Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

Makara-vyūha and Krauñca-prativyūha at Sunrise (मकरव्यूहः क्रौञ्चप्रतिव्यूहश्च)

“भगवान्‌ भूगुने आपको देवताओंका भी देवता कहा है। विष्णो! आपका रूप अत्यन्त पुरातन और उत्तवृष्ट है ।। वासुदेवो वसूनां त्वं शक्रं स्थापयिता तथा । देव देवोडसि देवानामिति द्वैपायनोडब्रवीत्‌,'प्रभो! आप वसुओंके वासुदेव तथा इन्द्रको स्वर्गके राज्यपर स्थापित करनेवाले हैं। देव! आप देवताओंके भी देवता हैं। महर्षि द्वैयायन आपके विषयमें ऐसा ही कहते हैं

bhīṣma uvāca | bhagavān bhṛguṇe āpko devatāoṃ kā bhī devatā kahā hai | viṣṇo! āp kā rūpa atyanta purātana aura uttama-śreṣṭha hai || vāsudevo vasūnāṃ tvaṃ śakraṃ sthāpayitā tathā | deva-devo 'si devānām iti dvaipāyano 'bravīt ||

ভৃগুবংশীয় মহৰ্ষিয়ে আপোনাক দেৱতাসকলৰো দেৱ বুলি কৈছে। হে বিষ্ণু, আপোনাৰ ৰূপ অতি প্ৰাচীন আৰু পৰম উৎকৃষ্ট। বসুসকলৰ মাজত আপুনি বাসুদেৱ; আৰু শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক স্বৰ্গৰ ৰাজ্যত স্থাপন কৰোঁতাও আপুনি। এইদৰে দ্বৈপায়নে কৈছে—“আপুনি দেৱতাসকলৰো দেৱ।”

वासुदेवःVasudeva (Krishna)
वासुदेवः:
Karta
TypeNoun
Rootवासुदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
वसूनाम्of the Vasus
वसूनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवसु
FormMasculine, Genitive, Plural
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
शक्रम्Shakra (Indra)
शक्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootशक्र
FormMasculine, Accusative, Singular
स्थापयिताthe establisher / installer
स्थापयिता:
Karta
TypeNoun
Rootस्था (causative √स्था → स्थापय-)
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand also / likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
देवO god
देव:
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Vocative, Singular
देवःgod
देवः:
Karta
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
देवःgod
देवः:
Karta
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
असिare
असि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Second, Singular
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Genitive, Plural
इतिthus / '...'
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
द्वैपायनःDvaipayana (Vyasa)
द्वैपायनः:
Karta
TypeNoun
Rootद्वैपायन
FormMasculine, Nominative, Singular
अब्रवीत्said / spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperfect (Past), Third, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma (Bhīṣma)
V
Vishnu (Viṣṇu)
V
Vasudeva (Vāsudeva)
V
Vasus (Vasu-gaṇa)
S
Shakra/Indra (Śakra/Indra)
D
Dvaipayana/Vyasa (Dvaipāyana/Vyāsa)
B
Bhrigu lineage sage (Bhṛguṇe)

Educational Q&A

The verse asserts Viṣṇu’s supreme status: even the gods depend upon him. By portraying him as the one who legitimizes Indra’s rule in heaven, it frames divine authority and cosmic governance as grounded in a higher, dharmic source.

Bhīṣma offers a stuti (praise) identifying Viṣṇu/Kṛṣṇa as primordial and unsurpassed, citing revered seers (a Bhṛgu sage and Dvaipāyana/Vyāsa) as witnesses to this doctrine, and highlighting his role in establishing Indra’s sovereignty.