Shloka 1
Gaṇānāṃ Vṛttiḥ — On the Sustenance and Cohesion of Assemblies
Gaṇa-nīti
/ ऑपन-- माल बक। अति <-छऋज>आ सप्ताधिकशततमो< ध्याय: गणततन्त्र राज्यका वर्णन और उसकी नीति युधिछिर उवाच ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परंतप । धर्मवृत्तं च वित्तं च वृत््युपाया: फलानि च
yudhiṣṭhira uvāca | brāhmaṇa-kṣatriya-viśāṁ śūdrāṇāṁ ca parantapa | dharma-vṛttaṁ ca vittaṁ ca vṛtty-upāyāḥ phalāni ca ||
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে—হে পৰন্তপ! আপুনি ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য আৰু শূদ্ৰসকলৰ ধৰ্মনিষ্ঠ আচাৰ, ধন, জীৱিকাৰ উপায় আৰু ধৰ্মাচৰণৰ ফল ব্যাখ্যা কৰিছে। লগতে দেশাচাৰ আৰু শাস্ত্ৰ অনুসৰি সংক্ষিপ্তভাৱে, ধৰ্মানুকূলকৈ—ৰাজাসকলৰ সম্পদ আৰু কোষাগাৰ তথা তাৰ সঞ্চয়-পদ্ধতি, শত্রুজয়, মন্ত্ৰীসকলৰ গুণ আৰু উচিত আচৰণ, প্ৰজাৰ উন্নতি, সন্ধি-ৱিগ্ৰহ আদি ষাড্গুণ্য নীতিৰ প্ৰয়োগ, সেনাৰ শাসন, দুষ্টক চিনাক্ত কৰা, সজ্জনৰ লক্ষণ, সম-হীন-অধিক লোকৰ যথাৰ্থ চিহ্ন, মধ্যবৰ্গ সন্তুষ্ট ৰাখিবলৈ উন্নতিশীল ৰজাই কেনেকৈ আচৰণ কৰিব লাগে, আৰু দুৰ্বলক আশ্ৰয় দি তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ প্ৰয়োজন—এই সকলো বিষয় আপুনি প্ৰতিপাদন কৰিছে।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames rāja-dharma as comprehensive: ethical conduct across social classes, economic foundations (wealth and treasury), competent counsel, diplomacy, military discipline, and the king’s duty to protect and provide for the vulnerable—all grounded in śāstra and appropriate local custom.
Yudhiṣṭhira addresses his teacher (honorifically ‘Parantapa’) and summarizes the wide range of governance topics already explained—varna duties, livelihood, treasury, ministers, diplomacy, and social welfare—setting up a continuation or deepening of instruction on kingship and policy.