Shloka 18
सांख्ययोगभेदः तथा योगबलोपदेशः
Sāṃkhya–Yoga Distinction and Instruction on Yogic Strength
आनतेनाथ शूलेन पाणिनामिततेजसा । पिनाकमिति चोवाच शूलमुग्रायुध: प्रभु:
ānatena atha śūlena pāṇināmitatejasā | pinākam iti covāca śūlam ugrāyudhaḥ prabhuḥ ||
ভীষ্মে ক’লে—অমিত তেজস্বী প্ৰভুৰ হাতে নত কৰা সেই ত্ৰিশূল যেতিয়া ধনুৰ ৰূপ ল’লে, তেতিয়া উগ্ৰায়ুধধাৰী ভগৱান শিৱে, হাতে ‘আনত’ (নত কৰা) হোৱাৰ কাৰণতে, সেই শূলৰ নাম ‘পিনাক’ ৰাখিলে। এই প্ৰসঙ্গ দেখুৱায়—দিৱ্য শক্তিয়ে ধ্বংসৰ উপকৰণকো শাসিত, লক্ষ্যবদ্ধ ৰূপলৈ ঘূৰাই দিব পাৰে; আৰু নামসমূহে সেই নৈতিক স্মৃতিকে ধৰি ৰাখে।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even formidable force (a trident) can be redirected into controlled purpose (a bow) under rightful authority; the naming ‘Pināka’ preserves the moral memory that power should be made to ‘bow’ to higher order and discipline.
Śiva bends a trident with his hand; it takes the form of a bow. Because it was made to bow (ānata), Śiva names it ‘Pināka’. Bhīṣma narrates this as part of a larger account in the Śānti Parva.