Shloka 16
Udyoga Parva, Adhyāya 55 — Sañjaya’s Report on Pāṇḍava Readiness and Arjuna’s Dhvaja
माद्रीपुत्रं नकुलं त्वाजमीढ महेन्द्रदत्ता हरयो वाजिमुख्या: । समा वायोर्बलवन्तस्तरस्विनो वहन्ति वीर वृत्रशत्रुं यथेन्द्रम्,अजमीढकुलनन्दन! देवराज इन्द्रके दिये हुए हरे रंगके उत्तम घोड़े, जो वायुके समान बलवान तथा वेगवान् हैं, माद्रीकुमार वीर नकुलके रथका भार वहन करते हैं। ठीक उसी तरह, जैसे पहले वे वृत्रशत्रु देवेन्द्रका भार वहन किया करते थे
sañjaya uvāca |
mādrīputraṃ nakulaṃ tv ājamīḍa mahendradattā harayo vājimukhyāḥ |
samā vāyor balavantas tarasvino vahanti vīra vṛtraśatruṃ yathendram, ajamīḍakulanandana ||
সঞ্জয়ে ক’লে—হে অজমীঢ়বংশনন্দন! মহেন্দ্ৰে দান কৰা হৰিতবৰ্ণ শ্ৰেষ্ঠ অশ্বসমূহে মাদ্ৰীপুত্ৰ বীৰ নকুলৰ ৰথভাৰ বহন কৰে। সিহঁত বায়ুৰ দৰে বলবান আৰু তীব্ৰবেগী; যেনেকৈ একদা বৃত্ৰশত্ৰু ইন্দ্ৰক বহন কৰিছিল, তেনেকৈ এতিয়া নকুলক বহন কৰে।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse conveys that righteous martial preparedness is marked by auspicious signs: Nakula’s chariot is drawn by horses associated with Indra, suggesting that disciplined valor aligned with dharma attracts divine-like support and legitimacy.
Sañjaya describes Nakula’s chariot team: exceptionally swift and strong bay horses, said to be gifts of Indra, now carry Nakula just as they once carried Indra, thereby praising Nakula’s stature and readiness in the unfolding conflict.