Shloka 33
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
प्रकृतेश्व गुणानां च पठचविंशतिकं बुधा: । सांख्ययोगे च कुशला बुध्यन्ते परमैषिण:
prakṛteś ca guṇānāṁ ca pañcaviṁśatikaṁ budhāḥ | sāṅkhyayoge ca kuśalā budhyante paramaiṣiṇaḥ ||
সাংখ্য-যোগত নিপুণ পৰমতত্ত্ব-অন্বেষী জ্ঞানীসকলে জানে—প্ৰকৃতি আৰু তাৰ গুণসমূহৰ চব্বিশ তত্ত্বৰ পৰা পৃথক পৰমাত্মাই পঁচিশতম তত্ত্ব। অহংকাৰ আদি জড় তত্ত্ব নিৱৃত্ত হ’লে যি শুদ্ধ চৈতন্য অৱশিষ্ট থাকে, তাকেই অব্যক্ত-অজ্ঞাত, সগুণ-নিৰ্গুণ, নিত্য আৰু অন্তৰ্যামী অধিষ্ঠাতা বুলি কোৱা হয়। এইদৰে জ্ঞানীসকলে আত্মাক প্ৰকৃতিৰ চব্বিশ উপাদানৰ অতীত ঘোষণা কৰে।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that beyond Prakṛti and its guṇas (the twenty-four material principles) there is a distinct, conscious reality—the Supreme Self—recognized by Sāṅkhya-Yoga experts as the twenty-fifth principle, the inner ruler and eternal ground of experience.
In the Śānti Parva’s instruction on liberation, Vasiṣṭha explains to his listener(s) a Sāṅkhya-Yoga classification: sages identify the Supreme Self as transcending the constituents of nature, known when ego and other inert factors are negated.