Shloka 113
Ahiṃsā as Threefold Restraint (Mind–Speech–Action) and the Ethics of Consumption
एकस्तरति दुर्गाणि गच्छत्येकस्तु दुर्गतिम् । बृहस्पतिजीने कहा--राजन्! प्राणी अकेला ही जन्म लेता
yudhiṣṭhira uvāca |
ekas tarati durgāṇi gacchaty ekas tu durgatim |
yaḥ nīcaḥ puruṣo dhana-lobhena vā śatrutā-kāraṇād vā śastraṃ gṛhītvā nihataṃ (aśastraṃ) puruṣaṃ hanti sa mṛtyor anantaram gardabha-yoniṃ prāpnoti ||
kharo jīvati varṣe dve tataḥ śastreṇa vadhyate |
sa mṛto mṛga-yoniṃ tu nityodvignaḥ punar jāyate ||
মানুহে একাই দুৰ্গম পথ পাৰ হয়, আৰু একাই দুৰ্গতিত পৰে। প্ৰাণী একাই জন্ম লয়, একাই মৰে; একাই দুখ তৰে, একাই বিপদ ভোগে। সেয়ে যি নীচ মানুহ ধনৰ লোভত বা বৈৰভাবত অস্ত্ৰ তুলি নিৰস্ত্ৰ মানুহক হত্যা কৰে, সি মৃত্যুৰ পাছত গাধাৰ যোনিত জন্ম লয়। গাধা হৈ দুবছৰ জীয়াই থাকে, তাৰ পাছত অস্ত্ৰেৰে নিহত হয়; এইদৰে মৰি সি মৃগ-যোনিত জন্ম লয় আৰু ব্যাধ-শিকাৰীৰ ভয়ত সদায় উদ্বিগ্ন থাকে।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Moral responsibility is personal and inescapable: one faces the fruits of one’s actions alone. Specifically, violence driven by greed or enmity—especially killing an unarmed person—leads to degrading rebirths and a life marked by fear and suffering.
In Anuśāsana Parva’s ethical instruction, Yudhiṣṭhira articulates (with a traditional attribution to Bṛhaspati in the accompanying gloss) a karmic warning: the killer of an unarmed man is reborn first as a donkey, then after being slain, as a deer-like creature, living constantly terrified of hunters.