Shloka 12
Prahlāda–Indra Saṃvāda: Kartṛtva (Agency) and Svabhāva (Nature) in the Causation of Karma
वाकृप्रबद्धो हि संसारो विरागाद् व्याहरेद् यदि । बुद्धयाप्यनुगृहीतेन मनसा कर्म तामसम्
vākṛprabaddho hi saṃsāro virāgād vyāhared yadi | buddhyāpy anugṛhītena manasā karma tāmasam ||
ভীষ্মে ক’লে—সংসাৰৰ বন্ধন সঁচাকৈ বাক্যৰ দ্বাৰাই দৃঢ় হয়; সেয়ে সদায় উত্তম বাক্য ক’ব লাগে। আৰু যদি বৈৰাগ্য লাভ হয়, তেন্তে বিবেকবুদ্ধিৰ সহায়ত মনক বশ কৰি, নিজৰ কৰা হিংসা আদি তামস কৰ্মসমূহো প্ৰকাশ কৰা উচিত; কিয়নো দোষ প্ৰকাশ পালে পাপৰ ভাৰ কমে আৰু শুদ্ধিৰ পথ দৃঢ় হয়।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Speech and behavior can bind one to saṃsāra; therefore cultivate noble speech. With vairāgya and the guidance of buddhi, restrain the mind and openly acknowledge tamasic wrongs, since disclosure supports purification and lessens the weight of sin.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bhishma advises the listener that worldly entanglement is reinforced through speech, and he recommends controlled, truthful, elevating speech along with candid admission of past harmful deeds as part of ethical reform.