देवीकेसरिणा ततः ॥

দেৱীয়ে অসুৰ ধূম্ৰলোচনক বধ কৰিলে আৰু দেৱীৰ সিংহে সমগ্ৰ সেনা ধ্বংস কৰিলে—এই কথা শুনি, তেতিয়া—

Verse 17

चुकोप दैत्याधिपतिः शुम्भः प्रस्फुरिताधरः । आज्ञापयामास च तौ चण्डमुण्डौ महासुरौ ॥

তেতিয়া দৈত্যনাথ শুম্ভ ক্ৰোধে দগ্ধ হৈ, ওঁঠ কঁপাই কঁপাই, সেই দুজন মহাসুৰ চণ্ড আৰু মুণ্ডক আদেশ দিলে।

Verse 18

हे चण्ड हे मुण्ड बलैर्बहुभिः परिवारितौ । तत्र गच्छत गत्वा च सा समानीयतां लघु ॥

‘হে চণ্ড! হে মুণ্ড! বহু সৈন্যদলেৰে ঘেৰাই তাত গৈ; গৈ তাইক শীঘ্ৰে ইয়ালৈ লৈ আহা।’

Verse 19

केशेष्वाकृष्य बद्ध्वा वा यदि वः संशयो युधि । तदाशेषायुधैः सर्वैरसुरैर्विनिहन्यताम् ॥

‘যদি যুদ্ধত কোনো সন্দেহ থাকে, তেন্তে তাইৰ কেশ ধৰি টানি আনি বান্ধি পেলোৱা; তাৰপিছত সকলো অসুৰে সকলো অস্ত্ৰেৰে তাইক বধ কৰক।’

Verse 20

तस्यां हतायां दुष्टायां सिंहें च विनिपातिते । शीघ्रमागम्यतां बद्ध्वा गृहीत्वा तामथाम्बिकाम् ॥

যেতিয়া সেই দুষ্টা নাৰী নিহত হ’ব আৰু সিংহো পতিত হ’ব, তেতিয়া শীঘ্ৰে উভতি আহিবা—সেই অম্বিকাক বান্ধি ধৰি লৈ আহিবা।

Frequently Asked Questions

What is the primary theological or ethical inquiry of this Adhyaya?

The chapter foregrounds the contrast between coercive power (asuric abduction and intimidation) and divine sovereignty (the Devī’s effortless, non-instrumental destruction of evil), presenting shakti as a principle that subordinates brute force and fear-based rule.

How does this chapter advance the narrative sequence of the Devī’s conflict with Śumbha and Niśumbha?

It marks a decisive escalation: Śumbha’s attempt at forcible capture fails immediately with Dhūmralocana’s death, the asura army is routed by the Devī’s lion, and Śumbha responds by sending higher-ranking agents (Caṇḍa and Muṇḍa), intensifying the campaign.

How does this chapter contribute to the Devī Māhātmya (Śākta tradition)?

It establishes a hallmark Devī Māhātmya motif—victory through the Devī’s intrinsic power (huṃkāra as a shaktic act) and the martial agency of her vāhana—while narratively preparing the Caṇḍa–Muṇḍa episode central to later manifestations and epithets of the Goddess.