Shloka 33
Cyavana’s Water-Vow and the Ethics of Cohabitation (स्नेह-सम्वास-धर्मः)
न तस्यां जातु तिष्ठन्त्यामन्या तत् कर्तुमहति । ब्राह्मणी त्वेव कुर्याद् वा ब्राह्मणस्य युधिष्ठिर
na tasyāṃ jātu tiṣṭhantyām anyā tat kartum arhati | brāhmaṇī tv eva kuryād vā brāhmaṇasya yudhiṣṭhira ||
ভীষ্ম ক’লে—হে যুধিষ্ঠিৰ! ব্ৰাহ্মণী (পত্নী) উপস্থিত থাকিলে অন্য কোনো নাৰীৰ সেই কৰ্তব্য পালন কৰাৰ অধিকাৰ নাই। ব্ৰাহ্মণ স্বামীৰ বাবে শাস্ত্ৰবিধি অনুসাৰে সেৱা—স্নান কৰোৱা, শৃঙ্গাৰ-সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা, দন্তশুদ্ধিৰ বাবে দাতুন-মনজন দিয়া, নয়নত অঞ্জন লগোৱা, নিত্য হোম-পূজাত হব্য-কব্যৰ সামগ্ৰী যোগাৰ কৰা আৰু গৃহৰ অন্যান্য ধৰ্মকর্মত সহায় কৰা—এই সকলো ব্ৰাহ্মণীয়ে কৰিব লাগে।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse asserts an exclusivity of household-religious service within the Brahmin household: when the Brahmin wife is present, she alone is considered entitled to perform the prescribed domestic and ritual services for her Brahmin husband, reflecting the text’s varṇāśrama-based norms of duty and propriety.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma. Here he specifies a rule about who may perform certain household and ritual duties in a Brahmin home, emphasizing that these are to be done by the brāhmaṇī herself and not by another woman while she is present.