Shloka 16
धृतराष्ट्र–संजय संवादः
Dhṛtarāṣṭra and Sañjaya on Arjuna’s Indraloka report and the political consequences
Devanagari script
ततः प्राप्ता क्षणेनैव मन:पवनगामिनी । भवन पाण्डुपुत्रस्य फाल्गुनस्य शुचिस्मिता,मन और वायुके समान तीव्र वेगसे चलनेवाली वह पवित्र मुसकानसे सुशोभित अप्सरा क्षणभरमें पाण्डुकुमार अर्जुनके महलमें जा पहुँची
Transliteration
tataḥ prāptā kṣaṇenaiva manaḥpavanagāminī | bhavanaṃ pāṇḍuputrasya phālgunasya śucismitā ||
Translation
তাৰ পাছত মন আৰু বায়ুৰ দৰে বেগে গমন কৰা, পবিত্ৰ মৃদু হাঁহিৰে দীপ্ত সেই অপ্সৰা এক ক্ষণতে পাণ্ডুপুত্ৰ ফাল্গুন (অর্জুন)-ৰ ভবনত উপস্থিত হ’ল।
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय
प्राप्ताhaving reached / arrived
प्राप्ता:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु) / प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्षणेनin a moment; by (means of) a moment
क्षणेन:
Karana
TypeNoun
Rootक्षण
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
एवindeed; just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
Formअव्यय
मनःof the mind
मनः:
TypeNoun
Rootमनस्
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (समासाङ्ग), एकवचन
पवनof the wind
पवन:
TypeNoun
Rootपवन
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (समासाङ्ग), एकवचन
गामिनीmoving; going (with speed)
गामिनी:
Karta
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) / गामिन् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भवनम्dwelling; palace
भवनम्:
Karma
TypeNoun
Rootभवन
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पाण्डुof Pāṇḍu
पाण्डु:
TypeNoun
Rootपाण्डु
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (समासाङ्ग), एकवचन
पुत्रस्यof the son
पुत्रस्य:
TypeNoun
Rootपुत्र
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
फाल्गुनस्यof Phālguna (Arjuna)
फाल्गुनस्य:
TypeNoun
Rootफाल्गुन
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
शुचिpure; bright
शुचि:
TypeAdjective
Rootशुचि
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (समासाङ्ग), एकवचन
स्मिताsmiling; with a smile
स्मिता:
Karta
TypeAdjective
Rootस्मित
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaA
Apsaras (unnamed)P
Phālguna (Arjuna)P
PāṇḍuA
Arjuna’s residence (bhavana)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes