Shloka 766
Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
प्रवृत्ती वा निवृत्ती वा तत्फलं सो<श्चुते महत् । “वह क्षेत्रज्ञ मैं हूँ। जो कर्मपरायण मनुष्य हैं
pravṛttī vā nivṛttī vā tatphalaṃ so 'śnute mahat |
বৈশম্পায়নে ক’লে—কোনোৱে প্ৰবৃত্তিৰ পথ লওক বা নিবৃত্তিৰ পথ, সেয়া তাৰ অনুৰূপ মহৎ ফল নিশ্চয় লাভ কৰে। “সেই ক্ষেত্ৰজ্ঞ মই। যিসকল কৰ্মাসক্ত আৰু কৰ্মপৰায়ণ, তেওঁলোক পুনৰাবর্তনশীল; সেয়ে তেওঁলোকৰ বাবে নিবৃত্তিমাৰ্গ দুৰ্লভ। যি জীৱ যি স্বভাৱৰে গঢ়া, আৰু যি-যি প্ৰবৃত্তি বা নিবৃত্তিৰূপ কৰ্মত লিপ্ত হয়, সি তদনুযায়ী মহৎ ফলৰ অধিকাৰী হয়।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
That both engagement in action (pravṛtti) and renunciation (nivṛtti) yield powerful results, and a person inherits the fruit aligned with their nature and chosen mode of conduct; hence nivṛtti is difficult for those strongly action-oriented.
Vaiśampāyana continues a didactic exposition in Śānti Parva, summarizing how different life-orientations—worldly action versus withdrawal—lead to corresponding outcomes, framing an ethical psychology of disposition and consequence.