Shloka 37
Phala of Vrata, Niyama, Svādhyāya, Dama, Satya, Brahmacarya, and Service (व्रत-नियम-स्वाध्याय-दम-सत्य-ब्रह्मचर्य-शुश्रूषा-फलप्रश्नः)
जो गौओंके प्रति क्षमाशील
nāciketa uvāca | śrutvā vaivasvatavacas tad ahaṃ punar abruvam | abhāve gopradātṝṇāṃ kathaṃ lokān hi gacchati ||
যি গৰুৰ প্ৰতি ক্ষমাশীল, গোৰক্ষা কৰিবলৈ সমৰ্থ, কৃতজ্ঞ আৰু জীৱিকাহীন—এনে ব্ৰাহ্মণক গোদানৰ উত্তম পাত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে। যি বৃদ্ধ, যি ৰোগী হৈ পথ্য-ভোজন বিচাৰে, যি দুৰ্ভিক্ষ আদি কাৰণত ব্যাকুল, যি মহাযজ্ঞ অনুষ্ঠান কৰে, বা যাৰ কৃষিৰ বাবে সঁজুলি লাগে; যি হোমৰ বাবে হৱিষ্য পাবলৈ ইচ্ছুক; যাৰ ঘৰত স্ত্ৰী প্ৰসৱসন্ন; যি গুৰুক দক্ষিণা দিব লাগিব; বা শিশুৰ পুষ্টিৰ বাবে গোধূধৰ প্ৰয়োজন—এনে সময়ত গোদানৰ বাবে দেশ-কাল বিচাৰ নকৰাই বিধেয়; এইবোৰকেই সাধাৰণ দেশ-কাল বুলি ধৰা হয়। যি গৰুৰ বিশেষ পৰিচয় জনা, যি কিনি অনা, যি জ্ঞানৰ পুৰস্কাৰ ৰূপে লাভ কৰা, যি প্ৰাণ-বিনিময়ত কিনা, যি জয়ৰ ফলত প্ৰাপ্ত, বা যি যৌতুক/দহেজত পোৱা—এনে গৰু দানৰ বাবে উত্তম বুলি মানা হয়। নচিকেত ক’লে—বৈবস্বত যমৰ বাক্য শুনি মই পুনৰ সুধিলোঁ—“গোদানকাৰী নাথাকিলে মানুহে সেই লোকসমূহ কেনেকৈ লাভ কৰে?”
नाचिकेत उवाच
Educational Q&A
The verse frames go-dāna (the gifting of cows) as a major vehicle of dharmic merit and raises a moral-theological problem: if such donors are absent, by what means do beings attain meritorious realms? It highlights the dependence of social-religious welfare on generosity and the continuity of dharma through giving.
After hearing Vaivasvata (Yama) describe norms and occasions connected with cow-gifting, Naciketas responds with a follow-up question. He presses the logic of the teaching by asking how attainment of ‘worlds’ is possible when there are no cow-donors, thereby continuing the inquiry-driven dialogue.