Shloka 10
Udyoga Parva, Adhyāya 72 — Bhīmasena’s counsel on conciliation and Duryodhana’s disposition
एतदेव निमित्तं ते पाण्डवास्तु यथा त्वयि । नान्वतप्यन्त कौपीनं तावत् कृत्वापि दुष्करम्
etad eva nimittaṁ te pāṇḍavās tu yathā tvayi | nānvatapyanta kaupīnaṁ tāvat kṛtvāpi duṣkaram, pāṇḍunandana |
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে—হে পাণ্ডুনন্দন, এইটোৱেই নিৰ্ণায়ক প্ৰমাণ: কৌৰৱসকলে তোমাৰ আৰু পাণ্ডৱসকলৰ সৈতে যি দৰে আচৰণ কৰিলে, তাৰ বাবে তেওঁলোকে কেতিয়াও অনুতপ্ত নহ’ল। তেওঁলোকে তোমাক কৌপীন ধাৰণ কৰাই, দীৰ্ঘকাল বনবাসৰ দুষ্কৰ দুঃখ ভোগ কৰালে; তথাপি তেওঁলোকৰ হৃদয়ত খেদ জাগিল নহ’ল। এই অনুতাপৰ অভাৱেই কৌৰৱসকলৰ সৈতে সত্য সন্ধি স্থায়ী নহ’বৰ মূল কাৰণ।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
A durable peace requires moral accountability. Yudhiṣṭhira argues that the Kauravas’ lack of remorse after inflicting severe humiliation and long exile shows an ethical failure; without repentance, reconciliation becomes unreliable and unjust.
In Udyoga Parva’s pre-war negotiations, Yudhiṣṭhira addresses a Pāṇḍava (Pāṇḍunandana) and points to the Kauravas’ unrepentant conduct—forcing deprivation symbolized by the kaupīna and imposing prolonged exile—as the strongest evidence against trusting a peace settlement.