Shloka 10
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यो निवर्त्य मनसा शुचि: । दशद्वादशभिर्वापि चतुर्विशात् परं तत:,बुद्धिमान योगीको चाहिये कि पवित्र हो मनके द्वारा श्रोत्र आदि इन्द्रियोंको शब्द आदि विषयोंसे हटावे एवं बाईस- प्रकारकी प्रेरणाओंद्वारा उस जरारहित जीवात्माको, जिसे मनीषी पुरुषोंने आत्मस्वरूप बताया है, चौबीस तत्त्वोंके समुदायरूप प्रकृतिसे परे परम पुरुष परमात्माकी ओर प्रेरित करे
indriyāṇīndriyārthebhyo nivartya manasā śuciḥ | daśadvādaśabhir vāpi caturviśāt paraṃ tataḥ ||
বসিষ্ঠ ক’লে—মন শুচি কৰি জ্ঞানী যোগীয়ে ইন্দ্ৰিয়সমূহক সিহঁতৰ বিষয়ৰ পৰা প্ৰত্যাহাৰ কৰিব। তাৰ পাছত ‘দশ’ আৰু ‘দ্বাদশ’ বুলি উপদেশিত অন্তঃশাসন/প্ৰেৰণা দ্বাৰা, মুনিসকলে যাক আত্মস্বৰূপ বুলি কৈছে সেই অজৰ আত্মাক চতুৰ্বিংশতি তত্ত্বৰ সমষ্টি (প্ৰকৃতি আৰু তাৰ বিকাৰ) অতিক্ৰম কৰি, প্ৰকৃতি-অতীত পৰম পুৰুষ—পৰম আত্মাৰ দিশে প্ৰবৃত্ত কৰিব।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Purify the mind and practice sense-withdrawal; then use disciplined inner methods to turn awareness from prakṛti’s twenty-four principles toward the transcendent Puruṣa/Paramātman—i.e., move from sensory engagement to metaphysical realization.
In Śānti Parva’s instruction on liberation, Vasiṣṭha is teaching a yogic-śāstric method: restrain the senses, refine the mind, and contemplate the self as distinct from prakṛti, directing oneself toward the Supreme.