Dharma-śaṅkā-nivāraṇa: Yudhiṣṭhira’s Response on Karma-Phala and Trust in Dharma
तच्चेदं फलमस्माकमपराधो न मे क्वचित् | इति धीरो<न्ववेक्ष्यैव नात्मानं तत्र गरहयेत्,किसान हलसे पृथ्वीको चीरकर उसमें बीज बोता है और फिर चुपचाप बैठा रहता है; क्योंकि उसे सफल बनानेमें मेघ कारण हैं। यदि वृष्टिने अनुग्रह नहीं किया तो उसमें किसानका कोई दोष नहीं है। वह किसान मन-ही-मन यह सोचता है कि दूसरे लोग जोतने- बोनेका जो सफल कार्य जैसे करते हैं, वह सब मैंने भी किया है। उस दशामें यदि मुझे ऐसा प्रतिकूल फल मिला तो इसमें मेरा कोई अपराध नहीं है--ऐसा विचार करके उस असफलताके लिये वह बुद्धिमान् किसान अपनी निन्दा नहीं करता
tac cedaṁ phalam asmākam aparādho na me kvacit | iti dhīro 'nvavekṣyaiva nātmānaṁ tatra garhayet ||
যদি এই ফল আমাৰ ভাগ্যত আহিছে, তেন্তে ইয়াত ক’তো মোৰ অপৰাধ নাই। এইদৰে ধীৰভাবে বিচাৰ কৰি জ্ঞানী মানুহে সেই ফলৰ বাবে নিজকে দোষ দিব নালাগে।
युधिछिर उवाच
Do your duty and assess outcomes with steadiness: when adverse results arise due to factors beyond one’s control, the wise person reflects clearly and does not fall into self-condemnation.
In the Vana Parva context of hardship and exile, Yudhiṣṭhira articulates a dharmic attitude toward misfortune—interpreting an unfavorable outcome without panic or self-blame, emphasizing composed reflection.