Shloka 11
इन्द्र–बलि संवादः
The Dialogue of Indra and Bali on Fortune, Humility, and Restraint
ततः पश्यन्त्यसम्बुद्धया वातपित्तकफोत्तरान् | रजस्तमोगतैभविस्तदप्याहुर्दुरत्ययम्
tataḥ paśyanty asambuddhayā vātapittakaphottarān | rajastamogatāir bhāvais tad apy āhur duratyayam ||
তাৰ পাছত সত্যজাগৰণ নথকাৰ বাবে মানুহে স্বপ্নত বাত, পিত্ত বা কফৰ প্ৰাধান্যযুক্ত আৰু কাম, মোহ আদি ৰজস-তমসজাত ভাবৰে ব্যাপ্ত নানাবিধ দেহৰূপ দেখা পায়। তত্ত্বজ্ঞান নথকালে সেই স্বপ্নদৰ্শন অতিক্ৰম কৰা অতি দুষ্কৰ বুলি জ্ঞানীসকলে কয়।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Without tattva-jñāna (knowledge of reality), the mind remains unawakened and gets caught in dream-like perceptions shaped by bodily humors and the guṇas (rajas and tamas); transcending this delusive experience is therefore very difficult.
Bhishma continues his instruction in Shanti Parva, describing how ordinary people, through ignorance, experience dream-visions of many forms conditioned by physiological and psychological forces, and he stresses that only true insight enables one to go beyond such illusion.