Adhyaya 7

Verse 1

नाम षष्ठो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / पार्वत्यानन्तरोत्पन्न इन्द्रो वचनमब्रवीत् / इन्द्र उवाच / तव स्वरूपं हृदि संविजानन् समुत्सुकः स्यात्स्तवने यस्तु मूढः / अजानतः स्तवनं देवदेव तदेवाहुर्हेलनं चक्रपाणे

শ্ৰীকৃষ্ণে ক’লে—পাৰ্বতী-সম্পৰ্কীয় ঘটনাৰ পাছত ইন্দ্ৰই এই বাক্য ক’লে। ইন্দ্ৰ ক’লে—যি হৃদয়ত তোমাৰ স্বৰূপ সত্যকৈ বুজে, সি স্তৱ কৰিবলৈ উৎসুক হয়; কিন্তু যি মোহগ্ৰস্ত, সি নাজানি স্তৱ কৰে। হে দেৱদেৱ, এনে অজ্ঞানজনিত ‘স্তৱ’কেই অবমাননা বোলা হয়, হে চক্ৰপাণি।

Verse 2

तथापि तद्वै तव नाम पूर्वं भवेत्तदा पुण्यकरं भवेदिति / रुद्रादि कानां स्तवने नास्ति शक्तिस्तदा वक्तव्यं मम नास्तीति किं वा

তথাপি, যদি প্ৰথমে তোমাৰ নাম উচ্চাৰিত হয়, তেন্তে সেয়াই পুণ্যকাৰক হয়। ৰুদ্ৰ আদি দেৱতাসকলৰ স্তৱ কৰিবলৈ শক্তি নাথাকিলে, তেন্তে কি ক’ব লাগে—“মোৰ সামৰ্থ্য নাই” বুলি ক’ব নে আন কি?

Verse 3

गुणांशतो दशभी रुद्रतो वै सदा न्यूनो मत्समः कामदेवः / ज्ञाने बले समता सर्वदास्ति तथाः कामः किं च दूतः सदैव

গুণাংশৰ হিচাপত কামদেৱ সদায় ৰুদ্ৰতকৈ দশগুণে ন্যূন; তথাপি সি মোৰ সমান। জ্ঞান আৰু বলত সদায় সমতা আছে; সেয়ে কামো নিশ্চয়েই সদায় দূত।

Verse 4

एवं स्तुत्वा देवदेवो हरिं च तूष्णीं स्थितः प्राञ्जलिर्नम्रभूर्धा / तदनन्तरजो ब्रह्मा अहङ्कारिक ऊचिवान्

এইদৰে হৰি—দেৱদেৱ—ক স্তৱ কৰি তেওঁ হাত জোৰি, মূৰ নোৱাই, নীৰৱে থিয় হৈ ৰ’ল। তাৰ পাছত পৰৱৰ্তীজন্মা ব্ৰহ্মা—অহংকাৰ তত্ত্ব—কথা ক’লে।

Verse 5

अहङ्कारिक उवाच / नमस्ते गणपूर्णाय नमस्ते ज्ञानमूर्तये / नमो ऽज्ञानविदूराय ब्रह्मणेनं तमूर्तये

অহংকাৰিক ক’লে—হে গণপূৰ্ণ প্ৰভু, তোমাক নমস্কাৰ; হে জ্ঞানমূৰ্তি, তোমাক নমস্কাৰ। হে অজ্ঞানবিদূৰ ব্ৰহ্মন্, হে বিনয়মূৰ্তি, তোমাক প্ৰণাম।

Verse 6

इन्द्रादहं दशगुणैः सर्वदा न्यून उक्तो न जनि त्वां सर्वदा ह्यप्रमेय / तथापि मां पाहि जगद्गुरो त्वं दत्त्वा दिव्यं ह्यायतनं च विष्णो

ইন্দ্ৰৰ তুলনাত মোক সদায় দশগুণ হীন বুলি কোৱা হয়; আৰু আপুনি সদায় অপ্ৰমেয় হোৱাৰ বাবে মই আপোনাক যথাৰ্থকৈ নাজানো। তথাপি, হে জগতগুৰু বিষ্ণু, মোক ৰক্ষা কৰি মোক দিব্য আবাস দান কৰক।

Verse 7

आहङ्कारिक एवं तु स्तुत्वा तूष्णींबभूव ह / तदनन्तरजा स्तोतुं शची वचनमब्रवीत्

এইদৰে অহংকাৰী জনে স্তৱ কৰি নীৰৱ হৈ পৰিল। তাৰ পিছত শচীয়ে বাক্য কৈ নিজৰ স্তৱ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 8

शच्युवाच / संचिन्तयामि अनिशं तव पादपद्मं वज्राङ्कुशध्वजसरोरुहलाञ्छनाढ्यम् / वागीश्वरैरपि सदा मनसापि धर्तुं नो शक्यमीश तव पादरजः स्मरामि

শচীয়ে ক’লে—মই অনিশং আপোনাৰ পদপদ্ম ধ্যান কৰোঁ, যি বজ্ৰ, অঙ্কুশ, ধ্বজা আৰু পদ্মৰ শুভ লাঞ্ছনেৰে বিভূষিত। বাক্‌-ঈশ্বৰসকলেও তাক সদায় মনত ধৰি ৰাখিব নোৱাৰে; হে ঈশ, সেয়ে মই আপোনাৰ চৰণৰজ স্মৰণ কৰোঁ।

Verse 9

आहङ्कारिकप्राणाच्च गुणैश्च दशभिः सदा / न्यूनभूतां च मां पाहि कृपालो भक्तवत्सल

অহংকাৰজাত প্ৰাণ আৰু সদায় কাৰ্যকৰী দশ গুণৰ বাবে মই হীন হৈ পৰিছোঁ; হে কৃপালু, হে ভক্তৱৎসল, মোক ৰক্ষা কৰক।

Verse 10

एवं स्तुत्वा शची देवी तूष्णीं भगवती ह्यभूत् / तदनन्तरजा स्तोतुं रतिः समुपचक्रमे

এইদৰে স্তৱ কৰি দেৱী শচী নীৰৱ হৈ পৰিল। তাৰ পিছত তৎক্ষণাৎ ৰতীয়ে স্তৱ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 11

रतिरुवाच / संचिन्तयामि नृहरेर्वदनारविन्दं भृत्यानुकंपितधिया हि गृहीतमूर्तिम् / यच्छ्रीनिकेतमजरुद्ररमादिकैश्च संलालितं कुटिलङ्कुन्तलवृन्दजुष्टम्

ৰতি ক’লে—ভৃত্যসকলৰ প্ৰতি কৰুণাৰে যি ৰূপ ধাৰণ কৰে, সেই নৃহৰিৰ পদ্মমুখ মই ধ্যান কৰোঁ। তেওঁ শ্ৰী-নিকেতন; ব্ৰহ্মা, ৰুদ্ৰ, ৰমা আদি যাঁকে স্নেহে লালন কৰে, আৰু যাঁৰ কুটিল কুঞ্চিত কেশগুচ্ছ শোভা পায়।

Verse 12

एतादृशं तव मुखं नुवितुं न शक्तिः शच्या समापि भगवन्परिपाहि नित्यम् / कृत्वा स्तुतिं रतिरियं परमादरेण तूष्णीं स्थिता भगवतश्च समीप एव

এনেকুৱা তোমাৰ মুখ শচীদেৱীয়েও সম্পূৰ্ণৰূপে স্তৱ কৰিব নোৱাৰে। হে ভগৱান, সদায় ৰক্ষা কৰা। পৰম আদৰে স্তৱ নিবেদন কৰি ৰতি ভগৱানৰ একেবাৰে ওচৰত নীৰৱ হৈ থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 13

रत्यनन्तरजो दक्षः स्तोतुं समुपचक्रमे

তাৰ পিছত ৰতিৰ পাছতেই তৎক্ষণাৎ উঠি দক্ষে স্তৱ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 14

दक्ष उवाच / संचिन्तये भगवतश्चरणोदतीर्थं भक्त्या ह्यजेन परिषिक्तमजादिवन्द्यम् / यच्छौचनिः सृतमजप्रवरावतारं गङ्गाख्यतीर्थमभवत्सरितां वरिष्ठम्

দক্ষ ক’লে—ভক্তিভাৱে মই ভগৱানৰ চৰণৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সেই পবিত্ৰ তীৰ্থ ধ্যান কৰোঁ; যাক ব্ৰহ্মাই অভিষেক কৰিছিল আৰু অজ আদি সকলেও বন্দনা কৰে। তাৰ পৰা শুদ্ধিকাৰী ধাৰা বৈ ওলাই, শ্ৰেষ্ঠ অৱতাৰ-ক্রমে অৱতৰি ‘গঙ্গা’ নামৰ তীৰ্থ হ’ল—নদীসমূহৰ ভিতৰত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 15

रुद्रोपि तेनव विधृतेन जटाकलापपूतेन पादरजसा ह्यशिवः शिवोभूत् / एतादृशं ते चरणं करुणेश विष्णो स्तोतुं शक्तिर्मम नास्ति कृपावतार / रत्या समः श्रुतिगतो न गतोस्मि मोक्षमेतादृशं च परिपाहि निदानमूर्ते

জটাকলাপত ধৰি শুদ্ধ কৰা সেই পাদৰজ ধাৰণ কৰাত ৰুদ্ৰও অশিৱৰ পৰা শিৱ হ’ল। হে কৰুণেশ বিষ্ণু, হে কৃপাৱতাৰ, এনেকুৱা তোমাৰ চৰণ স্তৱ কৰাৰ শক্তি মোৰ নাই। শ্ৰুতিৰ উপদেশ শুনিও, ৰতি-সম ভোগ লাভ কৰিও, মই মোক্ষ নাপালোঁ; সেয়ে, হে আদিকাৰণ-মূৰ্তি, এই অৱস্থাতো মোক ৰক্ষা কৰা।

Verse 16

एवं स्तुत्वा स दक्षस्तु तूष्णी मेव बभूव ह / तदनन्तरजः स्तोतुं बृहस्पतिरुपाक्रमीत्

এইদৰে স্তৱ কৰি দক্ষ নীৰৱ হ’ল। তাৰ পাছতেই তৎক্ষণাৎ বৃহস্পতিয়ে স্তোত্ৰ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 17

बृहस्पतिरुवाच / संचिन्तयामि सततं तव चाननाब्जं त्वं देहि दुष्टविषयेषु विरक्तिमीश

বৃহস্পতি ক’লে: মই সদায় আপোনাৰ পদ্মমুখ চিন্তা-ধ্যান কৰোঁ; হে ঈশ্বৰ, দুষ্ট বিষয়ত মোৰ পৰা বিরক্তি দান কৰক।

Verse 18

एतेषु शक्तिर्यदि वै स जीवो कर्ता च भोक्ता च सदा च दाता / योषां च पुत्रसुहृदौ च पशूंश्च सर्वमेवं विनश्यति यतो हि तदाशु छिन्धि

যদি জীৱৰ শক্তি সঁচাকৈ এই (সাংসাৰিক বন্ধন)তেই থাকে আৰু সি ইয়াৰ দ্বাৰা সদায় কৰ্তা, ভোক্তা আৰু দাতা হয়—তথাপি পত্নী, পুত্ৰ, সুহৃদ আৰু পশুসমেত সকলো এইদৰে বিনষ্ট হয়; সেয়ে সেই আসক্তি শীঘ্ৰে ছিন্ন কৰা।

Verse 19

संसारचक्रभ्रमणेनैव देव संसारदुः खमनुभूयेहागतोस्मि / शक्तिर्न चास्ति नवने मम देवदेव सत्या समं च सततं परिपाहि नित्यम्

হে দেৱ! সংসাৰচক্ৰত ঘূৰি ঘূৰি মই সংসাৰৰ দুখ অনুভৱ কৰি ইয়ালৈ শৰণ ল’বলৈ আহিছোঁ। হে দেৱদেৱ! উদ্ধাৰৰ বাবে মোৰ নিজৰ কোনো শক্তি নাই; সেয়ে সত্যসহ মোক সদায় নিৰন্তৰ ৰক্ষা কৰক।

Verse 20

एवं श्रुत्वा च परमं तूष्णीमेव स्थितो मुनिः / तदनन्तरजस्तोतुं ह्यनिरुद्धोपचक्रमे

এইদৰে পৰম উপদেশ শুনি মুনি সম্পূৰ্ণ নীৰৱ হৈ থাকিল। তাৰ পাছত অনিরুদ্ধে স্তৱ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 21

अनिरुद्ध उवाच / एवं हरेस्तव कथां रसिकां विहाय स्त्रीणां भगे च वदने परिमुह्य नित्यम् / विष्ठान्त्रपूरितबिले रसिको हि नित्यं स्थायी च सूकरवदेव विमूढबुद्धिः

অনিৰুদ্ধই ক’লে: হে হৰি, তোমাৰ ৰসময় কথা পৰিত্যাগ কৰি মানুহে সদায় নাৰীৰ অংগ আৰু মুখৰ প্ৰতি আসক্ত হৈ বিভ্ৰান্ত হৈ থাকে। সি বিষ্ঠা আৰু নাড়ী-ভুৰুৰে ভৰা গহ্বৰৰ ৰসাস্বাদন কৰে আৰু গাহৰিৰ দৰে মূঢ় বুদ্ধি লৈ তাতেই মগ্ন থাকে।

Verse 22

मज्जास्थिपित्तकफरफलादिपूर्णे चर्मान्त्रवेष्टितमुखे पतितं ह पीतम् / आस्वादने मम च पापगतेर्मुरारे मायाबलं तव विभो परमं निमित्तम्

হে মুৰাৰি, মজ্জা, অস্থি, পিত্ত আৰু কফেৰে ভৰা তথা ছাল আৰু নাড়ী-ভুৰুৰে আবৃত এই শৰীৰ বাস্তৱিকতে পতিত বস্তু; তথাপি ইয়াৰ আস্বাদন কৰা হয়। হে বিভু, পাপগতি প্ৰাপ্ত মোৰ ইয়াত যি আসক্তি, সেয়া আপোনাৰ প্ৰবল মায়াৰেই ফল।

Verse 23

संसारचक्रे भ्रमतश्च नित्यं सुदुः खरूपे सुखलेशवर्जिते / मलं वमन्तं नवभिश्च द्वारैः शरीरमारुह्य सुमूढबुद्धिः

অত্যন্ত মূঢ় বুদ্ধি সম্পন্ন জীৱই সংসাৰ চক্ৰত নিৰন্তৰ ভ্ৰমণ কৰি এনে শৰীৰ ধাৰণ কৰে, যি ঘোৰ দুখেৰে ভৰা, য’ত সুখৰ লেশমানো নাই আৰু যি নটা দ্বাৰ দি সদায় মল ত্যাগ কৰি থাকে।

Verse 24

नमामि नित्यं तव तत्कथामृतं विहायदेव श्रुतिमूलनाशनम् / कुटुंबपोषं च सदा च कुर्वन्दानाद्यकुर्वन्निवसन् गृहे च

হে দেৱ, মই সদায় আপোনাৰ সেই কথামৃতক প্ৰণাম জনাওঁ। বৈদিক জ্ঞানৰ মূল বিনাশকাৰী অজ্ঞানতা পৰিত্যাগ কৰি, গৃহত থাকি পৰিয়াল পালন কৰিলেও দান আৰু পবিত্ৰ কৰ্মত অৱহেলা কৰা উচিত নহয়।

Verse 25

दूरे च संसारमलं त्विदं कुरु देहि ह्यदो दिव्यकथामृतं सदा / एतादृशोहं तव सद्गुणौघं स्तोतुं समर्थो नास्मि शचीसमश्च

হে প্ৰভু, এই সংসাৰ ৰূপী মল মোৰ পৰা দূৰ কৰক আৰু মোক সদায় আপোনাৰ দিব্য কথামৃত প্ৰদান কৰক। মই এনেকুৱা অযোগ্য যে আপোনাৰ সদগুণৰাশিৰ স্তুতি কৰিবলৈ সমৰ্থ নহয়, আনকি শচী (ইন্দ্ৰাণী)-ৰ দৰে কোনেও সেয়া কৰিব নোৱাৰে।

Verse 26

एवं स्तुत्वानिरुद्धस्तु तूष्णीमास खगेश्वर / तदनन्तरजः स्तोत्रं मनः स्वायंभुवोब्रवीत्

হে খগেশ্বৰ! এইদৰে স্তৱ কৰি অনিৰুদ্ধ নীৰৱ হ’ল। তাৰ পিছতেই স্বায়ম্ভুৱ (ব্ৰহ্মা) মনোজাত স্তোত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 27

स्वायंभुव उवाच / स्तोतुं ह्यनुप्रविशतोपि न गर्भदुः खं तस्मादहं परमपूज्यपदं गतस्ते

স্বায়ম্ভুৱ ক’লে: গৰ্ভত প্ৰৱেশ কৰিলেও মোৰ গৰ্ভবাসৰ দুখ নাছিল; সেয়ে হে প্ৰভু, তোমাৰ সম্বন্ধে মই পৰম পূজ্য পদ লাভ কৰিলোঁ।

Verse 28

मनोर्भार्या मानवी च यमः संयमिनीपतिः / दिशाभिमानी चन्द्रस्तु सूर्यश्चक्षुर्नियामकः / परस्परसमा ह्येते मुक्त्वा संसारमेव च

মনুৰ পত্নী মানৱী, আৰু যম সংযমিনীৰ অধিপতি। দিশাসমূহৰ অধিষ্ঠাতা চন্দ্ৰ, আৰু চকুৰ (দৃষ্টিৰ) নিয়ামক সূৰ্য। এওঁলোক নিজ নিজ কৰ্তব্যত পৰস্পৰ সমান, তথাপি সংসাৰৰ সীমা অতিক্ৰম কৰা নাই।

Verse 29

प्रवाहाद्विगुणोनश्चेत्येवं जानीहि चाण्डज / सूर्यानन्तरजः स्तोतुं वरुणः संप्रचक्रमे

হে চাণ্ডজ (গৰুড়)! এইদৰে জানিবা—ই প্ৰৱাহতকৈ দ্বিগুণ কম। তাৰ পিছত সূৰ্যৰ পিছত জন্ম লোৱা বৰুণে স্তৱ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 30

वरुण उवाच / त्वद्विच्छया रचिते देहगेहे पुत्त्रे कलत्रेपि धने द्रव्यजातौ / ममाहमित्यल्पधिया च मूढा संसारदुः खे विनिमज्जन्ति सर्वे

বৰুণে ক’লে: তোমাৰ ইচ্ছাৰে এই দেহ-গৃহ ৰচিত—পুত্ৰ, পত্নী, ধন আৰু নানাবিধ বস্তুসমূহসহ। কিন্তু অল্পবুদ্ধিত মোহিত হৈ ‘মোৰ’ ‘মই’ এই ভাব ধৰি সকলেই সংসাৰ-দুখত নিমজ্জিত হয়।

Verse 31

अतो हरे तादृशीं मे कुबुद्धिं विनाश्य मे देहि ते पाददास्यम् / अहं मनोः पादपादार्धभूतगुणेन हीनः सर्वदा वै मुरारे

সেয়ে হে হৰি, মোৰ এই কুবুদ্ধি বিনাশ কৰি মোক তোমাৰ পদ-দাস্য দিয়া। হে মুৰাৰে, মই সদায় গুণত হীন—অর্ধৰ চতুৰ্থাংশৰ অংশমাত্ৰও নহয়।

Verse 32

एवं स्तुत्वा तु वरुणः प्राञ्जलिः समुपस्थितः / वरुणानन्तरोत्पन्नो नारदो ह्यस्तुवद्धरिम्

এদৰে স্তৱ কৰি বৰুণ কৰযোৰে ভক্তিভাৱে সন্মুখত থিয় হ’ল। বৰুণৰ পাছতেই নাৰদ উদ্ভৱ হৈ হৰিৰ (ভগৱান বিষ্ণুৰ) স্তৱ কৰিলে।

Verse 33

नारद उवाच / यन्नामधेयश्रवणानुकीर्तनात्स्वाद्वन्यतत्त्वं मम नास्ति विष्णो / पुनीह्यतश्चैव परोवरायान्यज्जिह्वाग्रे वर्तते नाम तस्य

নাৰদে ক’লে—হে বিষ্ণো, তেওঁৰ নাম শ্ৰৱণ আৰু পুনঃপুনঃ কীৰ্তনৰ দ্বাৰা মোৰ বাবে ইয়াতকৈ মধুৰ আন কোনো তত্ত্ব নাই। সেয়ে মোক সম্পূৰ্ণ পবিত্ৰ কৰা, যাতে উচ্চ-নীচৰ অতীত সেই পৰমৰ নাম মোৰ জিহ্বাৰ অগ্ৰত স্থিত থাকে।

Verse 34

यज्जिह्वाग्रे हरिनामैव नास्ति स ब्राह्मणो नैव स एव गोखरः / अहं न जाने च तव स्वरूपं न्यूनो ह्यहं वरुणात्सर्वदैव

যাৰ জিহ্বাৰ অগ্ৰত হৰিনাম নাই, সি ব্ৰাহ্মণ নহয়—সি গৰু বা গাধাৰ সমান। আৰু মই তোমাৰ স্বৰূপ নাজানো; মই সদায় বৰুণতকৈও হীন।

Verse 35

एवं स्तुत्वा नारदो वै खगेन्द्रस्तूष्णीमभूद्देवदेवस्य चाग्रे / यो नारदानन्तरं संबभूव भृगुर्महात्मा स्तोतुमुपप्रचक्रमे

এদৰে স্তৱ কৰি নাৰদ—হে খগেন্দ্ৰ—দেৱদেৱৰ সন্মুখত নীৰৱ হ’ল। তাৰ পাছত নাৰদৰ পিছত উদ্ভৱ হোৱা মহাত্মা ভৃগুৱে স্তোত্ৰ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 36

भृगुरुवाच / किमासनं ते गरुडासनाय किं भूषणं कौस्तुभभूषणाय / लक्ष्मीकलत्राय किमस्ति देयं वागीश किं ते वचनीयमस्ति / अतो न जाने तव सद्गुणांश्च ह्यहं सदा वरुणा त्पादहीनः

ভৃগুৱে ক’লে—হে গৰুড়াসন! আপোনাক কোন আসন নিবেদন কৰিম? হে কৌস্তুভভূষিত! কোন অলংকাৰ আপোনাক অধিক শোভা দিব? যাঁৰ সহধৰ্মিণী স্বয়ং লক্ষ্মী, তেনে আপোনাক কি দান দিব পাৰি? হে বাক্‌ঈশ্বৰ! আপোনাৰ বিষয়ে কি বাক্য ক’ব পাৰি? সেয়ে আপোনাৰ সদ্‌গুণৰ যথাৰ্থ স্তৱন মই নাজানো; মই সদায় আপোনাৰ চৰণত অপূৰ্ণ।

Verse 37

एवं स्तुत्वा हरिं देवं भृगुस्तूष्णीं बभूव ह / तदनन्तरजो ह्यग्निरस्तावीत्पुरुषोत्तमम्

এইদৰে দেৱ হৰিৰ স্তৱন কৰি ভৃগু নীৰৱ হ’ল। তাৰ পিছত ক্ৰমে জন্ম লোৱা অগ্নিয়ে তৎক্ষণাৎ পুৰুষোত্তমৰ স্তৱন আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 38

अग्निरुवाच / यत्तेजसाहं सुसमिद्धतेजा हव्यं वहाम्यध्वरे आज्यसिक्तम्

অগ্নিয়ে ক’লে—যাঁৰ তেজত মই অতি প্ৰজ্বলিত তেজস্বী হৈ, ঘৃতসিক্ত হব্য যজ্ঞত বহন কৰোঁ।

Verse 39

यत्तेजसाहं जठरे संप्रविश्य पचन्नन्नं सर्वदा पूर्णशक्तिः / अतो न जाने तव सद्गुणांश्च भृगोरहं सर्वदैवं समोस्मि

সেই তেজে মই জঠৰত প্ৰৱেশ কৰি সদায় পূৰ্ণ শক্তিৰে অন্ন জীৰ্ণ কৰোঁ। সেয়ে, হে ভৃগুৱংশজ, আপোনাৰ সদ্‌গুণৰ সীমা মই জানিব নোৱাৰোঁ; সকলো দিশে মই সদায় আপোনাৰ সম—একেই দিৱ্য তত্ত্বৰূপে।

Verse 40

तदनन्तरजा स्तोतुं प्रसूतिरुपचक्रमे

তাৰ পিছত প্ৰসূতিয়ে স্তুতি কৰিবলৈ স্তৱ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 41

प्रसूतिरुवाच / यन्नामार्थविचारणेपिमुनयो मुह्यति वै सर्वदा त्वद्भीता अपि देवता ह्यविरतं स्त्रीभिः सहैव स्थिताः / मान्धातृध्रुवनारदाश्च भृगवो वैवस्वताद्याखिलाः प्रेम्णा वै प्रणमाम्यहं हितकृते तस्मै नमो विष्णवे

প্ৰসূতি ক’লে—তোমাৰ নামৰ অৰ্থ বিচাৰ কৰিলেও মুনিসকল সদায় মোহিত হয়। তোমাক ভয় কৰিলেও দেবতাসকল পত্নীসকলৰ সৈতে অবিৰত স্থিত থাকে। মান্ধাতা, ধ্ৰুৱ, নাৰদ, ভৃগু, বৈবস্বত আদি সকলোৰে হিতাৰ্থে মই প্ৰেমেৰে প্ৰণাম কৰোঁ; সেই হিতকাৰী বিষ্ণুক নমস্কাৰ।

Verse 42

अतो न जाने तव सद्गुणान्सदा एवं विधा का मम शक्तिरस्ति / स्तुत्वा ह्येवं प्रसूतिस्तु तूष्णीमासीत्खगेश्वर

সেয়ে মই তোমাৰ নিত্য সদ্‌গুণ যথাৰ্থকৈ নাজানো; এনেদৰে স্তৱ কৰিবলৈ মোৰ কি শক্তি আছে? এইদৰে স্তৱ কৰি প্ৰসূতি নীৰৱ হৈ ৰ’ল—হে খগেশ্বৰ (গৰুড়)!

Verse 43

अग्निर्वागात्मको ब्रह्मपुत्रो भृगु ऋषिस्तथा / तद्भार्या वै प्रसूतिस्तु त्रय एते समाः स्मृताः

বাণীৰূপ অগ্নি ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ বুলি স্মৃত; তেনেদৰে ঋষি ভৃগুও। আৰু তেওঁৰ পত্নী প্ৰসূতি—এই তিনিজনক সমান মৰ্যাদাৰ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 44

वरुणात्पादहीनाश्च प्रवहाद्विगुणाधमाः / दक्षाच्छतावरा ज्ञेया मित्रात्तु द्विगुणाधिकाः

বৰুণৰ অধীনসকলৰ তুলনাত কিছুমানক পাদহীন বুলি কোৱা হয়; ‘প্ৰৱহ’ অধীনসকলৰ তুলনাত তেওঁলোক দ্বিগুণ অধম। দক্ষৰ অধীনসকলৰ তুলনাত তেওঁলোক শতগুণ অধিক দাৰুণ বুলি জানিব লাগে; আৰু মিত্ৰৰ অধীনসকলৰ তুলনাত পুনৰ দ্বিগুণ অধিক।

Verse 45

प्रसूत्यनन्तरं जातो वसिष्ठो ब्रह्मनन्दनः / विनयावनतो भूत्वा स्तोतुं समुपचक्रमे

প্ৰসূতিৰ পাছতেই ব্ৰহ্মাৰ প্ৰিয় পুত্ৰ বশিষ্ঠ জন্মিল। তেওঁ বিনয়ে নত হৈ স্তৱ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 46

वसिष्ठ उवाच / नमोस्तु तस्मै पुरुषाय वेधसे नमोनमो ऽसद्वृजिनच्छिदे नमः / नमोनमो स्वाङ्गभवाय नित्यं नतोस्मि हेनाथ तवाङ्घ्रिपङ्कजम्

বসিষ্ঠে ক’লে— সৃষ্টিকৰ্তা পৰম পুৰুষ বিধাতালৈ নমস্কাৰ। অশুভ আৰু পাপ-দোষ ছেদনকাৰীক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ। নিজ স্বৰূপৰ পৰা স্বয়ম্ভূ নিত্য প্ৰভুলৈ সদা নমো নমঃ। হে নাথ, আপোনাৰ পদ্মচৰণত মই প্ৰণাম কৰোঁ।

Verse 47

मां पाहि नित्यं भगवन्वासुदेव ह्यग्नेरहं सर्वदा न्यून एव / मित्रादहं सर्वदा किञ्चिदूनः स्तुत्वा देव सोभवत्तत्र तूष्णीम्

হে ভগৱান বাসুদেৱ, মোক সদায় ৰক্ষা কৰক; মই অগ্নিতকৈ সদায় হীন। মিত্ৰতকৈও মই অলপ কম। এইদৰে দেৱক স্তৱ কৰি সি তাতে নীৰৱ হৈ ৰ’ল।

Verse 48

यो वसिष्ठानन्तरजो मरीचिर्ब्रह्मनन्दनः / हरिन्तुष्टाव परया भक्त्या नारायणं गुरुम्

বসিষ্ঠৰ পিছত জন্ম লোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ মৰীচিয়ে পৰম ভক্তিৰে হৰিৰ স্তৱ কৰিলে আৰু নাৰায়ণক গুৰু ৰূপে মানি তেওঁক প্ৰসন্ন কৰিলে।

Verse 49

मरीचिरुवाच / देवेन चाहं हतधीर्भवनप्रसङ्गात्सर्वाशुभोपगमनाद्विमुखेद्रियश्च / कुर्वे च नित्यं सुखलेशलवादिना त्वद्दरं मनस्त्वशुभकर्म समाचरीष्ये

মৰীচিয়ে ক’লে— দেৱীয় প্ৰভাৱত মোৰ বিবেক নষ্ট হৈছে; ভৱ-সঙ্গৰ বাবে মই সকলো অশুভৰ দিশে গ’লোঁ, ইন্দ্ৰিয়সমূহো বিমুখ হৈছে। সুখৰ অতি ক্ষুদ্ৰ কণিকাই মোক ঠগি, মই নিত্যে মনক আপোনাৰ ‘দান’ৰ দিশে লগাই, অশুভ কৰ্মই কৰি পেলাওঁ।

Verse 50

एतादृशोहं भगवाननन्तः सदा वसिष्ठस्य समान एव

মই এনেকুৱাই—ভগৱান অনন্ত; আৰু সদায় বসিষ্ঠৰ সমানেই (অটল মহিমাত)।

Verse 51

एवं स्तुत्वा मरीचिस्तु तूष्णीमास तदा खग / तदतन्तरजोह्यत्रिरस्तावीत्प्राञ्जलिर्हरिम्

এইদৰে হৰিৰ স্তৱ কৰি, হে খগ (গৰুড়), মৰীচি তেতিয়া নীৰৱ হ’ল। তাৰ পিছতেই অত্রিয়ে কৰযোৰে ভক্তিভাৱে ভগৱান হৰিৰ স্তোত্ৰ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 52

आविर्भवज्जगत्प्रभवायावतीर्णं तद्रक्षणार्थमनवद्यञ्च तथाव्ययाय / तत्त्वार्थमूलमविकारि तव स्वरूपं ह्यानन्दसारमत एव विकारशून्यम्

জগতৰ উদ্ভৱৰ বাবে আপুনি প্ৰকাশিত হয় আৰু তাৰ ৰক্ষাৰ্থে অৱতীৰ্ণ হয়—নিষ্কলংক আৰু অব্যয়। আপোনাৰ স্বৰূপ তত্ত্বাৰ্থৰ মূল, অবিকাৰী আৰু আনন্দসাৰ; সেয়ে ই সম্পূৰ্ণ বিকাৰশূন্য।

Verse 53

त्रैगुण्यशून्यमखिलेषु च संविभक्तं तत्र प्रविश्य भगवन्न हि पश्यतीव / अतो मरारेस्तव सद्गुणांश्च स्तोतुं न शक्रोमि मरीचेतुल्यः

হে ভগৱান, আপুনি ত্ৰিগুণশূন্য, তথাপি সকলো সত্তাত বিভক্তভাৱে ব্যাপ্ত। সেই সৰ্বব্যাপী ৰহস্যত প্ৰৱেশ কৰিলেও যেন আপোনাক দেখা নাযায়। সেয়ে, হে মুৰাৰি, মৰীচিৰ দৰে তুচ্ছ মই আপোনাৰ সদ্গুণৰ একাংশও স্তৱ কৰিবলৈ অক্ষম।

Verse 54

एवं स्तुत्वा ह्यत्रिरपितूष्णीमास तदा खग / तदनन्तरजः स्तोतुमङ्गिरा वाक्यमब्रवीत्

এইদৰে স্তৱ কৰি অত্রিও, হে খগ (গৰুড়), তেতিয়া নীৰৱ হ’ল। তাৰ পিছত ক্ৰমজন্মা অঙ্গিৰাই স্তৱ কৰিবলৈ বাক্য উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 55

अङ्गिरा उवाच / द्रष्टुं न शक्रोमि तव स्वरूपं ह्यनन्तबाहूदरमस्तकं च / अनन्तसाहस्रकिरीटजुष्टं महार्हनानाभरणैश्च शोभितम् / एतादृशं रूपमनन्तपारं स्तोतुं ह्यशक्तस्तु समोस्मि चात्रेः

অঙ্গিৰাই ক’লে—মই আপোনাৰ স্বৰূপ দৰ্শন কৰিব নোৱাৰোঁ: অনন্ত বাহু, উদৰ আৰু মস্তকযুক্ত; অসংখ্য সহস্ৰ কিৰীটৰে ভূষিত; আৰু অমূল্য নানাবিধ অলংকাৰৰে শোভিত। এনে অনন্তপাৰ ৰূপ স্তৱ কৰিবলৈ মই অক্ষম; এই বিষয়ে মই অত্রিৰ সমান।

Verse 56

एवं स्तुत्वा ह्यङ्गिराश्च तूष्णीमास खगेश्वर / तदनन्तरजः स्तोतुं पुलस्त्यो वाक्यमव्रवीत्

এইদৰে স্তৱ কৰি, হে খগেশ্বৰ, অঙ্গিৰাও নীৰৱ হ’ল। তাৰ পাছত ক্ৰমে পৰৱৰ্তী পুলস্ত্যই স্তোত্ৰ আৰম্ভ কৰিবলৈ বাক্য ক’লে।

Verse 57

पुलस्त्य उवाच / यो वा हरिस्तु भगवान्स (स्व) उपासकानां संदर्शयेद्भुवनमङ्गलमङ्गलं च / (लश्च) यस्मै नमो भगवते पुरुपाय तुभ्यं यो वाविता निरयभागगमप्रसङ्गे

পুলস্ত্য ক’লে—যি ভগৱান হৰি নিজৰ উপাসকসকলক মঙ্গলময়, পৰম-মঙ্গল লোকসমূহৰ দৰ্শন কৰায়, সেই বহুৰূপ, সৰ্বব্যাপী ভগৱন্তক মই নমস্কাৰ কৰোঁ। নৰকভাগ ভোগলৈ যোৱাৰ প্ৰসঙ্গ আহিলে তেৱেঁই ৰক্ষক হয়।

Verse 58

एतादृशांस्तव गुणान्नवितुं न शक्तं मां पाहि भगवन्सदृशो ह्यङ्गिरसा च

তোমাৰ এনে গুণসমূহ বৰ্ণনা কৰিবলৈ মই সক্ষম নহয়। হে ভগৱন, মোক ৰক্ষা কৰা; অঙ্গিৰাও (সীমিত অৰ্থতহে) সদৃশ।

Verse 59

एवं स्तुत्वा पुलस्त्योपि स्तूष्णीमेव वभूव ह / तदनन्तरजः स्तोतुं पुलहो वाक्यमब्रवीत्

এইদৰে স্তৱ কৰি পুলস্ত্যও নীৰৱ হ’ল। তাৰ পাছত তেওঁৰ পাছত জন্ম লোৱা পুলহে স্তোত্ৰ আৰম্ভ কৰিবলৈ বাক্য ক’লে।

Verse 60

पुलह उवाच / निष्कामरूपरिहितस्य समर्पितं च स्नानावरोत्तमपयः फलपुष्पभोज्यम् / आराधनं भगवतस्तव सत्क्रियाश्च व्यर्थं भवेदिति वदन्ति महानुभावाः

পুলহ ক’লে—মহানুভাৱ ঋষিসকলে কয়: নিষ্কাম ভক্তিৰ যথাযথ অন্তৰ্ভাৱ নথকা ব্যক্তিয়ে স্নানজল, উত্তম দুধ, ফল, ফুল আৰু নৈবেদ্য অৰ্পণ কৰিলেও ভগৱানৰ আৰাধনা আৰু তোমাৰ সৎক্ৰিয়াও ফলহীন হয়।

Verse 61

तस्मै सदा भगवते प्रणमामि नित्यं निष्कामया तव समर्पणमात्रवुद्ध्या / वैकुण्ठनाथ भगवन्स्तवने न शक्तिः सोहं पुलसत्यसदृशोस्मि न संशयोत्र

সেয়ে মই সেই ভগৱানক সদায় নিত্য প্ৰণাম কৰোঁ, নিষ্কাম বুদ্ধিৰে, কেৱল তোমালৈ আত্মসমৰ্পণৰ ভাব লৈ। হে বৈকুণ্ঠনাথ ভগৱান, তোমাৰ স্তৱ কৰিবলৈ মোৰ শক্তি নাই; তথাপি মই পুলস্ত্যসদৃশ—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 62

एवं स्तुत्वा तु पुलहस्तूष्णीमास तदा खग / तदनन्तरजः स्तोतुं क्रतुः समुपचक्रमे

এইদৰে স্তৱ কৰি পুলহ তেতিয়া নীৰৱ হ’ল, হে খগ। তাৰ পাছত ক্ৰমে জন্ম লোৱা ক্রতুৱে স্তোত্ৰ গাবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 63

क्रतुरुवाच / प्राणप्रयाणसमये भगवंस्तवैव नामानि संसृतिजदुः खविनाशकानि / येनैकजन्मशमलं सहसैव हित्वा संयाति मुक्तिममलां तमहं प्रपद्ये

ক্রতুৱে ক’লে—হে ভগৱান! প্ৰাণ প্ৰয়াণৰ সময়ত সঁচাকৈ তোমাৰ নামসমূহেই সংসাৰ-ভ্ৰমণজাত দুখ নাশ কৰে। সেই নামৰ দ্বাৰাই মানুহে এক জন্মৰ কলুষো সহসাই ত্যাগ কৰি অমল মুক্তি লাভ কৰে; সেই তোমাৰেই শৰণ মই লওঁ।

Verse 64

ये भक्त्या विवशा विष्णो नाममात्रैकदजल्पकाः / तेपि मुक्तिं प्रयान्त्याशु किमुत ध्यायिनः सदा

হে বিষ্ণু! ভক্তিত বিবশ হৈ যিসকলে কেৱল এবাৰ তোমাৰ নাম জপে, তেওঁলোকেও শীঘ্ৰে মুক্তি পায়; তেন্তে যিসকলে সদায় তোমাক ধ্যান কৰে, তেওঁলোকৰ কথা আৰু কি ক’ব।

Verse 65

एवं स्तुत्वा क्रतुरपि तूष्णीमास खगेश्वर / तदनन्तरजः स्तोतुं मनुर्वैवस्वतोब्रवीत्

এইদৰে স্তৱ কৰি ক্রতুও নীৰৱ হ’ল, হে খগেশ্বৰ। তাৰ পাছত তাৰ অনন্তৰ জন্ম লোৱা বৈৱস্বত মনুৱে স্তৱ কৰিবলৈ বাক্য আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 66

वैवलस्वत उवाच / सोहं हि कर्मकरणे निरतः सदैव स्त्रीणां भोगे च निरतश्च गुदे प्रमत्तः / जिह्वेन्द्रिये च निरतस्तव दर्शने च सम्यग्विरागसहितः परमो दरेण

বৈবস্বত (যম) ক’লে—মই সদায় কৰ্ম-কাৰ্যত নিমগ্ন আছিলোঁ; স্ত্ৰীভোগত আসক্ত আছিলোঁ আৰু গুহ্য-বাসনাত প্ৰমত্ত আছিলোঁ। জিহ্বা আৰু ইন্দ্ৰিয়-বিষয়তো লিপ্ত আছিলোঁ; কিন্তু আপোনাৰ দৰ্শনত মহাভয়ৰ সৈতে সত্য বৈৰাগ্য জাগিল।

Verse 67

मांसास्थिमज्जरुधिरैः सहिते च देहे भक्तिं सदैव भगवन्नपि तस्करे च / गुर्वग्निबाडबगवादिषु सत्सु दुः खात्सम्यग्विरक्तिमुपयामि सहस्व नित्यम्

হে ভগৱান! মাংস, অস্থি, মজ্জা আৰু ৰক্তে গঠিত এই দেহত বাস কৰিও, চোৰ-ডাকাত আদি সংকটৰ মাজতো মই যেন আপোনাৰ নিত্য ভক্তি ধৰি ৰাখিব পাৰোঁ। গুৰুৰ কঠোৰতা, অগ্নি, বাডবাগ্নি, গাই আদি পৰা হোৱা দুখৰ দ্বাৰা মোৰ সত্য বৈৰাগ্য হওক—আপুনি সদায় সহি মোক ৰক্ষা কৰক।

Verse 68

लोकानुवादश्रवणे परमा च शक्तिर्नारायणस्य नमने न च मेस्ति शक्तिः / लोकानुयानकरणे परमा च शक्तिः क्षेत्रादिमार्गगमने परमा ह्यशक्तिः

লোকৰ কথা-বতৰা আৰু গুজৱ শুনাত মোৰ ডাঙৰ শক্তি আছে; কিন্তু নাৰায়ণক প্ৰণাম কৰিবলৈ মোৰ শক্তি নাই। লোকৰ পিছে পিছে দৌৰাত মোৰ ডাঙৰ শক্তি আছে; কিন্তু তীৰ্থ আদি পবিত্ৰ পথত চলাত মোৰ পৰম অক্ষমতা।

Verse 69

वैश्यादिकेषु धनिकेषु परा च शक्तिः सद्ब्राह्मणेष्वपि न शक्तिरहो मुरारे

বৈশ্য আদি ধনীসকলৰ মাজত ডাঙৰ শক্তি দেখা যায়; কিন্তু সৎ ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজতো তেনে শক্তি নাই—হায়, হে মুৰাৰে!

Verse 70

वैवस्वतमनुर्देवं स्तुत्वा तूष्णीं बभूव ह / तदनन्तरजः स्तोतुं विश्वामित्रोपचक्रमे

দিব্য বৈবস্বত মনুৰ স্তৱ কৰি সি নীৰৱ হ’ল। তাৰ পাছত, তাৰ পৰৱৰ্তী জন্মধাৰী বিশ্বামিত্ৰে স্তোত্ৰ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 71

विश्वामित्र उवाच / न ध्याते चरणांबुजे भगवतो संध्यापि नानुष्ठिता ज्ञानद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोपिनोपार्जितः / अन्तर्व्याफमलाभिघातकरणे पट्वी श्रुता ते कथा नो देव श्रवणेन पाहि भगवन्मामत्रितुल्यं सदा

বিশ্বামিত্ৰে ক’লে—মই ভগৱানৰ পদ্মচৰণত ধ্যান কৰা নাই, নিত্য সন্ধ্যাবন্দনো কৰা নাই। সত্যজ্ঞানৰ দ্বাৰৰ কপাট ভাঙিবলৈ সক্ষম ধৰ্মো মই উপাৰ্জন কৰা নাই। তথাপি আপোনাৰ সেই পৱিত্ৰ কথা মই শ্ৰৱণ কৰিছোঁ, যি অন্তৰত ব্যাপি থকা মলিনতা নাশ কৰে। হে দেৱ! এই শ্ৰৱণমাত্ৰে মোক ৰক্ষা কৰক, হে ভগৱান, আৰু মোক সদা অত্রি-সম কৰক।

Verse 72

विश्वामित्रऋषिस्त्वेवं स्तुत्वा तूष्णीं बभूव ह / भृगुनारदक्षांश्च विहाय ब्रह्मपुत्रकाः

এইদৰে বিশ্বামিত্ৰ ঋষিয়ে এইৰূপ স্তৱ কৰি নীৰৱ হ’ল। ভৃগু, নাৰদ আৰু দক্ষক বাদ দি ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰসকল (মানসপুত্ৰ)ও তাতে স্থিৰ ৰ’ল।

Verse 73

सप्तसंख्या वसिष्ठाद्या विश्वामित्रस्तथैव च / वैवस्वतमनुस्त्वेते परस्परसमाः स्मृताः

তেওঁলোক সাতজন বুলি গণ্য—বসিষ্ঠ আদি, তদ্ৰূপ বিশ্বামিত্ৰ, আৰু বৈবস্বত মনুও। এইসকলক পৰস্পৰে সমান মৰ্যাদাসম্পন্ন বুলি সোঁৱৰণ কৰা হয়।

Verse 74

वह्नेरप्यवरा नित्यं किञ्चिन्मित्राद्गुणाधिकाः / तदनन्तजस्तोत्रं वक्ष्ये शृणु खगेश्वर

অগ্নিতকৈও অধম হলেও তেওঁলোকো নিত্য অলপ পৰিমাণে মিত্ৰতকৈ গুণাধিক। এতিয়া মই অনন্তজাত সেই স্তৱ ক’ম—হে খগেশ্বৰ, শুনা।