Shloka 233
Śreyas-nirdeśa (Discerning the Superior Good): Nārada–Gālava Saṃvāda
अनुषक्ता द्वयेनैते भावा: स्थावरजड्रमा: । मनुष्यके जन्म लेते ही उसका अन्त कर डालनेके लिये अन्तक (यमराज) उसके पीछे लग जाता है और बुढ़ापा भी देहधारीके पास आता ही है। समस्त चराचर पदार्थ इन दोनोंसे बँधे हुए हैं
anuṣaktā dvayenāite bhāvāḥ sthāvarajaṅgamāḥ | manuṣyake janma lete hī usakā anta kara ḍālne ke liye antaka (yamarāja) usake pīche laga jātā hai aura buṛhāpā bhī dehadhārīke pāsa ātā hī hai | samasta carācara padārtha ina donoṃse baṃdhe hue haiṃ |
স্থাৱৰ আৰু জংগম—সমস্ত অৱস্থা—দুটা সঙ্গীৰে বাঁধ খাই আছে। মানুহ জন্ম লোৱা মাত্ৰেই তাৰ অন্ত ঘটাবলৈ অন্তক (যম) পিছে পিছে লাগে, আৰু জৰাও দেহধাৰীৰ ওচৰলৈ অনিবার্যভাৱে আহে। সেয়ে চলমান-অচল সমগ্ৰ জগত এই দুয়োটাৰে বন্ধনত আবদ্ধ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That embodied existence is inseparably accompanied by two inevitabilities—death and old age—so one should cultivate sobriety, humility, and detachment, grounding one’s conduct in dharma rather than in pride of youth or permanence.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma emphasizes a universal truth: from the very moment of birth, death is already in pursuit, and aging inevitably arrives; this frames his broader ethical counsel about right living amid life’s transience.