Shloka 11
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
भूमौ विपरिवर्तन्ते तिष्ठन्ति प्रपदैरपि । स्थानासनैवरवर्तयन्ति सवनेष्वभिषिज्चते
bhūmau viparivartante tiṣṭhanti prapadair api | sthānāsanair eva vartayanti savaneṣv abhiṣiñcate |
বানপ্ৰস্থ মহাত্মাই কেতিয়াবা মাটিত গড়াগড়ি দিয়ে, কেতিয়াবা পায়ৰ আগভাগৰ বলত থিয় হৈ, কেতিয়াবা একে ঠাইতে স্থিৰ আসনত বহি থাকে; আৰু ত্ৰিকাল বিধিমতে স্নান আৰু সন্ধ্যা-উপাসনা পালন কৰে।
व्यास उवाच
Educational Q&A
That disciplined austerity—enduring hardship, regulating posture and conduct, and maintaining daily ritual observances—supports purification and steadiness, aligning one’s life with dharma in the forest-dweller stage.
Vyāsa is describing the practices of a mahātmā vānaprasthin: rolling on the ground, standing on the forefeet, remaining in fixed standing/sitting postures, and bathing at the three daily ritual times.