Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

Udyoga Parva, Adhyāya 55 — Sañjaya’s Report on Pāṇḍava Readiness and Arjuna’s Dhvaja

कल्माषाज्जस्तित्तिरिचित्रपृष्ठा भ्रात्रा दत्ता: प्रीयता फाल्गुनेन । भ्रातुर्वीरस्य स्वैस्तुरज़ैविशिष्टा मुदा युक्ता: सहदेवं वहन्ति,अर्जुनने प्रसन्न होकर अपने छोटे भाई सहदेवको जो अश्व प्रदान किये थे, जिनके सम्पूर्ण अंग विचित्र रंगके हैं और पृष्ठभाग भी तीतर पक्षीके समान चितकबरे प्रतीत होते हैं तथा जो वीर भाई अर्जुनके अपने अभश्वोंकी अपेक्षा भी उत्कृष्ट हैं, ऐसे सुन्दर अश्व बड़ी प्रसन्नताके साथ सहदेवके रथका भार वहन करते हैं

kalmaṣājjastittiricitra-pṛṣṭhā bhrātrā dattāḥ prīyatā phālgunena | bhrātur vīrasya svais turagair viśiṣṭā mudā yuktāḥ sahadevaṁ vahanti ||

সঞ্জয়ে ক’লে—ফাল্গুন (অর্জুন) প্ৰীত হৈ কনিষ্ঠ ভ্ৰাতা সহদেৱক কল্মাষ জাতিৰ অশ্ব দান কৰিলে; সিহঁতৰ দেহত বিচিত্ৰ বৰ্ণৰ মিশ্ৰণ, আৰু পিঠ তিতিৰ পখীৰ দৰে ছোপছোপ। বীৰ ভ্ৰাতাৰ নিজৰ অশ্বতকৈও শ্ৰেষ্ঠ সেই সুন্দৰ অশ্বসমূহ আনন্দেৰে যোজিত হৈ সহদেৱৰ ৰথভাৰ বহন কৰে।

कल्माषात्from (king) Kalmaṣa
कल्माषात्:
Apadana
TypeNoun
Rootकल्माष
FormMasculine, Ablative, Singular
जाताःborn (arisen)
जाताः:
Karta
TypeVerb
Rootजन्
FormMasculine, Nominative, Plural
तित्तिरि-चित्र-पृष्ठाःhaving backs mottled like a partridge
तित्तिरि-चित्र-पृष्ठाः:
Karta
TypeAdjective
Rootतित्तिरि + चित्र + पृष्ठ
FormMasculine, Nominative, Plural
भ्रात्राby the brother
भ्रात्रा:
Karana
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Instrumental, Singular
दत्ताःgiven
दत्ताः:
Karta
TypeVerb
Rootदा
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रीयताम्may (he) be pleased / let (him) rejoice
प्रीयताम्:
TypeVerb
Rootप्री
FormImperative, 3rd, Singular, Atmanepada
फाल्गुनेनby Phālguna (Arjuna)
फाल्गुनेन:
Karana
TypeNoun
Rootफाल्गुन
FormMasculine, Instrumental, Singular
भ्रातुःof (his) brother
भ्रातुः:
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Genitive, Singular
वीरस्यof the heroic
वीरस्य:
TypeAdjective
Rootवीर
FormMasculine, Genitive, Singular
स्वैःwith his own
स्वैः:
Karana
TypeAdjective
Rootस्व
FormMasculine, Instrumental, Plural
तुरगैःhorses
तुरगैः:
Karana
TypeNoun
Rootतुरग
FormMasculine, Instrumental, Plural
विशिष्टाःdistinguished, superior
विशिष्टाः:
Karta
TypeAdjective
Rootविशिष्ट
FormMasculine, Nominative, Plural
मुदाwith joy
मुदा:
Karana
TypeNoun
Rootमुद्
FormFeminine, Instrumental, Singular
युक्ताःyoked, harnessed
युक्ताः:
Karta
TypeVerb
Rootयुज्
FormMasculine, Nominative, Plural
सहदेवम्Sahadeva
सहदेवम्:
Karma
TypeNoun
Rootसहदेव
FormMasculine, Accusative, Singular
वहन्तिthey carry, bear
वहन्ति:
TypeVerb
Rootवह्
FormPresent, 3rd, Plural, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sañjaya
P
Phālguna (Arjuna)
S
Sahadeva
H
horses (turagāḥ)
C
chariot (implied by 'bear [him]' in context)

Educational Q&A

The verse highlights dharma expressed through familial responsibility and generosity: a warrior’s excellence is not only personal prowess but also supporting kin with the best resources, strengthening unity and readiness for righteous action.

Sañjaya describes Arjuna (Phālguna) giving Sahadeva superior, mottled horses—speckled like a partridge—which are joyfully harnessed and carry Sahadeva’s chariot as the Pandavas organize their forces.