Shloka 8
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
चेदिमत्स्यकरूषाश्न॒ भीमसेनपदानुगा:
sañjaya uvāca | cedimatsyakarūṣāś ca bhīmasenapadānugāḥ | samare niṣādānāṃ ca teṣāṃ rājñāṃś ca jaghnire | tataḥ senā-dvayor ghoraṃ yuddham āsīd bhayāvaham ||
সঞ্জয়ে ক’লে—ভীমসেনৰ পদচিহ্ন অনুসৰি চেদি, মৎস্য আৰু কৰূষ দেশৰ ক্ষত্ৰিয়সকল ৰণভূমিত আগুৱাই গৈ নিষাদসকল আৰু তেওঁলোকৰ ৰজাসকলৰ ওপৰত ঝাঁপাই পৰিল। তেতিয়া দুয়ো বাহিনীৰ মাজত অতি ঘোৰ আৰু ভয়ংকৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল—বেগ আৰু পক্ষনিষ্ঠাই যাক ঠেলি নিলে, সংযমৰ অৱকাশ অতি সামান্য ৰ’ল।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how allegiance to a powerful leader and the momentum of battle can rapidly escalate violence. It implicitly raises an ethical tension central to the epic: Kṣatriya duty to fight versus the human cost when war becomes ‘ghora’ (dreadful) and ‘bhayāvaha’ (fear-producing).
Sañjaya reports that warriors from Cedi, Matsya, and Karūṣa, moving in step with Bhīma’s advance, attack the Niṣādas and their rulers on the battlefield. This triggers a fierce, terrifying clash between the opposing groups.