Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Ulūpī–Citravāhinī Saṃvāda: Dhanaṃjaya-patana and Prāya-threat

परमार्चितमुच्छित्य ध्वजं सिंहं हिरण्मयम्‌ | प्रययौ पार्थमुद्दिश्य स राजा बभ्रुवाहन:

vaiśampāyana uvāca | paramārcitam ucchitya dhvajaṁ siṁhaṁ hiraṇmayam | prayayau pārtham uddiśya sa rājā babhruvāhanaḥ ||

পৰম সন্মানিত সিংহচিহ্নাঙ্কিত স্বৰ্ণময় ধ্বজা উচ্চে তুলি, ৰজা বভ্ৰুবাহন পাৰ্থ (অৰ্জুন)ক লক্ষ্য কৰি আগবাঢ়িল।

परम्highly, exceedingly (as object/extent)
परम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपरम
FormNeuter, Accusative, Singular
अर्चितम्honoured, worshipped
अर्चितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअर्च्
Formक्त, Masculine, Accusative, Singular
उच्छित्यhaving raised, after lifting up
उच्छित्य:
Karana
TypeIndeclinable
Rootउद्-शि
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund)
ध्वजम्banner, flag
ध्वजम्:
Karma
TypeNoun
Rootध्वज
FormMasculine, Accusative, Singular
सिंहम्lion (as emblem)
सिंहम्:
Karma
TypeNoun
Rootसिंह
FormMasculine, Accusative, Singular
हिरण्मयम्golden, made of gold
हिरण्मयम्:
Karma
TypeAdjective
Rootहिरण्मय
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रययौwent forth, set out
प्रययौ:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-या
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
पार्थम्Pārtha (Arjuna)
पार्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
उद्दिश्यaiming at, intending, addressing
उद्दिश्य:
Karana
TypeIndeclinable
Rootउद्-दिश्
Formल्यप्/तुमुन्-समर्थ gerund (absolutive sense)
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
बभ्रुवाहनःBabhruvāhana (one whose mount/vehicle is 'babhru')
बभ्रुवाहनः:
Karta
TypeNoun
Rootबभ्रुवाहन
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Babhruvāhana
P
Pārtha (Arjuna)
D
dhvaja (banner/standard)
S
siṁha (lion emblem)
H
hiraṇya (gold)

Educational Q&A

External grandeur—gold, banners, royal emblems—signals readiness and honor, but the deeper ethical weight lies in intention and duty: a kṣatriya advances to a confrontation that must be governed by dharma, not mere pride.

The narrator describes King Babhruvāhana setting out to meet Arjuna in battle, marked by a raised golden banner with a lion emblem—an image of formal martial challenge and royal resolve.