Adhyaya 70: The King Confronts the Rakshasa and Restores the Brahmin’s Wife

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे एकोनसप्ततितमोऽध्यायः । सप्ततितमोऽध्यायः- ७० । मार्कण्डेय उवाच । अथारुरोह स्वरथं प्रणिपत्य महामुनिम् । तेनाख्यातं वनं तच्च प्रययावुत्पलावतम् ॥

এইদৰে শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণৰ ঔত্তম মন্বন্তৰত ঊনসত্তৰতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া সত্তৰতম অধ্যায় আৰম্ভ। মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—তাৰ পাছত সি নিজৰ ৰথত আৰোহণ কৰি, মহর্ষিক প্ৰণাম জনাই, তেখেতে দেখুৱাই দিয়া সেই অৰণ্যলৈ, ‘উৎপলাৱটক’ নামৰ স্থানলৈ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 2

यथाख्यातस्वरूपां च भार्यां भर्त्रा द्विजस्य ताम् । भक्षयन्तीं ददर्शाथ श्रीफलानि नरेश्वरः ॥

তেতিয়া ৰজাই সেই ব্ৰাহ্মণৰ পত্নীক—যেনেকৈ বৰ্ণনা কৰা হৈছিল ঠিক তেনেকৈ—শ্ৰীফল (বিল্বফল) খাই থকা দেখিলে।

Verse 3

पप्रच्छ च कथं भद्रे ! त्वमेतद्वनमागता । स्फुटं ब्रवीहि वैशालेरपि भार्या सुशर्मणः ॥

সি সুধিলে—“ভদ্রে, তুমি কেনেকৈ এই অৰণ্যলৈ আহিলা? স্পষ্টকৈ কোৱা—তুমি কি বৈশালীৰ সুশর্মাৰ পত্নী?”

Verse 4

ब्राह्मण्युवाच । सुताहमतिरात्रस्य द्विजस्य वनवासिनः । पत्नी विशालपुत्रस्य यस्य नाम त्वयोदितम् ॥

ব্ৰাহ্মণী ক’লে—“মই অৰণ্যবাসী দ্বিজ অতিৰাত্ৰৰ কন্যা। আৰু বিশালৰ পুত্ৰৰ—আপুনি যাৰ নাম কৈছে—মই পত্নী।”

Verse 5

साहं हृता बलाकेन राक्षसेन दुरात्मना । प्रसुप्ता भवनस्यान्ते भ्रातृमातृवियोजिता ॥

“মই ঘৰৰ কাষতে শুই আছিলোঁ—ভাই আৰু মাতৃৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ—তেতিয়া সেই দুষ্ট ৰাক্ষস বালাকে মোক অপহৰণ কৰিলে।”

Verse 6

भस्मीभवतु तद्रक्षो येनास्म्येवं वियोजिता । मात्रा भ्रातृभिरन्यैश्च तिष्ठाम्यत्र सुदुःखिता ॥

যি ৰাক্ষসে মোক এইদৰে মোৰ মাতৃ, ভ্ৰাতা আৰু আন স্বজনৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰিছে, সি ভস্মীভূত হওক। মাতৃ-ভ্ৰাতৃজনৰ বিয়োগত মই ইয়াত অতিশয় শোকাকুল হৈ আছোঁ।

Verse 7

अस्मिन्वनेऽतिगहने तेनानीयाहमुज्झिता । न वेद्मि कारणं किं तन्नोपभुङ्क्ते न खादति ॥

এই অতি ঘন আৰু ভয়ংকৰ অৰণ্যলৈ সি মোক আনি পৰিত্যাগ কৰিলে। কাৰণ কি মই নাজানো—সি ন মোক ভোগ কৰে, ন মোক খায়।

Verse 8

राजोवाच अपि तज्ज्ञायते रक्षस्त्वामुत्सृज्य क्व वै गतम् । अहं भर्त्रा तवैवात्र प्रेषितो द्विजनन्दिनि ॥

ৰাজাই ক’লে—তোমাক ত্যাগ কৰি সেই ৰাক্ষস ক’লৈ গ’ল, সেয়া জানো নে? হে দ্বিজপ্ৰিয়ে, তোমাৰ স্বামীয়ে মোক ইয়ালৈ পঠাইছে।

Verse 9

ब्राह्मण्युवाच अस्यैव काननस्यान्ते स तिष्ठति निशाचरः । प्रविश्य पश्यतु भवान् न बिभेति ततो यदि ॥

ব্ৰাহ্মণী ক’লে—সেই নিশাচৰ এই অৰণ্যৰ প্ৰান্ততে থিয় হৈ আছে। তুমি ভিতৰলৈ সোমাই চাও—যদি তুমি তাক ভয় নকৰা তেনেহ’লে।

Verse 10

मार्कण्डेय उवाच प्रविवेश ततः सोऽथ तया वर्त्मनि दर्शिते । ददृशे परिवारॆण समवेतञ्च राक्षसम् ॥

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—তাৰপিছত তাই দেখুওৱা পথেদি সি ভিতৰলৈ সোমাই, অনুচৰসকলৰ সৈতে একেলগে থকা ৰাক্ষসক দেখিলে।

Verse 11

दृष्टमात्रे ततस्तस्मिन् त्वरमाणः स राक्षसः । दूरादेव महीं मूर्ध्ना स्पृशन् पादान्तिकं ययौ ॥

তেওঁক দেখা মাত্ৰেই ৰাক্ষসজন তৎক্ষণাৎ ত্বৰিত হৈ আহিল; দূৰৰ পৰাই মস্তকেৰে ভূমি স্পৰ্শ কৰি সি ৰজাৰ চৰণসন্নিধিলৈ গ’ল।

Verse 12

राक्षस उवाच ममात्रागच्छता गेहं प्रसादस्ते महान् कृतः । प्रसाधि किं करोम्येष वसामि विषये तव ॥

ৰাক্ষসজনে ক’লে—“আপুনি মোৰ নিবাসলৈ আহি মোৰ প্ৰতি মহা অনুগ্ৰহ কৰিলে। প্ৰসন্ন হওক—মই কি কৰোঁ? মই আপোনাৰ ৰাজ্যৰ ভিতৰতে বাস কৰোঁ।”

Verse 13

अर्घञ्चेमं प्रतीच्छ त्वं स्थीयताञ्चेदमासनम् । वयं भृत्या भवान् स्वामी दृढमाज्ञापयस्व माम् ॥

“এই অৰ্ঘ্য গ্ৰহণ কৰক আৰু এই আসনত উপবেশন কৰক। আমি আপোনাৰ দাস; আপুনি স্বামী—মোক দৃঢ়ভাৱে আদেশ কৰক।”

Verse 14

राजोवाच कृतमेव त्वया सर्वं सर्वामेवातिथिक्रियाम् । किमर्थं ब्राह्मणवधूस्त्वयानीता निशाचर ॥

ৰজাই ক’লে—“তুমি আতিথ্য-সত্কাৰৰ সকলো কৰ্ম সম্পন্ন কৰিছা। কিন্তু হে নিশাচৰ, এজন ব্ৰাহ্মণৰ পত্নীক কিহৰ উদ্দেশ্যে অপহৰণ কৰি আনিলা?”

Verse 15

नेयं सुरूपा सन्त्यन्या भाय्र्यार्थञ्चेद् हृता त्वया । भक्ष्यार्थं चेत्कथं नात्ता त्वयैतत्कथ्यतां मम ॥

“সেইগৰাকী বিশেষ ৰূপৱতী নহয়—আনো আছে। যদি পত্নী কৰিবলৈ লৈ গৈছা, তেন্তে তাকেই কিয়? আৰু যদি ভক্ষণৰ বাবে, তেন্তে তাক খোৱা নহ’ল কিয়? এই কথা মোক কোৱা।”

Verse 16

राक्षस उवाच न वयं मानुषाहारा अन्ये ते नृप ! राक्षसाः । सुकृतस्य फलं यत्तु तदश्नीमो वयं नृप ॥

ৰাক্ষসে ক’লে—হে ৰাজন, আমি নৰমাংসভোজী নহয়; সেয়া আন ৰাক্ষস। আমি, হে ৰাজন, যি-কোনো সুকৃত (পুণ্য)ৰ ফল, তাকেই ভোগ কৰোঁ।

Verse 17

स्वभावञ्च मनुष्याणां योषिताञ्च विमानिताः । मानिताश्च समश्नीमो न वयं जन्तुखादकाः ॥

আমি মানুহৰ স্বভাৱকেই ‘ভক্ষণ’ কৰোঁ; আৰু নাৰীৰো—যেতিয়া তেওঁলোক অপমানিত হয় তেতিয়া, আৰু সন্মানিত হলেও—সেয়াও আমি গ্ৰাস কৰোঁ। আমি প্ৰাণিভক্ষক নহয়।

Verse 18

यदस्माभिर्नृणां क्षान्तिर्भुक्ता क्रुध्यन्ति ते तदा । भुक्ते दुष्टे स्वभावे च गुणवन्तो भवन्ति च ॥

যেতিয়া আমি লোকৰ ক্ষমাশীলতা ‘ভক্ষণ’ কৰোঁ, তেতিয়া তেওঁলোক ক্ৰুদ্ধ হয়। আৰু যেতিয়া তেওঁলোকৰ দুষ্ট স্বভাৱ ‘ভক্ষিত’ হয়, তেতিয়া তেওঁলোক গুণৱানও হয়।

Verse 19

सन्ति नः प्रमदा भूप ! रूपेणाप्सरसां समाः । राक्षस्यस्तासु तिष्ठत्सु मानुषीषु रतिः कथम् ॥

হে ৰাজন, আমাৰ ওচৰত অপ্সৰাৰ সমান সৌন্দৰ্যযুক্ত ৰাক্ষসী নাৰী আছে। তেনে ৰাক্ষসী উপলব্ধ থাকিলে মানৱী নাৰীৰ প্ৰতি কামনা কেনেকৈ হ’ব?

Verse 20

राजोवाच यद्येषा नोपभोगाय नाहाराय निशाचर । गृहं प्रविश्य विप्रस्य तत्किमेषा हृता त्वया ॥

ৰাজাই ক’লে—হে নিশাচৰ, যদি সি ন ভোগৰ বাবে, ন আহাৰৰ বাবে, তেন্তে ব্ৰাহ্মণৰ ঘৰত প্ৰৱেশ কৰি তুমি তাক কিয় অপহৰণ কৰিলা?

Verse 21

राक्षस उवाच मन्त्रवित् स द्विजश्रेष्ठो यज्ञे यज्ञे गतस्य मे । रक्षोघ्नमन्त्रपठनात् करोत्युच्चाटनं नृप ॥

ৰাক্ষসে ক’লে—হে ৰাজন, সেই ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ মন্ত্ৰবিদ। মই যেতিয়াই যজ্ঞলৈ যাওঁ, তেতিয়াই সি ৰাক্ষসঘ্ন মন্ত্ৰ জপি মোক আঁতৰাই খেদাই দিয়ে।

Verse 22

वयं बुभुक्षितास्तस्य मन्त्रोच्चाटनकर्मणा । क्व यामः सर्वयज्ञेषु स ऋत्विग् भवति द्विजः ॥

তাৰ মন্ত্ৰপ্ৰেৰিত খেদাই দিয়াৰ বাবে আমি ভোকাতুৰ হৈয়ে থাকোঁ। আমি ক’লৈ যাম? প্ৰতিটো যজ্ঞতে সেই ব্ৰাহ্মণেই ঋত্বিজ্ হৈ কাৰ্য কৰে।

Verse 23

ततोऽस्माभिरिदन्तस्य वैकल्यमुपपादितम् । पत्नीविना पुमानिज्याकर्मयोग्यो न जायते ॥

সেয়েহে আমি তাৰ বাবে এই অক্ষমতা ঘটালোঁ—স্ত্ৰীবিহীন পুৰুষ যজ্ঞীয় ইজ্যা-কর্ম, অৰ্থাৎ যজ্ঞ-উপাসনা, কৰিবলৈ যোগ্য নহয়।

Verse 24

मार्कण्डेय उवाच वैकल्योच्चारणात्तस्य ब्राह्मणस्य महामतेः । ततः स राजातिभृशं विषण्णः समजायत ॥

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—সেই মহাত্মা ব্ৰাহ্মণৰ অক্ষমতাৰ কথা শুনি (বা কোৱা হ’লে) ৰজা তেতিয়া অতিশয় দুখিত হ’ল।

Verse 25

वैकल्यमेवं विप्रस्य वदन्मामेव निन्दति । अनर्हमर्घस्य च मां सोऽप्याह मुनिसत्तमः ॥

ব্ৰাহ্মণৰ অক্ষমতাৰ কথা এইদৰে ক’তে ক’তে সি মোকো নিন্দা কৰে; আৰু সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠেও ক’লে যে মই অৰ্ঘ্য, অৰ্থাৎ সন্মান, পাবলৈ অযোগ্য।

Verse 26

वैकल्यं तस्य विप्रस्य राक्षसोऽप्याह मे यथा । अपत्नीकतया सोऽहं सङ्कटं महदास्थितः ॥

যেনেকৈ মই সেই ব্ৰাহ্মণজনৰ দোষ বৰ্ণনা কৰিছিলোঁ, তেনেকৈ ৰাক্ষসেও মোক ক’লে— “মই পত্নীহীন; সেয়ে মহাদুখত পতিত হৈছোঁ।”

Verse 27

मार्कण्डेय उवाच एवम् चिन्तयतस्तस्य पुनरप्याह राक्षसः । प्रणामनम्रो राजानं बद्धाञ्जलिपुटो मुने ॥

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে— সি এনেদৰে চিন্তা কৰি থাকোঁতে, ৰাক্ষসে পুনৰ ক’লে; হে মুনি, ৰজাক প্ৰণাম কৰি, কৰযোৰে নিবেদন কৰিলে।

Verse 28

नरेन्द्राज्ञाप्रदानेन प्रसादः क्रियतां मम । भृत्यस्य प्रणतस्य त्वं युष्मद्विषयवासिनः ॥

হে ৰাজন, আজ্ঞা দান কৰি মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক। মই আপোনাৰ ৰাজ্যত বাস কৰা আপোনাৰ দাস; আপোনাৰ সন্মুখত প্ৰণত।

Verse 29

राजोवाच स्वभावं वयमश्नीमस्त्वयोक्तं यन्निशाचर । तदर्थिनो वयं येन कार्येण शृणु तन्मम ॥

ৰজাই ক’লে— হে নিশাচৰ, তুমি যেনেকৈ কৈছা, আমি বিষয়বোৰক সিহঁতৰ স্বভাৱ অনুসাৰে গ্ৰহণ কৰোঁ। আমাৰো এক প্ৰয়োজন আছে— সেই অনুগ্ৰহৰ বিনিময়ত যি কাৰ্য লাগে, সেয়া শুনা।

Verse 30

अस्यास्त्वयाद्य ब्राह्मण्या दौःशील्यमुपभुज्यताम् । येन त्वयात्तदौःशील्या तद्विनीता भवेदियम् ॥

আজি এই ব্ৰাহ্মণীজনীৰ দুষ্ট আচৰণ গ্ৰাস কৰি আঁতৰাই দিয়া; যাতে তোমাৰ দ্বাৰা সেই দুষ্টতা অপসাৰিত হ’লে তাই বিনীত আৰু সু-শিক্ষিত হয়।

Verse 31

नीयतां यस्य भार्येयं तस्य वेश्म निशाचर । अस्मिन् कृते कृतं सर्वं गृहमभ्यागतस्य मे ॥

হে নিশাচৰ! যি পুৰুষৰ সি পত্নী, তাৰ গৃহলৈ তাক লৈ যা। এইটো সম্পন্ন হ’লে, এই গৃহলৈ অতিথি ৰূপে অহা মোৰ সকলো কাৰ্য সিদ্ধ হ’ব।

Verse 32

मार्कण्डेय उवाच ततः स राक्षसस्तस्याः प्रविश्यान्तः स्वमायया । भक्षयामास दौःशील्यं निजशक्त्या नृपाज्ञया ॥

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—তেতিয়া সেই ৰাক্ষস নিজ মায়াৰে তাইৰ অন্তৰত প্ৰৱেশ কৰি, ৰজাৰ আজ্ঞা অনুসৰি, নিজ শক্তিৰে তাইৰ দুষ্চৰিত্ৰক গ্ৰাস কৰিলে।

Verse 33

दौःशील्येनातिरौद्रेण पत्नी तस्य द्विजन्मनः । तेन सा संपरित्यक्ता तमाह जगतीपतिम् ॥

সেই দ্বিজৰ পত্নী অতি ভয়ংকৰ দুষ্চৰিত্ৰৰ বাবে তেওঁৰ দ্বাৰা পৰিত্যক্ত হ’ল; পৰিত্যক্ত হৈ তাই ভূমিপতি (ৰাজা)ক ক’লে।

Verse 34

स्वकर्मफलपाकेन भर्तुस्तस्य महात्मनः । वियोजिताहं तद्धेतुरयमासीन् निशाचरः ॥

মোৰ নিজ কৰ্মফলৰ পৰিপাকে মই সেই মহাত্মা স্বামীৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈছোঁ। সেই বিচ্ছেদৰ কাৰণ এই নিশাচৰ (ৰাক্ষস) আছিল।

Verse 35

नास्य दोषो न वा तस्य मम भर्तुर्महात्मनः । ममैव दोषो नान्यस्य सुकृतं ह्युपभुज्यते ॥

তাত কোনো দোষ নাই, মোৰ সেই মহাত্মা স্বামীতেও দোষ নাই। দোষ কেৱল মোৰেই, আন কাৰো নহয়; কিয়নো কৃত পুণ্যৰ (আৰু তাৰ ফলৰ) ভোগ কৰ্তাই নিজে কৰে।

Verse 36

अन्यजन्मनि कस्यापि विप्रयोगः कृतो मया । सोऽयं ममाप्युपगतः को दोषोऽस्य महात्मनः ॥

পূৰ্বজন্মত মই কাৰোবাৰ বিচ্ছেদ ঘটাইছিলোঁ; সেই কৰ্মফলেই আজি মোৰ ওপৰতো আহি পৰিছে। এই মহাত্মা পুৰুষৰ ইয়াত কি দোষ আছে?

Verse 37

राक्षस उवाच प्रापयामि तवादेशादिमां भर्तृगृहं प्रभो । यदन्यत्करणीयन्ते तदाज्ञापय पार्थिव ॥

ৰাক্ষসে ক’লে—হে প্ৰভু, আপোনাৰ আজ্ঞাৰে মই এই নাৰীক তাইৰ স্বামীৰ ঘৰলৈ পৌঁছাই দিম। আৰু যি কিছুমান কৰণীয়, সেয়াও আজ্ঞা কৰক, হে ৰাজন।

Verse 38

राजोवाच अस्मिन् कृते कृतं सर्वं त्वया मे रजनीचर । आगन्तव्यञ्च ते वीर कार्यकाले स्मृतेन मे ॥

ৰাজাই ক’লে—হে নিশাচৰ, এইটো সম্পন্ন হ’লে তুমি মোৰ বাবে সকলো কৰি দিলা বুলিয়েই হ’ব। হে বীৰ, কাম থাকিলে যেতিয়া যেতিয়া মই তোমাক স্মৰি মাতিম, তেতিয়া তেতিয়া তুমি আহিব লাগিব।

Verse 39

नाथेत्युक्त्वा तु तद्रक्षस्तामादाय द्विजाङ्गनाम् । निन्ये भर्तृगृहं शुद्धां दौःशील्यापगमात्तदा ॥

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—“এৱমস্তु, প্ৰভো” বুলি কৈ সেই ৰাক্ষসে সেই ব্ৰাহ্মণীক লৈ তাইৰ স্বামীৰ ঘৰলৈ লৈ গ’ল। তাৰ পাছত অপবাদৰ কলংক আঁতৰাত তাই শুদ্ধ হ’ল।