Next Verse

Shloka 1

Adhyaya 65Svarocis Enjoys on the Mountain; A Debate on Marital Fidelity and Desire

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ स्वारोचिषे मन्वन्तरेऽ चतुःषष्ठितमोऽध्यायः ।

पञ्चषष्ठितमोऽध्यायः- ६५

मार्कण्डेय उवाच ।

ततः स ताभिः सहितः पत्नीभिरमरद्युतिः ।

ररामा तस्मिन् शैलेन्द्रे रम्यकानननिर्झरे ॥

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe 'tha svārociṣe manvantare catuḥṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ / pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ 65 / mārkaṇḍeya uvāca tataḥ sa tābhiḥ sahitaḥ patnībhir amaradyutiḥ / rarāma tasmin śailendre ramyakānananirjhare

এইদৰে শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণৰ স্বাৰোচিষ মন্বন্তৰত ৬৪তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। ৬৫তম অধ্যায় আৰম্ভ। মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—তাৰ পাছত সেই তেজোময় দিব্য পুৰুষে সেই পত্নীসকলৰ সৈতে, মনোৰম উপবন আৰু ঝৰ্ণাৰে শোভিত সেই ৰাজস পৰ্বতত ক্ৰীড়া কৰি বিচৰণ কৰিলে।

इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसमाप्तिसूचक अव्यय (quotative/end marker)
श्रीमार्कण्डेयपुराणेin the Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa
श्रीमार्कण्डेयपुराणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootश्री + मार्कण्डेय + पुराण (प्रातिपदिक); समासः
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (Singular); तत्पुरुष (title-compound)
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formआरम्भ/अनन्तरबोधक अव्यय (particle: now/then)
स्वारोचिषेin (the) Svārociṣa (Manvantara)
स्वारोचिषे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeAdjective
Rootस्वारोचिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (Singular); (मन्वन्तर-विशेषण)
मन्वन्तरेin the Manvantara
मन्वन्तरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (Singular)
and
:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
चतुःषष्ठितमःsixty-fourth
चतुःषष्ठितमः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootचतुःषष्ठि + तम (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (Singular); द्विगु-समास (numeral compound)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन (Singular)
पञ्चषष्ठितमःsixty-fifth
पञ्चषष्ठितमः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपञ्चषष्ठि + तम (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (Singular); द्विगु-समास (numeral compound)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन (Singular)
मार्कण्डेयःMārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्शभूत), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular)
ततःthen
ततः:
अधिकरण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकाल/क्रमवाचक अव्यय (adverb)
सःhe
सः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन (Singular)
ताभिःwith them (those women)
ताभिः:
सह/साधन (Instrument/with)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन (Plural)
सहितःaccompanied, together with
सहितः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसह (उपसर्ग) + इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृत् (past participle used adjectivally); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पत्नीभिःwith (his) wives
पत्नीभिः:
सह/साधन (Instrument/with)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन (Plural)
अमरद्युतिःthe radiant one (like an immortal)
अमरद्युतिः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअमर + द्युति (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष
ररामाenjoyed, delighted
ररामा:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्शभूत), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (Singular)
शैलेन्द्रेon the king of mountains
शैलेन्द्रे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootशैल + इन्द्र (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (Singular); तत्पुरुष (mountain + lord)
रम्यकानननिर्झरेat the lovely forest waterfall
रम्यकानननिर्झरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootरम्य + कानन + निर्झर (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (Singular); तत्पुरुष (beautiful + forest + waterfall/spring)
Mārkaṇḍeya narrating (explicit); colophon also present
Manvantara framingNarrative transitionCelestial enjoyment (bhoga) in a sacral landscape

FAQs

The text normalizes enjoyment after rightful attainment: bhoga is not condemned when situated within order and blessing, rather than driven by harm or adharma.

Manvantara: the colophon explicitly situates the narrative inside a manvantara unit, a classic Purāṇic organizing principle.

Mountain, grove, and waterfall imagery often signal a ‘tīrtha-like’ inner landscape—stability (mountain), flourishing (grove), and flowing vitality (waterfall).