Shloka 25
बलीन्द्रसंवादः — Kāla, Anityatā, and the Limits of Agency
Mahābhārata 12.217
यथागमं च गत्वा वै बुद्धया तत्रैव बुद्धयते । देहान्तं कश्चिदन्वास्ते भावितात्मा निराश्रयम्
yathāgamaṃ ca gatvā vai buddhyā tatraiva buddhyate | dehāntaṃ kaścid anvāste bhāvitātmā nirāśrayam ||
শাস্ত্ৰত বৰ্ণিত অনুশাসন অনুসৰি কিছুমান অতি দুৰ্লভ সাধকে ধাপে ধাপে আগবাঢ়ি শুদ্ধ বুদ্ধিৰ শক্তিৰে তাতেই ব্রহ্মৰ প্ৰত্যক্ষ উপলব্ধিত জাগ্ৰত হয়। যোগসাধনাৰে অন্তঃকৰণক সংস্কাৰিত কৰি পৰিপক্ব কৰা এনে কোনো দুৰ্লভ যোগীয়ে বাহ্য আশ্ৰয় নোহোৱাকৈ স্বয়ংসম্পূৰ্ণ সেই পৰম সত্যত প্ৰতিষ্ঠিত হৈ দেহান্ত পৰ্যন্ত তেনেদৰেই অৱস্থিত থাকে।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Only a rare seeker, following scriptural discipline and refining the intellect through yoga, attains direct realization of Brahman and then abides independently—without external supports—steadfast in that realization until the body’s end.
In the Shanti Parva’s instruction on liberation, Bhishma explains to the listener that spiritual progress is gradual and scripturally guided, culminating for a few in stable Brahman-realization maintained throughout embodied life.