Shloka 36
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
शतं सहस्राणि चतुर्दशेह परागतिर्जीवगणस्य दैत्य | आरोहणं तत्कृतमेव विद्धि स्थान तथा नि:सरणं च तेषाम्
śataṁ sahasrāṇi caturdaśeha parāgatir jīvagaṇasya daitya | ārohaṇaṁ tatkṛtam eva viddhi sthānaṁ tathā niḥsaraṇaṁ ca teṣām ||
ভীষ্ম ক’লে— হে দৈত্য! এই জগতত জীৱসমূহৰ পৰাগতি চৌদ্দ লক্ষ বুলি কোৱা হৈছে। সেই একে চৌদ্দ কৰণৰ দ্বাৰাই তেওঁলোকৰ ঊৰ্ধ্বলোকলৈ আৰোহণ সম্পন্ন হয়; তদ্ৰূপ বিভিন্ন স্থানত স্থিতি, আৰু সেই স্থানৰ পৰা প্ৰস্থান বা অধঃপতনো সেই কৰণসমূহৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ কৰে। সেয়ে জানি থোৱা— অন্তঃকৰণ আৰু বাহ্যেন্দ্ৰিয়ৰ নৈতিক দিশেই জীৱৰ উত্থান, স্থিতি আৰু পতন নিৰ্ধাৰণ কৰে।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A being’s rise to higher states, stability in a given state, and fall from it are governed by the functioning and moral orientation of the fourteen instruments (five sense-organs, five action-organs, and the inner faculties such as mind and intellect). Hence ethical discipline of these faculties is decisive for one’s destiny.
In Bhīṣma’s instruction during the Śānti Parva, he addresses a Daitya-lord and explains a cosmological-ethical account of how living beings experience many kinds of destinies, emphasizing that these outcomes depend on the operation of the senses and inner faculties.