Shloka 3

Īśvara-gītā: Brahman as All-Pervading—Kāla, Prakṛti–Puruṣa, Tattva-Evolution, and Mokṣa

Devanagari script

सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् / सर्वाधारं सदानन्दमव्यक्तं द्वैतवर्जितम्

Transliteration

sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam / sarvādhāraṃ sadānandamavyaktaṃ dvaitavarjitam

Translation

তেওঁ সকলো ইন্দ্ৰিয়ৰ গুণৰূপে প্ৰকাশিত হয়, তথাপি সকলো ইন্দ্ৰিয়ৰ পৰা বিমুক্ত। তেওঁ সৰ্বাধাৰ, সদা আনন্দময়, অব্যক্ত আৰু দ্বৈতবর্জিত।

Word by Word

• सर्वेन्द्रिय-गुण-आभासम्: having the appearance of the qualities of all senses
• सर्वेन्द्रिय-गुण-आभासम्: विशेषण (कर्मविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सर्वेन्द्रिय (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक) + आभास (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वेन्द्रियाणां गुणानाम् आभासः)

• सर्वेन्द्रिय-विवर्जितम्: devoid of all senses
• सर्वेन्द्रिय-विवर्जितम्: विशेषण (कर्मविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सर्वेन्द्रिय (प्रातिपदिक) + विवर्जित (कृदन्त; वर्ज् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कृदन्तः—भूतकर्मणि क्त (विवर्जित); समासः—तत्पुरुषः (सर्वेन्द्रियैः विवर्जितम्)

• सर्व-आधारम्: the support of all
• सर्व-आधारम्: विशेषण (कर्मविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + आधार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (सर्वेषाम् आधारः)

• सदा-आनन्दम्: ever-blissful
• सदा-आनन्दम्: विशेषण (कर्मविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सदा (अव्यय) + आनन्द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—अव्ययीभावः (सदा आनन्दः यस्य)

• अव्यक्तम्: unmanifest
• अव्यक्तम्: विशेषण (कर्मविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अव्यक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• द्वैत-वर्जितम्: free from duality
• द्वैत-वर्जितम्: विशेषण (कर्मविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: द्वैत (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त; वर्ज् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कृदन्तः—क्त; समासः—तत्पुरुषः (द्वैतात् वर्जितम्)

Speaker

Lord Kurma (Vishnu) instructing King Indradyumna in the Ishvara Gita

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Ishvara
• Atman
• Brahman

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It presents the Supreme as the substratum of all experience: seemingly present as sense-qualities, yet intrinsically beyond senses—unmanifest, ever-blissful, and non-dual.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

It supports nirguna-upasana in Pashupata-oriented practice: meditation that withdraws attention from sensory objects and contemplates the avyakta, non-dual Ishvara as the inner support of all.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

By defining the Supreme as one, non-dual, and beyond attributes, it aligns Shaiva and Vaishnava theology under a single Ishvara/Brahman—supporting the Kurma Purana’s synthesis.