Shloka 27
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
आदि-अन्तसे रहित भगवान् अच्युतने उन दोनों बूँदोंकी ओर देखा। उनमेंसे एक बूँद भगवानकी दृष्टि पड़ते ही उनकी प्रेरणासे तमोमय मधुनामक दैत्यके आकारमें परिणत हो गयी। उस दैत्यका रंग मधुके समान था और उसकी कान्ति बड़ी सुन्दर थी। जलकी दूसरी बूँद
vaiśaṃpāyana uvāca | tāv abhyadhāvatāṃ śreṣṭhī tamasā rajasānvitau | balavantau gadāhastau padmanālānusāriṇau ||
বৈশম্পায়নে ক’লে— তমস আৰু ৰজস-গুণে যুক্ত সেই দুজন শ্ৰেষ্ঠ দানৱ—মধু আৰু কৈটভ—বেগেৰে ধাৱমান হ’ল। মহাবলৱান, হাতত গদা ধৰি, পদ্মনাল অনুসৰণ কৰি তেওঁলোকে আগবাঢ়িবলৈ ধৰিলে। এই উপাখ্যান দেখুৱায়—গুণসমূহ নিয়ন্ত্ৰণহীন হৈ উঠিলে সৃষ্টিৰ শৃঙ্খলাত হিংস্ৰ বাধা ৰূপে প্ৰকাশ পায়; সেয়ে ধৰ্মৰ ৰক্ষাৰ বাবে দিৱ্য সংযম আৰু সাম্যৰ পুনঃস্থাপন অনিবার্য।
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how tamas (dark inertia) and rajas (restless passion), when dominant and unchecked, can generate destructive momentum. Ethically, it implies the need for sattva—clarity and balance—so that power and action do not become mere aggression against order (dharma).
Madhu and Kaiṭabha, newly manifested and empowered by tamas and rajas, charge forward with clubs, moving along the lotus-stalk (padmanāla). This sets the stage for their confrontation with the divine principle that must re-establish equilibrium.