Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Arjuna’s Advance toward Bhīṣma; The Gāṇḍīva’s Signal and the Armies’ Convergence (भीष्माभिमुखगमनम् — गाण्डीवनिर्घोष-ध्वजवर्णनम्)

अमृष्यमाण: संरब्धो भरनुर्दिव्यं परामृशत्‌ । पुत्रस्य ते महाराज वधार्थ भरतर्षभ,आपके धनुर्धर पुत्रद्वारा समरांगणमें अपने सारथि विशोकको तीखे बाणोंके आघातसे पीड़ित होता देख भीमसेन सह न सके। उन्होंने कुपित होकर अपना दिव्य धनुष हाथमें लिया। महाराज! भरतश्रेष्ठ] फिर आपके पुत्रके वधके लिये अत्यन्त कुपित होकर उन्होंने पंखयुक्त क्षुरप्रका संधान किया और उसके द्वारा राजा दुर्योधनके उत्तम धनुषको काट डाला

sañjaya uvāca | amṛṣyamāṇaḥ saṃrabdho dhanuḥ divyaṃ parāmṛśat | putrasya te mahārāja vadhārthaṃ bharatarṣabha |

সঞ্জয়ে ক’লে—অসহ্য বোধ কৰি ক্ৰোধেৰে উন্মত্ত হৈ সি নিজৰ দিব্য ধনুখন ধৰি ল’লে। হে মহাৰাজ, হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ! আপোনাৰ পুত্ৰবধৰ উদ্দেশ্যে উদ্ধত হৈ পাখাযুক্ত ক্ষুৰপ্ৰ শৰ সংধান কৰি, সেই শৰেই দুৰ্যোধনৰ উৎকৃষ্ট ধনুখন কাটি পেলালে।

अमृष्यमाणःunable to endure, not tolerating
अमृष्यमाणः:
Karta
TypeAdjective
Rootमृष् (धातु) + शानच् (प्रत्यय)
FormMasculine, Nominative, Singular
संरब्धःenraged, agitated
संरब्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootरभ् (धातु) + क्त (प्रत्यय) (सम्-उपसर्ग)
FormMasculine, Nominative, Singular
भरतO Bharata (descendant of Bharata)
भरत:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
दिव्यम्divine
दिव्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
धनुःbow
धनुः:
Karma
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
परामृशत्took up, grasped
परामृशत्:
Karta
TypeVerb
Rootमृश् (धातु) (परा-उपसर्ग)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular
पुत्रस्यof (your) son
पुत्रस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
तेof you/your
ते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive, Singular
महाराजO great king
महाराज:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमहाराज (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
वधार्थम्for the purpose of killing
वधार्थम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवध + अर्थ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभरत + ऋषभ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
D
Duryodhana
D
divine bow (dhanuḥ divyam)

Educational Q&A

The verse foregrounds the moral danger of krodha (anger) in war: when endurance fails, wrath can convert duty-bound combat into personal vengeance. It thus sharpens the ethical tension between kṣatriya-dharma (fighting as duty) and the impulse to kill driven by rage.

Sañjaya reports that a warrior, unable to bear what he witnesses, angrily takes up a divine bow and, aiming at the death of Dhṛtarāṣṭra’s son, proceeds to disable Duryodhana by cutting down his excellent bow with a sharp, winged arrow.