Shloka 42
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
परुषाण्यपि चोक्ता या दृष्टा दृष्टेन चक्षुषा । सुप्रसन्नमुखी भर्तुर्या नारी सा पतिव्रता
paruṣāṇy api coktā yā dṛṣṭā dṛṣṭena cakṣuṣā | suprasannamukhī bhartur yā nārī sā pativratā ||
মহাদেৱে ক’লে—স্বামী কঠোৰ বাক্য ক’লেও, বা দোষ-দৃষ্টিৰে চাইলেও, যি নাৰী স্বামীৰ সন্মুখত শান্ত, প্ৰসন্ন আৰু স্থিৰ মুখভাৱ ৰাখে, কৃপা আৰু সদ্ভাৱত অচল থাকে—সেই নাৰী পতিব্ৰতা বুলি জনা যায়। ই কেৱল বাহ্যিক সহনশীলতা নহয়; গৃহস্থধৰ্মত সেৱা, সদিচ্ছা আৰু স্থৈৰ্যৰ শৃঙ্খলিত নৈতিক ভংগী।
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse defines pativratā-dharma as steadfastness and gracious composure toward one’s husband even under provocation—harsh speech or a critical look—presenting inner restraint and constancy as the ethical hallmark of devoted marital conduct.
In Anuśāsana Parva’s didactic setting, Śrīmahēśvara (Mahādeva) is speaking in a prescriptive, moral-register voice, offering a criterion by which a woman is recognized as pativratā: her unwavering, serene demeanor toward her husband despite unpleasant treatment.