Shloka 50
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
भर्तप्रत्यय उत्पन्नो व्यवहारस्तथापर: । तस्माद् यः स हितो दृष्टो भर्तप्रत्ययलक्षण:
bhartapratyaya utpanno vyavahāras tathāparaḥ | tasmād yaḥ sa hito dṛṣṭo bhartapratyayalakṣaṇaḥ ||
ভীষ্ম ক’লে— স্বামী/অধিকাৰীৰ ওপৰত থকা বিশ্বাসৰ পৰাো এক প্ৰকাৰ ন্যায়-ব্যৱহাৰ জন্মে; ই বাদী-প্ৰতিবাদীৰ বিবাদৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ব্যৱহাৰৰ পৰা পৃথক। সেয়ে সেই বিশ্বাসৰ আধাৰত দিয়া সিদ্ধান্ত বা দণ্ডক ‘ভর্তৃপ্রত্যয়লক্ষণ’ বুলি কোৱা হয়; আৰু তাক সমগ্ৰ জগতৰ হিতকাৰী বুলি ধৰা হয়।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma distinguishes a type of judicial action grounded in reliance on a recognized authority (a master/guardian/sovereign) from litigation born of mutual dispute, and affirms that decisions/punishments based on such authoritative trust can serve the common welfare when properly applied.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and governance, Bhishma is explaining classifications of vyavahāra (legal/judicial procedure) to Yudhishthira, describing how certain cases arise not from a formal contest between parties but from trust in an authority’s standing, leading to a distinct kind of adjudication and penalty.