Shloka 142
रुद्र-स्तवराजः (Rudra-Stavarāja) — Exempla of Śiva’s Boons and the Hymn’s Phalaśruti
कला: काष्ठा लवा मात्रा मुहूर्ताहःक्षपा: क्षणा: । विश्वेक्षेत्र प्रजाबीज॑ लिड्रमाद्यस्तु निर्गम:
vāyudeva uvāca | kalāḥ kāṣṭhā lavā mātrā muhūrtāhaḥkṣapāḥ kṣaṇāḥ | viśvakṣetraṁ prajābījaṁ liṅgam ādyas tu nirgamaḥ ||
বায়ুদেৱে ক’লে— কলা, কাষ্ঠা, লৱ, মাত্রা, মুহূর্ত, দিন-ৰাতি আৰু ক্ষণ—এইবোৰ কালের মাপ আৰু বিভাগ। তেওঁয়েই ব্ৰহ্মাণ্ডৰূপী বৃক্ষৰ আধাৰ-ক্ষেত্ৰ; তেওঁয়েই সকলো প্ৰজাৰ বীজ-কাৰণ; অব্যক্তক অনুমান কৰোৱা সূক্ষ্ম ‘লিঙ্গ’ও তেওঁয়েই; আৰু সৃষ্টিত সৰ্বপ্ৰথম প্ৰকাশিতো তেওঁয়েই।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse presents a metaphysical teaching: Time is articulated through its traditional subdivisions, and behind these measures stands a primordial principle—support of the cosmos, seed of beings, subtle sign of the unmanifest, and the first manifestation in creation.
Vāyudeva is describing cosmic principles rather than a battlefield event: he enumerates units of time and then characterizes the foundational source that underlies the universe and initiates the process of manifestation.