Shloka 37
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
न च क्षान्तेन ते नित्यं भाव्यं पुत्र समन््ततः । अधर्मो हि मृदू राजा क्षमावानिव कुज्जर:
na ca kṣāntena te nityaṃ bhāvyaṃ putra samantataḥ | adharmo hi mṛdū rājā kṣamāvān iva kuñjaraḥ ||
আৰু, পুত্ৰ! সদায় সকলো পৰিস্থিতিত কেৱল ক্ষমাৰে চলা উচিত নহয়। যি ৰজা অতিমাত্ৰায় মৃদু হৈ কেৱল ক্ষমাৱান হৈ থাকে, সি অধৰ্মৰ বাহন হৈ পৰে—যেনেকৈ পোষ মানা, বাধ্য হাতী, যাক ইচ্ছামতে য’তে খুশি হেঁচি লৈ যাব পাৰি।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Forbearance is a virtue, but a ruler must not apply it indiscriminately; excessive softness enables adharma. Effective kingship requires balanced firmness—patience tempered by timely discipline.
In Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma counsels the listener (addressed as “son”) that constant, universal tolerance is unsuitable for a king, illustrating with the image of a compliant elephant that can be misused.