Shloka 19
उद्योगपर्व — अध्याय २५: संजयदूतवाक्यम्
Sañjaya’s Envoy-Speech on Peace
सो>तं न पश्यामि परीक्षमाण: कथं स्वस्ति स्यात् कुरुसृंजयानाम् । आत्िश्वर्यो धृतराष्ट्र: परेभ्य: प्रत्राजिते विदुरे दीर्घदृष्टो,मैं बहुत सोचने-विचारनेपर भी कोई ऐसा उपाय नहीं देखता, जिससे कुरु तथा सूंजयवंश दोनोंका कल्याण हो। धृतराष्ट्र हम शत्रुओंसे ऐश्वर्य छीनकर दूरदर्शी विदुरको देशसे निर्वासित करके अपने पुत्रोंसहित भूमण्डलका निष्कण्टक साम्राज्य प्राप्त करनेकी आशा लगाये बैठे हैं। ऐसे लोभी नरेशके साथ केवल संधि ही बनी रहेगी, (युद्ध आदिका अवसर नहीं आयेगा) यह सम्भव नहीं जान पड़ता; क्योंकि हमलोगोंके वन चले जानेपर वे हमारे सारे धनको अपना ही मानने लगे हैं
sa taṁ na paśyāmi parīkṣamāṇaḥ kathaṁ svasti syāt kurusṛñjayānām | atiśvaryo dhṛtarāṣṭraḥ parebhyaḥ pratrājite vidure dīrghadṛṣṭaḥ ||
সঞ্জয়ে ক’লে—সকলো দিশৰ পৰা বিচাৰ কৰিও মই নেদেখোঁ যে কুৰুও সৃঞ্জয়—দুয়ো বংশৰ মঙ্গল কেনেকৈ হ’ব। ধৃতৰাষ্ট্ৰ ক্ষমতাৰ মদত মত্ত হৈ দূৰদৰ্শী বিদুৰক নির্বাসিত কৰি, প্ৰতিদ্বন্দ্বীৰ পৰা আধিপত্য কেঢ়ি ল’বলৈ চায় আৰু পুত্ৰসকলৰ সৈতে নিষ্কণ্টক সাম্ৰাজ্যৰ আশা পুহি আছে। এনে লোভী ৰজাৰ সৈতে কেৱল সন্ধি দীৰ্ঘদিন টিকিব—এয়া মোৰ দৃষ্টিত সম্ভৱ নহয়; কিয়নো পাণ্ডৱসকল বনত গ’লেই কৌৰৱসকলে আমাৰ সকলো ধন-সম্পদ নিজৰ বুলি ভাবিবলৈ ধৰিছে।
संजय उवाच
Educational Q&A
When rulers are driven by greed and power, they silence or exile wise counsel, making genuine welfare (svasti) for all sides impossible; diplomacy without ethical restraint cannot prevent conflict.
Sanjaya assesses the political situation and concludes that peace is unlikely: Dhṛtarāṣṭra, having expelled the prudent Vidura and seeking to seize the opponents’ sovereignty, cannot sustain a stable treaty, especially after the Pāṇḍavas’ forest-exile led the Kaurava side to treat their property as its own.