Adhyaya 1
Uttara BhagaAdhyaya 153 Verses

Adhyaya 1

Commencement of the Upari-bhāga: The Sages Request Brahma-vidyā; Vyāsa Recalls the Badarikā Inquiry and Śiva–Viṣṇu Theophany

পূৰ্বভাগৰ উপসংহাৰৰ পাছত কাহিনী উপৰি-ভাগত প্ৰৱেশ কৰে। স্বায়ম্ভুৱ মনুৰ পৰা সৃষ্টিৰ বিস্তাৰ, ব্রহ্মাণ্ডৰ প্ৰসাৰ আৰু মন্বন্তৰসমূহ যথাযথভাৱে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে বুলি ঋষিসকলে স্বীকাৰ কৰি, এতিয়া সংসাৰনাশিনী আৰু ব্রহ্মক প্ৰত্যক্ষ বোধ কৰোৱা পৰম ব্রহ্মবিদ্যা প্ৰাৰ্থনা কৰে। সূতে ব্যাসক ব্রহ্মকেন্দ্ৰিক উপদেশৰ যোগ্য বক্তা বুলি সন্মান কৰে; ব্যাস সত্রলৈ আহি সৎকাৰ পায় আৰু গুৰু-পরম্পৰাত স্মৃত কূৰ্মৰূপী বিষ্ণুৱে পূৰ্বে কোৱা ৰহস্যবাণী প্ৰচাৰ কৰিবলৈ সন্মত হয়। তাৰ পাছত ব্যাস বদৰিকাশ্ৰমৰ পূৰ্বঘটনা বৰ্ণনা কৰে—সনৎকুমাৰ আদি যোগবিদসকল সন্দেহাকুল হৈ তপস্যা কৰি নৰ-নাৰায়ণক সমীপ কৰি জগতৰ কাৰণ, সংসাৰগামী জীৱতত্ত্ব, আত্মাৰ সত্যতা, মোক্ষৰ স্বৰূপ আৰু সংসাৰৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বেদান্তীয় প্ৰশ্ন কৰে। তেতিয়া দৰ্শন বিস্তাৰিত হৈ মহাদেৱ প্ৰকট হয়; ঋষিসকলে শিৱক বিশ্বকাৰণ বুলি স্তৱ কৰে। বিষ্ণুৱে শিৱক নিজৰ সন্নিধিত আত্মজ্ঞান প্ৰকাশ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে; ইয়াৰ দ্বাৰা শৈৱ-ৱৈষ্ণৱ ঐক্যত উপদেশৰ প্ৰামাণ্য স্থাপিত হয় আৰু পৰৱৰ্তী অধ্যায়ত যোগ, আত্মা আৰু মুক্তিৰ ক্ৰমবদ্ধ ব্যাখ্যাৰ ভূমিকা ৰচিত হয়।

All Adhyayas

Shlokas

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकपञ्चाशो ऽध्यायः उपरिविभागः ऋषय ऊचुः भवता कथितः सम्यक् सर्गः स्वायंभुवस्ततः / ब्रह्माण्डस्यास्य विस्तारो मन्वन्तरविनिश्चयः

এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ পূৰ্ববিভাগত একপঞ্চাশতম অধ্যায় সমাপ্ত; এতিয়া উপৰিবিভাগ আৰম্ভ। ঋষিসকলে ক’লে—স্বায়ম্ভুব (মনু)ৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা সৃষ্টিৰ বৰ্ণনা, এই ব্ৰহ্মাণ্ডৰ বিস্তাৰ আৰু মন্বন্তৰসমূহৰ নিৰ্ণয় আপুনি সম্যকভাৱে কৈছে।

Verse 2

तत्रेश्वरेश्वरो देवो वर्णिभिर्धर्मतत्परैः / ज्ञानयोगरतैर्नित्यमाराध्यः कथितस्त्वया

তাত আপুনি কৈছে—ঈশ্বৰেশ্বৰ দেৱক ধৰ্মতৎপৰ বৰ্ণীসকলে আৰু জ্ঞানযোগত নিত্য ৰত সাধকসকলে সদায় আৰাধনা কৰিব লাগে।

Verse 3

तद्वदाशेषसंसारदुः खनाशमनुत्तमम् / ज्ञानं ब्रह्मैकविषयं येन पश्येम तत्परम्

সেইদৰে, সমগ্ৰ সংসাৰ-দুখ নাশ কৰা, ব্ৰহ্মক একমাত্ৰ বিষয় কৰা সেই অনুত্তম জ্ঞান আমাক কওক; যাৰ দ্বাৰা আমি সেই পৰম তত্ত্বৰ সাক্ষাৎ দৰ্শন কৰিব পাৰোঁ।

Verse 4

त्वं हि नारायणात्साक्षात् कृष्णद्वैपायनात् प्रभो / अवाप्ताखिलविज्ञानस्तत्त्वां पृच्छामहे पुनः

হে প্ৰভু, আপুনি সাক্ষাৎ নাৰায়ণৰ পৰা আৰু কৃষ্ণদ্বৈপায়ন (ব্যাস)ৰ পৰা পৰম্পৰাৰে প্ৰাপ্ত; আপুনি অখিল বিজ্ঞান লাভ কৰিছে, সেয়ে আমি পুনৰ পৰম তত্ত্বৰ বিষয়ে আপোনাক সুধিছোঁ।

Verse 5

श्रुत्वा मुनीनां तद् वाक्यं कृष्णद्वैपायनं प्रभुम् / सूतः पौराणिकः स्मृत्वा भाषितुं ह्युपचक्रमे

মুনিসকলৰ সেই বাক্য শুনি পৌৰাণিক সূতে প্ৰভু কৃষ্ণদ্বৈপায়ন (ব্যাস)ক স্মৰণ কৰি তাৰ পিছত ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 6

अथास्मिन्नन्तरे व्यासः कृष्णद्वैपायनः स्वयम् / आजगाम मुनिश्रेष्ठा यत्र सत्रं समासते

সেই সময়তেই স্বয়ং কৃষ্ণদ্বৈপায়ন ব্যাস আহিল, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, য’ত ঋষিসকল সত্রযজ্ঞত সমবেত আছিল।

Verse 7

तं दृष्ट्वा वेदविद्वांसं कालमेघसमद्युतिम् / व्यासं कमलपत्राक्षं प्रणेमुर्द्विजपुङ्गवाः

বেদবিদ্বান, ক’লামেঘসম দীপ্তিমান, কমলপত্ৰনয়ন ব্যাসক দেখি শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলে ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 8

पपात दण्डवद् भूमौ दृष्ट्वासौ रोमहर्षणः / प्रदक्षिणीकृत्य गुरुं प्राञ्जलिः पार्श्वगो ऽभवत्

তেওঁক দেখি ৰোমহর্ষণ দণ্ডৱৎ হৈ ভূমিত পৰি গ’ল। গুৰুক প্ৰদক্ষিণ কৰি হাত জোৰি কাষতে থিয় হ’ল।

Verse 9

पृष्टास्ते ऽनामयं विप्राः शौनकाद्या महामुनिम् / समाश्वास्यासनं तस्मै तद्योग्यं समकल्पयन्

শৌনক আদি ব্ৰাহ্মণ মুনিসকলে মহামুনিৰ কুশল সুধিলে, তেওঁক আশ্বস্ত কৰিলে আৰু তেওঁৰ যোগ্য আসন সাজি দিলে।

Verse 10

अथैतानब्रवीद् वाक्यं पराशरसुतः प्रभुः / कच्चिन्न तपसो हानिः स्वाध्यायस्य श्रुतस्य च

তেতিয়া পৰাশৰ-পুত্ৰ প্ৰভু ব্যাসে তেওঁলোকক এই বাক্য ক’লে—“তোমালোকৰ তপস্যা, বেদ-স্বাধ্যায় আৰু শ্ৰুতি-জ্ঞানত কোনো হানি হোৱা নাই তো?”

Verse 11

ततः स सूतः स्वगुरुं प्रणम्याह महामुनिम् / ज्ञानं तद् ब्रह्मविषयं मुनीनां वक्तुमर्हसि

তাৰ পিছত সূতে নিজৰ গুৰু মহামুনিক প্ৰণাম কৰি ক’লে—“হে মুনিবৰ! ব্ৰহ্মবিষয়ক সেই জ্ঞান মুনিসকলক ক’বলৈ আপুনি অৰ্হ।”

Verse 12

इमे हि मुनयः शान्तास्तापसा धर्मतत्पराः / शुश्रूषा जायते चैषां वक्तुमर्हसि तत्त्वतः

কাৰণ এই মুনিসকল শান্ত, তপস্বী আৰু ধৰ্মপৰায়ণ; তেওঁলোকৰ ভিতৰত শ্ৰৱণ আৰু সেৱাৰ সৎ আকাঙ্ক্ষা জাগিছে। সেয়ে আপুনি তত্ত্বতঃ সত্য উপদেশ কৰক।

Verse 13

ज्ञानं विमुक्तिदं दिव्यं यन्मे साक्षात् त्वयोदितम् / मुनीनां व्याहृतं पूर्वं विष्णुना कूर्मरूपिणा

আপুনি মোক সাক্ষাত্ কোৱা সেই দিব্য, মুক্তিদায়ক জ্ঞান আগতে কূৰ্মৰূপধাৰী বিষ্ণুৱে নিজে মুনিসকলক ঘোষণা কৰিছিল।

Verse 14

श्रुत्वा सूतस्य वचनं मुनिः सत्यवतीसुतः / प्रणम्य शिरसा रुद्रं वचः प्राह सुखावहम्

সূতৰ বাক্য শুনি সত্যৱতীপুত্ৰ মুনি (ব্যাস) শিৰ নত কৰি ৰুদ্ৰক প্ৰণাম কৰিলে; তাৰ পিছত মঙ্গল আৰু সুখদায়ক বাক্য ক’লে।

Verse 15

व्यास उवाच वक्ष्ये देवो महादेवः पृष्टो योगीश्वरैः पुरा / सनत्कुमारप्रमुखैः स्वयं यत्समभाषत

ব্যাসে ক’লে—পূৰ্বে সনত্কুমাৰপ্ৰমুখ যোগীশ্বৰসকলে সোধা সময়ত দেৱাধিদেৱ মহাদেৱে স্বয়ং যি কৈছিল, সেই কথাই মই ক’ম।

Verse 16

सनत्कुमारः सनकस्तथैव च सनन्दनः / अङ्गिरा रुद्रसहितो भृगुः परमधर्मवित्

সনত্কুমাৰ, সনক আৰু সনন্দন; ৰুদ্ৰসহ অঙ্গিৰা; আৰু পৰমধৰ্মবিদ্ ভৃগু—(সকলো উপস্থিত আছিল)।

Verse 17

कणादः कपिलो योगी वामदेवो महामुनिः / शुक्रो वसिष्ठो भगवान् सर्वे संयतमानसाः

কণাদ, যোগী কপিল, মহামুনি বামদেৱ, শুক্ৰ আৰু ভগৱান বশিষ্ঠ—সকলো সংযমী, সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰিত মনৰ আছিল।

Verse 18

परस्परं विचार्यैते संशयाविष्टचेतसः / तप्तवन्तस्तपो घोरं पुण्ये बदरिकाश्रमे

তেওঁলোকে পৰস্পৰে আলোচনা কৰি, সংশয়াবিষ্ট চিত্তে, পুণ্য বদৰিকাশ্ৰমত ঘোৰ তপস্যা কৰিলে।

Verse 19

अपश्यंस्ते महायोगमृषिं धर्मसुतं शुचिम् / नारायणमनाद्यन्तं नरेण सहितं तदा

তেতিয়া তেওঁলোকে মহাযোগী ঋষি, ধৰ্মসুত পবিত্ৰ—আদি-অন্তহীন নাৰায়ণক, নৰসহ দৰ্শন কৰিলে।

Verse 20

संस्तूय विविधैः स्तोत्रैः सर्वे वेदसमुद्भवैः / प्रणेमुर्भक्तिसंयुक्ता योगिनो योगवित्तमम्

বেদসম্ভূত নানা স্তোত্ৰে তেওঁক স্তুতি কৰি, ভক্তিযুক্ত সকলো যোগীয়ে যোগবিদ্যাৰ শ্ৰেষ্ঠ জ্ঞাতাক প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 21

विज्ञाय वाञ्छितं तेषां भगवानपि सर्ववित् / प्राह गम्भीरया वाचा किमर्थं तप्यते तपः

তেওঁলোকৰ অভিলাষ জানি, সৰ্বজ্ঞ ভগৱানে গম্ভীৰ বাণীত ক’লে—“কোন উদ্দেশ্যে এই তপস্যা কৰা হৈছে?”

Verse 22

अब्रुवन् हृष्टमनसो विश्वात्मानं सनातनम् / साक्षान्नारायणं देवमागतं सिद्धिसूचकम्

হৃষ্টচিত্তে তেওঁলোকে সনাতন বিশ্বাত্মা, সাক্ষাৎ নাৰায়ণ দেৱক সম্বোধন কৰিলে, যি সিদ্ধিৰ নিশ্চিত সূচক হৈ আগমন কৰিছিল।

Verse 23

वयं संशयमापन्नाः सर्वे वै ब्रह्मवादिनः / भवन्तमेकं शरणं प्रपन्नाः पुरुषोत्तमम्

আমি সকলেই ব্ৰহ্মবাদী, সন্দেহত পতিত হৈছোঁ; সেয়ে, হে পুৰুষোত্তম, কেৱল আপোনাৰেই শৰণ লৈছোঁ।

Verse 24

त्वं हि तद् वेत्थ परमं सर्वज्ञो भगवानृषिः / नारायणः स्वयं साक्षात् पुराणो ऽव्यक्तपूरुषः

আপুনিই সেই পৰম তত্ত্ব জানে, কিয়নো আপুনি সৰ্বজ্ঞ ভগৱদৃষি; আপুনি সাক্ষাৎ স্বয়ং নাৰায়ণ—আদি, অব্যক্ত পুৰুষ।

Verse 25

नह्यन्यो विद्यते वेत्ता त्वामृते परमेश्वर / शुश्रूषास्माकमखिलं संशयं छेत्तुमर्हसि

হে পৰমেশ্বৰ! আপোনাৰ বাহিৰে (এই তত্ত্বৰ) সত্য জ্ঞাতা আন কোনো নাই। আমি শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰৱণ আৰু সেৱা কৰিবলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ; সেয়ে আমাৰ সকলো সংশয় সম্পূৰ্ণৰূপে ছিন্ন কৰক।

Verse 26

किं कारणमिदं कृत्स्नं को ऽनुसंसरते सदा / कश्चिदात्मा च का मुक्तिः संसारः किंनिमित्तकः

এই সমগ্ৰ জগতৰ কাৰণ কি? কোনে সদায় জন্ম-মৃত্যুৰ চক্ৰত পৰিভ্ৰমণ কৰে? সঁচাকৈ আত্মা আছে নে? আৰু মুক্তি কি? সংসাৰ কোন নিমিত্তে উদ্ভৱ হয়?

Verse 27

कः संसारयतीशानः को वा सर्वं प्रपश्यति / किं तत् परतरं ब्रह्म सर्वं नो वक्तुमर्हसि

জীৱক সংসাৰচক্ৰত প্ৰবৃত্ত কৰোৱা সেই ঈশান কোন? আৰু সকলোকে দৰ্শন কৰা কোন? যাৰ ওপৰত একো নাই সেই পৰতৰ ব্ৰহ্ম কি? এই সকলো আমাক ক’বলৈ অনুগ্ৰহ কৰক।

Verse 28

एवमुक्ते तु मुनयः प्रापश्यन् पुरुषोत्तमम् / विहाय तापसं रूपं संस्थितं स्वेन तेजसा

এনেদৰে কোৱা হ’লে মুনিসকলে পুৰুষোত্তমক দৰ্শন কৰিলে। তাপসৰ ৰূপ ত্যাগ কৰি তেওঁ স্বীয় তেজত দীপ্ত হৈ প্ৰকাশিত হৈ থিয় হ’ল।

Verse 29

विभ्राजमानं विमलं प्रभामण्डलमण्डितम् / श्रीवत्सवक्षसं देवं तप्तजाम्बूनदप्रभम्

তেওঁলোকে সেই দেৱক দৰ্শন কৰিলে—দীপ্তিমান আৰু বিমল—প্ৰভামণ্ডলে ভূষিত, বক্ষত শ্ৰীবৎসচিহ্নধাৰী, আৰু তপ্ত জাম্বূনদ সোণৰ দৰে কান্তিময়।

Verse 30

शङ्खचक्रगदापाणिं शार्ङ्गहस्तं श्रियावृतम् / न दृष्टस्तत्क्षणादेव नरस्तस्यैव तेजसा

শঙ্খ-চক্ৰ-গদা ধাৰণ কৰি, শাৰ্ঙ্গ ধনু হাতত লৈ, শ্ৰী (লক্ষ্মী)য়ে আৱৃত সেই প্ৰভুক মানুহে চাব নোৱাৰিলে; সেই ক্ষণতে কেৱল তেওঁৰ তেজতেই সি অভিভূত হ’ল।

Verse 31

तदन्तरे महादेवः शशाङ्काङ्कितशेखरः / प्रसादाभिमुखो रुद्रः प्रादुरासीन्महेश्वरः

সেই মাজতে চন্দ্ৰচিহ্নিত শিখৰধাৰী মহাদেৱ—ৰুদ্ৰ, মহেশ্বৰ—প্ৰসাদমুখে সন্মুখত প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।

Verse 32

निरीक्ष्य ते जगन्नाथं त्रिनेत्रं चन्द्रभूषणम् / तुष्टुवुर्हृष्टमनसो भक्त्या तं परमेश्वरम्

জগন্নাথ, ত্ৰিনেত্ৰ আৰু চন্দ্ৰভূষণ সেই পৰমেশ্বৰক দেখি, হৃষ্টচিত্তে তেওঁলোকে ভক্তিভাৱে স্তৱ কৰিলে।

Verse 33

जयेश्वर महादेव जय भूतपते शिव / जयाशेषमुनीशान तपसाभिप्रपूजित

জয় হওক, হে ঈশ্বৰ মহাদেৱ! জয় হওক, হে শিৱ, ভূতপতি! জয় হওক, হে অশেষ মুনিসকলৰ ঈশান—তপস্যাৰে পূজিত!

Verse 34

सहस्रमूर्ते विश्वात्मन् जगद्यन्त्रप्रवर्तक / जयानन्त जगज्जन्मत्राणसंहारकारण

জয় হওক, হে সহস্ৰমূৰ্তি, হে বিশ্বাত্মা, জগত-যন্ত্ৰ প্ৰৱৰ্তক! জয় হওক, হে অনন্ত—জগতৰ জন্ম, ৰক্ষা-পালন আৰু সংহাৰৰ কাৰণ!

Verse 35

सहस्रचरणेशान शंभो योगीन्द्रवन्दित / जयाम्बिकापते देव नमस्ते परमेश्वर

হে সহস্ৰচৰণ ঈশান, হে শম্ভু, যোগীন্দ্ৰসকলে বন্দিত; হে জয়াম্বিকা-পতি দেৱ, হে পৰমেশ্বৰ—আপোনাক প্ৰণাম।

Verse 36

संस्तुतो भगवानीशस्त्र्यम्बको भक्तवत्सलः / समालिङ्ग्य हृषीकेशं प्राह गम्भीरया गिरा

এইদৰে স্তৱিত হৈ ভক্তৱৎসল ত্ৰ্যম্বক ভগৱান ঈশে হৃষীকেশক আলিঙ্গন কৰি গম্ভীৰ বাণীৰে ক’লে।

Verse 37

किमर्थं पुण्डरीकाक्ष मुनीन्द्रा ब्रह्मवादिनः / इमं समागता देशं किं वा कार्यं मयाच्युत

হে পুণ্ডৰীকাক্ষ, ব্ৰহ্মবাদী এই মুনীন্দ্ৰসকল কিয় এই দেশলৈ আহিছে? আৰু হে অচ্যুত, মোৰ দ্বাৰা কোন কাৰ্য সাধিত হ’ব?

Verse 38

आकर्ण्य भगवद्वाक्यं देवदेवो जनार्दनः / प्राह देवो महादेवं प्रसादाभिमुखं स्थितम्

ভগৱানৰ বাক্য শুনি দেৱদেৱ জনাৰ্দনে প্ৰসন্নমুখে সন্মুখত থিয় থকা মহাদেৱক ক’লে।

Verse 39

इमे हि मुनयो देव तापसाः क्षीणकल्मषाः / अभ्यागता मां शरणं सम्यग्दर्शनकाङ्क्षिणः

হে দেৱ, এই মুনিসকল তপস্বী, যিসকলৰ কল্মষ ক্ষয় হৈছে; সম্যগ্দৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে শৰণ ল’বলৈ মোৰ ওচৰলৈ আহিছে।

Verse 40

यदि प्रसन्नो भगवान् मुनीनां भावितात्मनाम् / सन्निधौ मम तज्ज्ञानं दिव्यं वक्तुमिहार्हसि

যদি ভগৱান শুদ্ধ আৰু নিয়মিত আত্মাসম্পন্ন মুনিসকলৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হয়, তেন্তে মোৰ সন্নিধানতে আপুনি ইয়াত সেই দিব্য জ্ঞান ক’বলৈ যোগ্য।

Verse 41

त्वं हि वेत्थ स्वमात्मानं न ह्यन्यो विद्यते शिव / ततस्त्वमात्मनात्मानं मुनीन्द्रेभ्यः प्रदर्शय

হে শিৱ! নিজৰ আত্মাস্বৰূপ সঁচাকৈ আপুনিয়েই জানে, কিয়নো আন কোনোয়ে (স্বতন্ত্ৰভাৱে) তাক নাজানে। সেয়ে আপোনাৰেই আত্মশক্তিৰে মুনীন্দ্ৰসকলক আত্মা প্ৰকাশ কৰক।

Verse 42

एवमुक्त्वा हृषीकेशः प्रोवाच मुनिपुङ्गवान् / प्रदर्शयन् योगसिद्धिं निरीक्ष्य वृषभध्वजम्

এনেদৰে কৈ হৃষীকেশে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলক সম্বোধন কৰিলে; আৰু বৃষভধ্বজ (শিৱ)লৈ দৃষ্টি ৰাখি যোগসিদ্ধিৰ শক্তি প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 43

संदर्शनान्महेशस्य शङ्करस्याथ शूलिनः / कृतार्थं स्वयमात्मानं ज्ञातुमर्हथ तत्त्वतः

মহেশ—শংকৰ, শূলধাৰী—ৰ দৰ্শনমাত্ৰতেই তোমালোক কৃতাৰ্থ হওঁ; সেয়ে তত্ত্বতঃ নিজৰ আত্মাস্বৰূপ জনা তোমালোকৰ উচিত।

Verse 44

प्रष्टुमर्हथ विश्वेशं प्रत्यक्षं पुरतः स्थितम् / ममैव सन्निधावेष यथावद् वक्तुमीश्वरः

তোমালোকৰ সন্মুখতে প্ৰত্যক্ষভাৱে অৱস্থিত বিশ্বেশ্বৰক প্ৰশ্ন কৰিবলৈ তোমালোক যোগ্য। মোৰ সন্নিধানতে এই ঈশ্বৰ যথাযথভাৱে আৰু ক্ৰমে ক’বলৈ সক্ষম।

Verse 45

निशम्य विष्णुवचनं प्रणम्य वृषभध्वजम् / सनत्कुमारप्रमुखाः पृच्छन्ति स्म महेश्वरम्

ভগৱান বিষ্ণুৰ বচন শুনি আৰু বৃষভধ্বজ শংকৰক প্ৰণাম কৰি, সনৎকুমাৰ প্ৰমুখ শ্ৰেষ্ঠ ঋষিসকলে মহেশ্বৰক প্ৰশ্ন কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 46

अथास्मिन्नन्तरे दिव्यमासनं विमलं शिवम् / किमप्यचिन्त्यं गगनादीश्वरार्हं समुद्बभौ

সেই অন্তৰত এক দিব্য আসন উদ্ভৱ হ’ল—বিমল, শিৱময় আৰু মঙ্গলময়; ই আছিল অচিন্ত্য, গগনাধীশ্বৰলৈ যোগ্য, তেজেৰে দীপ্ত।

Verse 47

तत्राससाद योगात्मा विष्णुना सह विश्वकृत् / तेजसा पूरयन् विश्वं भाति देवो महेश्वरः

সেই ঠাইত যোগাত্মা বিশ্বকৰ্তা মহেশ্বৰ বিষ্ণুৰ সৈতে আসীন হ’ল; আৰু নিজৰ তেজেৰে সমগ্ৰ বিশ্ব ভৰি দেৱ মহেশ্বৰ দীপ্তিমান হ’ল।

Verse 48

तं ते देवादिदेवेशं शङ्करं ब्रह्मवादिनः / विभ्राजमानं विमले तस्मिन् ददृशुरासने

তেতিয়া ব্ৰহ্মবাদী ঋষিসকলে দেৱাদিদেৱেশ শংকৰক সেই বিমল আসনত আসীন, তেজেৰে বিভ্ৰাজমান ৰূপে দৰ্শন কৰিলে।

Verse 49

यं प्रपश्यन्तियोगस्थाः स्वात्मन्यात्मानमीश्वरमा / अनन्यतेजसं शान्तं शिवं ददृशिरे किल

যোগস্থ হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্বাত্মাতেই সেই আত্মাক ঈশ্বৰ ৰূপে দৰ্শন কৰে—অনন্য তেজস্বী, শান্ত, শিৱস্বৰূপ; নিশ্চয় তেওঁলোকে তাকেই শিৱ বুলি উপলব্ধি কৰিলে।

Verse 50

यतः प्रसूतिर्भूतानां यत्रैतत् प्रविलीयते / तमासनस्थं भूतानामीशं ददृशिरे किल

যাৰ পৰা সকলো ভূতৰ উৎপত্তি হয় আৰু যাৰ মাজতে এই সমগ্ৰ জগত লয় পায়—সেই ভূতসমূহৰ ঈশ্বৰক, যোগাসনত আসীন, তেওঁলোকে নিশ্চয়েই দৰ্শন কৰিলে।

Verse 51

यदन्तरा सर्वमेतद् यतो ऽभिन्नमिदं जगत् / स वासुदेवमासीनं तमीशं ददृशुः किल

যাৰ অন্তৰত এই সকলো স্থিত, আৰু যাৰ পৰা এই জগত ভিন্ন নহয়—সেই আসীন বাসুদেৱ, সেই ঈশক তেওঁলোকে নিশ্চয়েই দৰ্শন কৰিলে।

Verse 52

प्रोवाच पृष्टो भगवान् मुनीनां परमेश्वरः / निरीक्ष्य पुण्डरीकाक्षं स्वात्मयोगमनुत्तमम्

মুনিসকলে সোধা পোৱাত ভগৱান পৰমেশ্বৰ ক’লে—পুণ্ডৰীকাক্ষক আৰু স্বাত্মযোগৰ অনুত্তম তত্ত্বক নিৰীক্ষণ কৰি।

Verse 53

तच्छृणुध्वं यथान्यायमुच्यमानं मयानघाः / प्रशान्तमानसाः सर्वे ज्ञानमीश्वरभाषितम्

সেয়ে, হে অনঘসকল, মই যথান্যায় কৈ থকা এই উপদেশ শুনা; তোমালোক সকলোৱে প্ৰশান্ত মনে ঈশ্বৰ-ভাষিত জ্ঞান শ্ৰৱণ কৰা।

Adhyaya 2

Frequently Asked Questions

Jñāna is presented as ‘unsurpassed knowledge’ whose sole object is Brahman and which destroys the sufferings of saṃsāra, culminating in direct vision (sākṣātkāra) of the Supreme Reality rather than merely ritual or cosmographic understanding.

The sages’ questions assume a real problem of transmigration and bondage, while the theophany and the instruction-to-come imply that liberation arises through realizing Ātman in its true nature as non-separate from the Supreme—expressed through the vision of the Lord ‘within the Self’ and the Śiva/Vāsudeva identification, consistent with a Vedāntic-yogic synthesis framed by devotion.

Viṣṇu explicitly states that Śiva alone truly knows his own Self and thus is uniquely fit to reveal Self-knowledge; teaching in Viṣṇu’s presence functions as textual authorization and a deliberate samanvaya device, harmonizing Vaiṣṇava devotion with Śaiva revelation.