Adhyaya 32
ऋषिकृत-रुद्रस्तुतिः तथा संहाराग्नि-प्रश्नः (Kāma–Krodha–Lobha and the Fire of Dissolution)
ঋষিসকলে তীব্ৰ ৰুদ্ৰস্তুতিত শিৱক দিগ্বাস, ত্ৰিশূলধাৰী, ভয়ংকৰ হলেও মঙ্গলময় প্ৰভু বুলি বন্দনা কৰে—তেওঁ একে সময়তে অৰুপ, সৰুপ আৰু বিশ্বৰুপ। পৰ্বতত মেরু, নক্ষত্ৰত চন্দ্ৰ, ঋষিত বশিষ্ঠ আৰু বেদত ওঁকাৰ যেন শ্ৰেষ্ঠ, তেনেদৰে শিৱেই পৰম শ্ৰেষ্ঠ; অতীত-ভৱিষ্যতৰ সকলো অৱস্থা শেষত তেওঁৰ মাজতেই দৰ্শিত হয় বুলি কয়। তাৰ পিছত বন্ধনকাৰী অন্তঃশক্তি—কাম, ক্ৰোধ, লোভ, বিষাদ আৰু মদ—ইয়াৰ তত্ত্ব জানিবলৈ সোধে। মহাপ্ৰলয়ত শিৱে ললাটৰ পৰা সংহাৰাগ্নি উৎপন্ন কৰে; লোকসমূহ জ্বালাৰে ঘেৰ খায়, বহু বিকৃত অগ্নি উঠে, আৰু চল-অচল সকলো প্ৰাণী শিৱজাত অগ্নিত দগ্ধ হয়। সেয়ে ঋষিসকলে ৰক্ষা আৰু পথনির্দেশ বিচাৰি শৰণাগতি কৰে; অসংখ্য ৰূপৰ অন্ত তেওঁলোকে নাপায় বুলি কৈ, পৰৱৰ্তী উপদেশত শিৱাজ্ঞা আৰু কৃপাৰে এই বিনাশশক্তিসমূহৰ অৰ্থ, নিয়ন্ত্ৰণ আৰু অতীতত্ব ব্যাখ্যা হ’ব বুলি সূচায়।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे एकत्रिंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः नमो दिग्वाससे नित्यं कृतान्ताय त्रिशूलिने विकटाय करालाय करालवदनाय च
এইদৰে শ্ৰীলিঙ্গমহাপুৰাণৰ পূৰ্বভাগত একত্ৰিংশ অধ্যায়। ঋষিসকলে ক’লে—দিগ্বাস (দিশাক বস্ত্ৰৰূপে ধাৰণকাৰী) ক নিত্য নমস্কাৰ; কৃতান্ত (কাল-নিয়ন্তা) ত্ৰিশূলধাৰীক নমস্কাৰ; বিকট, কৰাল আৰু কৰালবদনকো নমস্কাৰ।
Verse 2
अरूपाय सुरूपाय विश्वरूपाय ते नमः कटङ्कटाय रुद्राय स्वाहाकाराय वै नमः
হে প্ৰভু! আপুনি অৰুপ হৈয়ো সুৰূপ, আৰু আপোনাৰ ৰূপেই বিশ্বৰূপ—আপোনাক নমস্কাৰ। অতি উগ্ৰ কাটঙ্কট ৰুদ্ৰক আৰু স্বাহা-শক্তিস্বৰূপ আপোনাকো নমস্কাৰ।
Verse 3
सर्वप्रणतदेहाय स्वयं च प्रणतात्मने नित्यं नीलशिखण्डाय श्रीकण्ठाय नमोनमः
যাঁৰ দেহত সকলোৱে প্ৰণত হয়, যি নিজেই বিনয়-সাৰ; নিত্য নীল-শিখণ্ডধাৰী শ্ৰীকণ্ঠ—পশুক পাশৰ পৰা মুক্ত কৰা পতি—আপোনাক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।
Verse 4
नीलकण्ठाय देवाय चिताभस्माङ्गधारिणे त्वं ब्रह्मा सर्वदेवानां रुद्राणां नीललोहितः
চিতাভস্মে অঙ্গ বিভূষিত দিৱ্য নীলকণ্ঠ দেৱক নমস্কাৰ। আপুনি সকলো দেৱৰ বাবে ব্ৰহ্মা; ৰুদ্ৰসকলৰ মাজত নীললোহিত—নীল আৰু অৰুণ—সৰ্বোচ্চ পতি, পৰাত্পৰ প্ৰভু।
Verse 5
आत्मा च सर्वभूतानां सांख्यैः पुरुष उच्यते पर्वतानां महामेरुर् नक्षत्राणां च चन्द्रमाः
আপুনি সকলো ভূতৰ আত্মা; সাঁখ্যদৰ্শীয়ে আপোনাক ‘পুৰুষ’ বুলি কয়। পৰ্বতসমূহৰ মাজত আপুনি মহামেরু, নক্ষত্ৰসমূহৰ মাজত আপুনি চন্দ্ৰ।
Verse 6
ऋषीणां च वसिष्ठस् त्वं देवानां वासवस् तथा ओङ्कारः सर्ववेदानां श्रेष्ठं साम च सामसु
ঋষিসকলৰ মাজত আপুনি বশিষ্ঠ, দেৱসকলৰ মাজত আপুনি বাসৱ (ইন্দ্ৰ)। সকলো বেদৰ মাজত আপুনি পবিত্ৰ ওঁকাৰ, আৰু সামগানৰ মাজত আপুনি শ্ৰেষ্ঠ সাম—সৰ্বত্ৰ সাৰস্বৰূপ পৰম পতি।
Verse 7
आरण्यानां पशूनां च सिंहस्त्वं परमेश्वरः ग्राम्याणामृषभश्चासि भगवांल्लोकपूजितः
হে পৰমেশ্বৰ, অৰণ্য পশুসকলৰ মাজত আপুনি সিংহ; গ্ৰাম্য পশুসকলৰ মাজত আপুনি ঋষভ (বৃষভ)। হে ভগৱান, লোকপূজিত, আপুনিয়েই সৰ্বোচ্চ পতি—সকল প্ৰাণীৰ অধিপতি আৰু ৰক্ষক।
Verse 8
सर्वथा वर्तमानो ऽपि यो यो भावो भविष्यति त्वामेव तत्र पश्यामो ब्रह्मणा कथितं तथा
হে প্ৰভু! আপুনি সদায় বৰ্তমান; ভৱিষ্যতে যি যি ভাব বা ঘটনা উদয় হ’ব, তাতো আমি কেৱল আপোনাকেই দৰ্শন কৰোঁ। ব্ৰহ্মাই এইদৰে কৈছে—আপুনিই সকলো ভাবৰ অন্তৰ্যামী সাক্ষী আৰু সমগ্ৰ ভৱৰ পতি।
Verse 9
कामः क्रोधश् च लोभश् च विषादो मद एव च एतद् इच्छामहे बोद्धुं प्रसीद परमेश्वर
কাম, ক্ৰোধ, লোভ, বিষাদ আৰু মদ—ইয়াৰ তত্ত্ব আমি জানিব বিচাৰোঁ। হে পৰমেশ্বৰ! প্ৰসন্ন হৈ আমাক উপদেশ দিয়া।
Verse 10
महासंहरणे प्राप्ते त्वया देव कृतात्मना करं ललाटे संविध्य वह्निरुत्पादितस्त्वया
মহাসংহাৰ ওচৰ চাপিলে, হে দেৱ! আত্মসংযমী হৈ আপুনি হাত কপালত স্থাপন কৰি অগ্নি প্ৰকাশ কৰিলে। এইদৰে পতি-স্বৰূপ প্ৰভুৱে নিজৰ সংহাৰশক্তি প্ৰকাশ কৰে, যি নিৰ্ধাৰিত কালে পাশ আৰু লোকসমূহক লয় কৰে।
Verse 11
तेनाग्निना तदा लोका अर्चिर्भिः सर्वतो वृताः तस्मादग्निसमा ह्येते बहवो विकृताग्नयः
তেতিয়া সেই অগ্নিয়ে লোকসমূহ সকলোফালে শিখাৰে আৱৃত হ’ল। সেয়ে অগ্নিসম বহু বিকৃত অগ্নি উদয় হৈ সৰ্বত্র বিস্তাৰ কৰিলে।
Verse 12
कामः क्रोधश् च लोभश् च मोहो दम्भ उपद्रवः यानि चान्यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च
কাম, ক্ৰোধ, লোভ, মোহ, দম্ভ, উপদ্ৰৱ—আৰু অন্য সকলো ভূত, স্থাৱৰ আৰু চৰ—এই সকলো পাশ-ৰূপ বন্ধনৰ কাৰণ। যেতিয়ালৈকে পশু (জীৱ) পতি ভগৱান শিৱলৈ মুখ নুঘুৰায়, তেতিয়ালৈকে সি সংসাৰত আবদ্ধ থাকে।
Verse 13
दह्यन्ते प्राणिनस्ते तु त्वत्समुत्थेन वह्निना अस्माकं दह्यमानानां त्राता भव सुरेश्वर
হে সুৰেশ্বৰ! তোমাৰ পৰা উদ্ভূত অগ্নিয়ে সেই প্ৰাণীবোৰ দগ্ধ কৰিছে। আমি যিসকল দগ্ধ হৈ আছোঁ, আমাৰ ত্ৰাতা হোৱা—আমাক ৰক্ষা কৰা।
Verse 14
त्वं च लोकहितार्थाय भूतानि परिषिञ्चसि महेश्वर महाभाग प्रभो शुभनिरीक्षक
আৰু লোকহিতাৰ্থে তুমি সকলো ভূত-প্ৰাণীক সদায় সিঞ্চন কৰি পোষণ কৰিছা। হে মহেশ্বৰ, হে মহাভাগ প্ৰভু, হে শুভনিৰীক্ষক!
Verse 15
आज्ञापय वयं नाथ कर्तारो वचनं तव भूतकोटिसहस्रेषु रूपकोटिशतेषु च
আজ্ঞা কৰা, হে নাথ; আমি তোমাৰ বচন পালন কৰিম—সহস্ৰ কোটি ভূত-প্ৰাণীৰ মাজতো, শত কোটি ৰূপৰ মাজতো।
Verse 16
अन्तं गन्तुं न शक्ताः स्म देवदेव नमो ऽस्तु ते
হে দেৱদেৱ! তোমাৰ অন্তলৈ গৈ পোৱাত আমি সক্ষম নহয়। তোমাক নমস্কাৰ।
Frequently Asked Questions
The sages recall that during mahā-saṁharaṇa, Śiva produces fire by an act centered on the forehead (lalāṭa), after which the worlds are surrounded by flames and many ‘vikṛta’ (distorted/multiform) fires arise, burning beings across realms.
The stuti establishes Śiva as the ground of all states; the inquiry then seeks the doctrinal meaning of passions as forces that bind and destroy, and how Śiva’s governance and grace can pacify or transform them for loka-hita and liberation.
Read Linga Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.