Shloka 41
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
भरद्वाज उवाच उत्पन्नस्य रुरो: शंंगं वर्धमानस्य वर्धते । प्रार्थना पुरुषस्येव तस्य मात्रा न विद्यते
bharadvāja uvāca utpannasya ruroḥ śṛṅgaṃ vardhamānasya vardhate | prārthanā puruṣasyeva tasya mātrā na vidyate ||
ভৰদ্বাজে ক’লে—“যেনেকৈ ‘ৰুরু’ সাপৰ শিং একবাৰ উৎপন্ন হ’লে বাঢ়ি বাঢ়ি নিৰন্তৰ বাঢ়ে, তেনেকৈ মানুহৰ প্ৰাৰ্থনা—অৰ্থাৎ আকাঙ্ক্ষা—বিস্তাৰিত হৈয়ে থাকে; তাৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰা বা সীমা নাই।”
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
Human asking and craving tend to be unbounded: like a growing horn, desire expands unless restrained. The ethical implication is the need for moderation, contentment, and disciplined speech—knowing when to stop requesting or demanding.
Bharadvāja delivers a didactic observation using a vivid natural metaphor (Ruru’s horn) to illustrate a moral point about human behavior: petitions and wants can keep increasing without a natural limit.