Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Bṛhaspati’s Counsel on Contentment

Santoṣa), Restraint, and Adroha (Non-injury

“जैसे कछुआ अपने अंगोंको सब ओरसे सिकोड़ लेता है, उसी प्रकार जब मनुष्य अपनी सब कामनाओंको सब ओरसे समेट लेता है, उस समय तुरंत ही ज्योतिःस्वरूप आत्मा अपने अन्तःकरणमें प्रकाशित हो जाता है ।। न बिभेति यदा चायं यदा चास्मान्न बिभ्यति | कामद्वेषौ च जयति तदा55त्मानं च पश्यति,“जब मनुष्य किसीसे भय नहीं मानता और जब उससे भी दूसरे प्राणी भय नहीं मानते तथा जब वह काम (राग) और द्वेषको जीत लेता है, तब अपने आत्मस्वरूपका साक्षात्कार कर लेता है

yathā kacchapo 'ṅgāni sarvataḥ saṃkocayati, tathā yadā manuṣyaḥ sarvāḥ kāmanāḥ sarvataḥ saṃharati, tadā sadya eva jyotiḥ-svarūpa ātmā 'ntaḥkaraṇe prakāśate. na bibheti yadā cāyaṃ yadā cāsmān na bibhyati | kāma-dveṣau ca jayati tadā ātmānaṃ ca paśyati ||

যেনেকৈ কচ্ছপে সকলো দিশৰ পৰা নিজৰ অংগসমূহ ভিতৰলৈ গুটাই লয়, তেনেকৈ মানুহে যেতিয়া সকলো দিশৰ পৰা নিজৰ সকলো কামনা সংযম কৰি সমেটি লয়, তেতিয়া জ্যোতিস্বৰূপ আত্মা অন্তঃকৰণত তৎক্ষণাৎ প্ৰকাশ পায়। যেতিয়া সি কাৰোকেই ভয় নকৰে আৰু অন্য প্ৰাণীয়েও তাক ভয় নকৰে, আৰু যেতিয়া সি কাম (ৰাগ) আৰু দ্বেষ জয় কৰে, তেতিয়া সি নিজৰ আত্মস্বৰূপক দৰ্শন কৰে।

not
:
TypeIndeclinable
Root
बिभेतिfears
बिभेति:
TypeVerb
Rootभी
FormLat (present indicative), 3, singular, Parasmaipada
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
and
:
TypeIndeclinable
Root
अयम्this (man)
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
Formmasculine, nominative, singular
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
and
:
TypeIndeclinable
Root
अस्मात्from him / of him (as object of fear: 'of him')
अस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formablative, singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
बिभ्यतिfear
बिभ्यति:
TypeVerb
Rootभी
FormLat (present indicative), 3, plural, Parasmaipada
कामdesire
काम:
TypeNoun
Rootकाम
Formmasculine, nominative, singular
द्वेषौand hatred (the pair: desire and hatred)
द्वेषौ:
TypeNoun
Rootद्वेष
Formmasculine, nominative, dual
and
:
TypeIndeclinable
Root
जयतिconquers
जयति:
TypeVerb
Rootजि
FormLat (present indicative), 3, singular, Parasmaipada
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
आत्मानम्the Self
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन्
Formmasculine, accusative, singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पश्यतिsees / realizes
पश्यति:
TypeVerb
Rootदृश्
FormLat (present indicative), 3, singular, Parasmaipada

देवस्थान उवाच

कछुआ (tortoise)
आत्मा (Self)
अन्तःकरण (inner instrument: mind/intellect)