Adhyaya 26
Veṅkaṭeśa-Māhātmya: Varāha Prelude, Descent of Śeṣācala, Svāmipuṣkariṇī and the Network of Tīrthas (with Dāna-Lakṣaṇas)
কন্যাৰ প্ৰশ্ন—শ্ৰীনিবাস কিয় ইয়াত আছে, শেষাচল কেতিয়া অৱতৰণ কৰিলে আৰু স্বামিপুষ্কৰিণী কেনেকৈ প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল—ৰ উত্তৰত জৈগীষব্য বিশ্ব-পটভূমিৰ কাহিনিৰে আৰম্ভ কৰে। হিৰণ্যাক্ষৰ কঠোৰ তপস্যা, মাতৃ দিতিৰ আসক্তি আৰু ‘সঁচা ৰক্ষক কেৱল হৰি’ বুলি দৈত্যোপদেশ উল্লেখ কৰা হয়। ব্ৰহ্মাৰ পৰা বৰ লাভ কৰি হিৰণ্যাক্ষে পৃথিৱী অপহৰণ কৰে; তেতিয়া বিষ্ণু শ্ৰীমুষ্টত বৰাহৰূপে প্ৰকট হৈ পৃথিৱী উদ্ধাৰ কৰি স্থিৰ কৰে আৰু জীৱসমূহৰ প্ৰতি কৰুণাৰে মানুহ-সম্মুখ সান্নিধ্য স্থাপনৰ চিন্তা কৰে। বৈকুণ্ঠৰ পৰা প্ৰভু শেষক নামাই পবিত্ৰ পৰ্বতশ্ৰেণী স্থাপন কৰে; তাৰ অংশ—শ্ৰীশৈল, অহোবিল আৰু শ্ৰীনিবাসক্ষেত্ৰ—বৰ্ণনা কৰি পুষ্কৰাদ্ৰি, কানকাদ্ৰি, বৈকুণ্ঠাদ্ৰি, ব্যংকটাদ্ৰি আদি নাম ব্যাখ্যা কৰে। পাছত স্বামিপুষ্কৰিণীক সৰ্বতীৰ্থসমাৱিষ্ট পৰম তীৰ্থ বুলি কোৱা হয়; কিন্তু কেৱল স্নানত নহয়, সৎসঙ্গ আৰু জ্ঞানতেহে মোক্ষ পৰিপক্ব হয় বুলি জোৰ দিয়া হয়। তাৰ পিছত বায়ু, চন্দ্ৰ, ৰৌদ্ৰ, ব্ৰহ্ম, ইন্দ্ৰ, বহ্নি, যম, নৈঋত, শেষ আৰু বাৰুণ তীৰ্থসমূহৰ স্নানবিধি, শুচিতা-নিয়ম আৰু দুৰ্লভ শালগ্ৰাম/মূৰ্তিদানৰ লক্ষণ বিস্তাৰে আহে। শেষত কন্যাই স্বামিপুষ্কৰিণীত নিয়মপূৰ্বক স্নান-দান কৰে আৰু এই মাহাত্ম্য শ্ৰৱণ কৰিলে শ্ৰীনিবাসভক্তি লাভ হয় বুলি ফলশ্ৰুতি দিয়া হয়; আগন্তুক তীৰ্থোপদেশৰ ভূমিকা গঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
नाम पञ्चविंशोध्यायः कन्योवाच / श्रीनिवासः किमर्थं वै आगतोत्र वदस्व मे / शेषाचलोपि कुत्रा भूत्कदायातश्च पापहा / स्वामिपुष्करिणी चात्र किमर्थं ह्यगता वद
কন্যাই ক’লে—মোক কোৱা, শ্ৰীনিবাস কিয় ইয়ালৈ আহিছে? আৰু শেষাচল আগতে ক’ত আছিল, সেই পাপহৰ কেতিয়া ইয়ালৈ আহিল? লগতে স্বামিপুষ্কৰিণী ইয়াত কিহৰ বাবে আহিছে—সেয়াও কোৱা।
Verse 2
जैगीषव्य उवाच शृणु भद्रे महाभागे व्यङ्कटेशस्य चागमम् / आवयोर्देवि पापानि विषमं यान्ति भामिनि
জৈগীষব্য ক’লে—হে ভদ্ৰে, হে মহাভাগে, ব্যংকটেশৰ পুণ্য আগমনৰ কথা শুনা। হে দেবী, হে ভামিনী, এই কথা শ্ৰৱণ কৰিলে আমাৰ পাপ দূৰ হৈ বিনাশ পায়।
Verse 3
आसीत्पुरा हिरण्याक्षः काश्यपो दितिनन्दनः / सनकादेश्च वाग्दण्डाद्द्वितीयद्वारपालकः
পুৰাকালত হিৰণ্যাক্ষ আছিল—কাশ্যপৰ পুত্ৰ, দিতিৰ প্ৰিয়। সনক আদি মুনিসকলৰ বাক্দণ্ড (শাপ)ৰ ফলত তেওঁ দ্বিতীয় দ্বাৰপাল হ’ল।
Verse 4
बभूव दैत्ययोनौ च देवानां कण्टको बली / संजीवो विजयः प्रोक्तो हरिभक्तो महाप्रभुः
তেওঁ দৈত্যযোনিত জন্ম লৈ দেৱসকলৰ বাবে বলৱান কণ্টক হৈ উঠিল। তেওঁ ‘সঞ্জীৱ’ বুলি কোৱা হয়, ‘বিজয়’ নামেও প্ৰসিদ্ধ—হৰিভক্ত মহাপ্ৰভু।
Verse 5
हरिण्याक्षः स्वयं दैत्यो हरिभक्तविदूषकः / एतादृशो हिरण्याक्षस्तपस्तप्तुं समुद्यतः
হিৰণ্যাক্ষ নিজে দানৱ আছিল আৰু হৰিভক্তসকলক বিদ্ৰূপ কৰা লোক আছিল। তেনে হিৰণ্যাক্ষ কঠোৰ তপস্যা কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।
Verse 6
तदा माता दितिर्देवी हिरण्याक्षमुवाच सा / दितिरुवाच / वत्सलस्त्वं महाभागमा तपस्वाष्टहायनः
তেতিয়া মাতা দেৱী দিতিয়ে হিৰণ্যাক্ষক ক’লে— “বৎস, মহাভাগ! তুমি এতিয়াও মাত্ৰ আঠ বছৰীয়া; তপস্যা নকৰিবা।”
Verse 7
त्वं मा ददस्व दुः खं मे पालयिष्यति कोविदः / क्षणमात्रं न जीवामि त्वां विना जीवनं न हि
“মোক দুখ নিদিবা; তুমিয়েই জ্ঞানী, তুমিয়েই মোক ৰক্ষা কৰিবা। তোমাক নোহোৱাকৈ মই ক্ষণমাত্ৰও জীয়াই নাথাকোঁ; তোমা বিনা জীৱন নাই।”
Verse 8
मा तप त्वं महाभाग मम जीवनहेतवे / एवमुक्तस्तु मात्रा स विजयोवशतोब्रवीत्
“হে মহাভাগ, মোৰ জীৱনৰ বাবে তুমি তপস্যা নকৰিবা।” মায়েৰ কথাত, ভাবাবেগে আচ্ছন্ন বিজয়ে উত্তৰ দিলে।
Verse 9
हिरण्याक्षो मातरं प्राह जालं हित्वा विष्णोर्भजने ऽलं कुरुष्व / मयिस्नेहं पुत्रहेतोर्विरूढं सुखदुः खे चेह लोके परत्र
হিৰণ্যাক্ষে মাক ক’লে— “এই সংসাৰ-জাল ত্যাগ কৰি বিষ্ণুৰ ভজনাত সম্পূৰ্ণভাবে লীন হোৱা। পুত্ৰ বুলি মোৰ প্ৰতি যি স্নেহ বাঢ়িছে, সেয়াই ইহলোকে আৰু পৰলোকে সুখ-দুখৰ কাৰণ।”
Verse 10
यावत्स्नेहं मयि मातः करोषि तावत्क्लेशं शाश्वतं यास्यसि त्वम् / मातश्च ते मयि पुत्रत्वबुद्धिस्त्वय्यप्येषा मातृबुद्धिर्ममापि
“মাতৃ, যিমান সময় তুমি মোৰ প্ৰতি আসক্ত স্নেহ ৰাখিবা, সিমান সময় তুমি শাশ্বত ক্লেশ পাবা। তোমাৰ ভিতৰত ‘মই তোমাৰ পুত্ৰ’ বোধ আছে; মোৰ ভিতৰতও ‘তুমি মোৰ মাতা’ বোধ আছে।”
Verse 11
ताते पूज्ये पितृबुद्धिर्ममास्ति तस्मिंस्तुते भर्तृबुद्धिर्हि मिथ्या / निर्माति यस्माद्धरिरेव सर्वं सम्यक् पाता नियतो ऽसौ मुरारिः
হে পূজ্য পিতা! আপোনাৰ প্ৰতি মোৰ হৃদয়ত পিতৃভাব আছে; আপোনাক স্বামী বুলি ভাবা নিশ্চয়েই ভ্ৰান্তি। কিয়নো সকলোৰে স্ৰষ্টা একমাত্র হৰি; সেই মুৰাৰিয়েই নিশ্চিতভাৱে সত্য আৰু অব্যর্থ ৰক্ষক।
Verse 12
अतो हि माता हरिरेव सर्वदा त्वन्यासां वै मातृता चोपचारात् / निर्मातृत्वं यदि मुख्यं त्वयि स्याद्द्रोणादीनां जननी का वदस्व
সেয়ে হৰি-ই সদায় সত্য মাতৃ; আন নাৰীৰ ‘মাতৃত্ব’ কেৱল আচাৰগত উপচাৰ। যদি তোমাৰ ক্ষেত্ৰত সৃষ্টিকর্তৃত্বই মুখ্য মানদণ্ড হয়, তেন্তে কোৱা—দ্ৰোণ আদি সকলৰ জননী কোন?
Verse 13
मातृत्वं वै यदि मुख्यं त्वयि स्याद्धात्रादीनां जननी का वदस्व / यतः सदा याति जगत्तत्तो हरिः सदा पिता विष्णुरजः पुराणः
যদি তোমাৰ ক্ষেত্ৰত মাতৃত্বই মুখ্য হয়, তেন্তে কোৱা—ধাতা আদি দেৱসকলৰ জননী কোন? যিহেতু জগত সদায় তেওঁৰ পৰাই প্ৰবাহিত, সেয়ে হৰি—অজ, পুৰাণ বিষ্ণু—চিৰকাল পিতা।
Verse 14
सदा पिता मुख्यपिता यदि स्याद्गर्भस्थबाले पालकः को वदस्व / मातापित्रोः पालकत्वं यदि स्यात्कूर्मादीनां पालकौ कौ वदस्व
যদি পিতাই সদায় মুখ্য পিতা হয়, তেন্তে কোৱা—গৰ্ভস্থ শিশুক কোনে পালন কৰে? আৰু যদি মাতা-পিতা দুয়ো পালনকৰ্তা হয়, তেন্তে কোৱা—কচ্ছপ আদি প্ৰাণীৰ পালনকৰ্তা কোন?
Verse 15
मातापित्रोः पालकत्वं यदि स्यात्कृपादीनां रक्षकौ कौ वदस्व / पुन्नामकान्नारकाद्देह भजान्तस्मात्त्रातापुत्रविष्णुः पुराणः
যদি মাতা-পিতাৰ পালনেই কৰ্তব্য হয়, তেন্তে কোৱা—দীন-অসহায় আদি সকলক কোনে ৰক্ষা কৰিব? যিয়ে ‘পুণ্’ নামৰ নৰকৰ পৰা পিতাক তাৰে, সেয়াই ‘পুত্ৰ’ বুলি কোৱা হয়; সেয়ে পুত্ৰ ত্ৰাতা।
Verse 16
न तारकोहं नरकाच्च सुभ्रूर्न वै भर्ता नापि पित्रादयश्च / न वै माता नानुजादिश्च सर्वः सर्वत्राता विष्णुरतो न चान्यः
হে সুভ্ৰূ! মই নৰকৰ পৰা ত্ৰাতা নহওঁ; ন স্ত্ৰী, ন স্বামী, ন পিতা আদি আত্মীয়সকল। ন মাতা, ন অনুজাদি—সৰ্বত্ৰ কোনো ত্ৰাতা নাই। সৰ্বত্ৰ ৰক্ষক কেৱল বিষ্ণু; আন কোনো নাই।
Verse 17
मायां मदीयां ज्ञानशस्त्रेण च्छित्वा भक्त्या हरेः स्मरणं त्वं कुरुष्व / यद्भक्तिरूपूर्वं स्मरणं नाम विष्णोस्तत्सर्वथा पापहरं च मातः
মোৰেই মায়াক জ্ঞান-শস্ত্ৰে ছিন্ন কৰি, ভক্তিৰে হৰিৰ স্মৰণ কৰা। ভক্তিপূৰ্বক বিষ্ণুনাম-স্মৰণ সৰ্বথা পাপহৰ, হে মাতা।
Verse 18
यो वा भक्त्या स्मरणं नाम विष्णोः करोत्यसौ पापहरो भविष्यति / अयं देहो दुर्ल्लभः कर्मभूमौ तत्रापि मध्ये भजनं विष्णुमूर्तेः
যি ভক্তিৰে বিষ্ণুনাম স্মৰণ কৰে, সি পাপহৰ হ’ব। কৰ্মভূমিত এই মানৱদেহ দুষ্প্ৰাপ্য; আৰু তাতো বিষ্ণুমূৰ্তিৰ ভজন অতি দুষ্প্ৰাপ্য।
Verse 19
आयुर्गतं व्यर्थमेव त्वदीयं शीघ्रं भजेः श्रीनिवासस्य पादम् / उपदिश्यैवं मातरं पुत्रवर्यो दैत्यावेशात्सोभवद्वै तपस्वी
তোমাৰ আয়ু ব্যৰ্থতে গৈ আছে; শীঘ্ৰে শ্ৰীনিবাসৰ পদত শৰণ লোৱা। এইদৰে মাতাক উপদেশ দি সেই শ্ৰেষ্ঠ পুত্ৰ দৈত্য-আৱেশৰ প্ৰভাৱত সঁচাকৈ তপস্বী হ’ল।
Verse 20
चतुर्मुखं प्रीणयित्वैव भक्त्या ह्यवध्यत्वं प्राप तस्मान्महात्मा / ततो भूमिं करवद्वेष्टयित्वा निन्ये तदा दैत्यवर्यो महात्मा
ভক্তিৰে চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মাক সন্তুষ্ট কৰি সেই মহাত্মাই তেওঁৰ পৰা অবধ্যত্ব লাভ কৰিলে। তাৰপিছত দানৱশ্ৰেষ্ঠ সেই মহাত্মাই পৃথিৱীক কৰতলত ধৰা বস্তুৰ দৰে মেৰিয়াই তেতিয়া লৈ গ’ল।
Verse 21
श्रीमुष्टदेशे प्रादुरासीद्धरिस्तु वाराहविष्णुस्त्वजनः पुराणः / भित्त्वाचाब्धिं विविशे तं महात्मा रसातले संस्थितं भूतलं च
শ্ৰীমুষ্ট দেশত হৰি প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল—আদি, অজন্মা বিষ্ণু বৰাহৰূপে। সাগৰ ভেদি সেই মহাত্মা ৰসাতলত প্ৰৱেশ কৰি তাত স্থিত পৃথিৱীক উদ্ধাৰ কৰিলে।
Verse 22
स्वदंष्ट्राग्रे स्थापयित्वाऽजगाम तदागमादागतो दैत्यवर्यः / तं कर्णमूले ताडयित्वा जघान प्रसादयामास च पूर्ववद्भुवम्
নিজ দন্তৰ অগ্ৰত পৃথিৱীক স্থাপন কৰি তেওঁ গ’ল। তেওঁৰ গমনত দানৱশ্ৰেষ্ঠ আহিল; কাণৰ মূলত আঘাত কৰি হৰিয়ে তাক বধ কৰিলে, তাৰপিছত পৃথিৱীক পূৰ্ববৎ শান্ত কৰি তুলিলে।
Verse 23
सुदिग्गजान्स्थापयित्वा च विष्णुः श्रीमुष्टे वै संस्थितः श्रीवराहः / तदा हरिश्चिन्तयामास विष्णुर्भक्त्या मदीयं मानुषं देहमद्य
দিশাৰ মহাগজসমূহ স্থাপন কৰি বিষ্ণু—শ্ৰীৱৰাহ—শ্ৰীমুষ্টিত দৃঢ়ভাৱে স্থিত হ’ল। তেতিয়া হৰি-বিষ্ণুৱে ভক্তিভাৱে চিন্তা কৰিলে: “আজি মোৰ মানৱ দেহ (অৱতাৰ) প্ৰাদুৰ্ভূত হওক।”
Verse 24
आराधयिष्यन्ति च मां क्व एते तेषां दयां कुत्र वाहं करिष्ये / एवं हरिश्चिन्तयित्वा सुकन्ये वैकुण्ठलोकादचलं शेष संज्ञम् / वीन्द्रस्कन्धे स्थापयित्वा स्वयं च समागतोभूद्भूतलं भूतलेशः
“এওঁলোকে মোক ক’ত আৰাধনা কৰিব? আৰু মই তেওঁলোকৰ ওপৰত দয়া ক’ত দেখুৱাম?”—এনে চিন্তা কৰি, হে সুকন্যে, হৰিয়ে বৈকুণ্ঠলোকৰ পৰা অচল শেষক নামাই, বীন্দ্ৰৰ স্কন্ধত স্থাপন কৰিলে; আৰু ভূতলেশ্বৰ স্বয়ং ভূতললৈ আহিল।
Verse 25
सुवर्णमुखरीतीरमारभ्य गरुडध्वजः / श्रीकृष्णवेणीपर्यन्तं स्थापया मास तं गिरिम्
সুৱৰ্ণমুখৰী তীৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি গৰুড়ধ্বজে সেই পৰ্বতক শ্ৰীকৃষ্ণবেণীলৈকে স্থাপন কৰিলে।
Verse 26
गिरेः पुच्छे तु श्रीशैलं मध्यमे ऽहोबलं स्मृतम् / मुखं च श्रीनिवासस्य क्षेत्रं च समुदाहृतम्
পৰ্বতৰ পুচ্ছভাগত শ্ৰীশৈল, মধ্যভাগত স্মৃত আহোবিল। আৰু তাৰ মুখভাগত শ্ৰীনিবাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।
Verse 27
अल्पेन तपसाभीष्टं सिध्यत्यस्मिन्नहोबले / गङ्गादिसर्वतीर्थानि पुण्यानि ह्यत्र संति वै
এই পবিত্ৰ আহোবিলত অল্প তপস্যাতেই অভীষ্ট সিদ্ধ হয়; কিয়নো ইয়াত গঙ্গা-আদি সকলো তীৰ্থৰ পুণ্য নিশ্চয়েই আছে।
Verse 28
य एनं सेवते नित्यं श्रद्धाभक्तिसमन्वितः / ज्ञानार्थी ज्ञानमाप्नोति द्रव्यार्थी द्रव्यमाप्रुयात्
যি শ্ৰদ্ধা-ভক্তিসহ নিত্য ইয়াক সেৱা কৰে—জ্ঞানাৰ্থী জ্ঞান লাভ কৰে, ধনাৰ্থী ধন প্ৰাপ্ত কৰে।
Verse 29
पुत्रार्थी पुत्रमाप्नोति नृपो राज्यं च विन्दति / यंयं कामयते मर्त्यस्तन्तमाप्नोति सर्वथा
পুত্ৰাৰ্থী পুত্ৰ লাভ কৰে, নৃপে ৰাজ্য লাভ কৰে। মর্ত্যই যি যি কামনা কৰে, সেয়াই সি সৰ্বথা নিশ্চয় পায়।
Verse 30
चिन्तितं साध्यते यस्मात्तस्माच्चिन्तामणिं विदुः / पुष्करिण्याश्च बाहुल्याद्गिरावस्मिन्सरः सु च / पुष्कराद्रिरिति प्राहुरेवं तत्त्वार्थवेदिनः
ইয়াত চিন্তিত বস্তু সিদ্ধ হয় বুলি জ্ঞানীসকলে ইয়াক ‘চিন্তামণি’ বুলি জানে। আৰু এই গিৰিত পুষ্কৰিণীৰ বহুলতা আৰু এক শুভ সৰোবৰ থকাৰ বাবে তত্ত্বজ্ঞসকলে ইয়াক ‘পুষ্কৰাদ্ৰি’ বুলি কয়।
Verse 31
शातकुंभस्वरूपत्वात्कनकाद्रिं च तं विदुः / वैकुण्ठादागतेनैव वैकुण्ठाद्रिरिति स्मृतः
শাতকুম্ভ—শুদ্ধ সোণাৰ স্বৰূপ হোৱা বাবে তাক ‘কনকাদ্রি’—সোণাৰ পৰ্বত—বুলি জনা যায়। আৰু বৈকুণ্ঠৰ পৰা আগত হোৱাৰ বাবে তাক ‘বৈকুণ্ঠাদ্রি’—বৈকুণ্ঠৰ পৰ্বত—বুলি স্মৰণ কৰা হয়।
Verse 32
अमृतैश्वर्यसंयुक्तो व्यङ्कटाद्रिरिति स्मृतः / व्यङ्कटेशस्य शैलस्य माहात्म्यं यावदस्ति हि
অমৃতসম ঐশ্বৰ্য আৰু দিব্য অধিপত্যে সংযুক্ত হোৱাৰ বাবে তাক ‘ব্যংকটাদ্রি’ বুলি স্মৃত। নিশ্চয়, ব্যংকটেশৰ এই শৈলৰ মাহাত্ম্য যিমান দিন থাকে, সিমান দিন এই নাম আৰু গৌৰৱো থাকে।
Verse 33
तावद्वक्तुं समग्रेण न समर्थश्चतुर्मुखः / व्यङ्कटाद्रौ परां भक्तिं ये कुर्वन्ति दिनेदिने / पङ्गर्जङ्घाल एव स्यादचक्षुः पद्मलोचनः
তেওঁলোকৰ মহিমা সম্পূৰ্ণকৈ ক’বলৈ চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মাও সমৰ্থ নহয়। যিসকলে দিনেদিনে ব্যংকটাদ্ৰিত পৰম ভক্তি কৰে—তেওঁলোকক যথাৰ্থভাবে স্তুতি কৰিবলৈ গ’লে পদ্মলোচন প্ৰভুও যেন খোঁড়া আৰু অন্ধ হৈ পৰে।
Verse 34
मूको वाग्मी भवेदेव बधिरः श्रावको भवेत् / वन्ध्या स्याद्बहुपुत्रा च निर्धनः सधनो भवेत्
নিশ্চয়, মূক ব্যক্তি বাক্পটু হয়, বধিৰ ব্যক্তি শ্ৰৱণত নিপুণ হয়; বন্ধ্যা নাৰী বহু পুত্ৰ লাভ কৰে, আৰু নিৰ্ধন ব্যক্তি ধনবান হয়।
Verse 35
एतत्सर्वं गिरौ भक्तिमात्रेणैव भवेद्ध्रुवम् / तत्त्वतो व्यङ्कटाद्रेस्तु स्वरूपं वेत्ति को भुवि
এই সকলো সেই পবিত্ৰ গিৰিত কেৱল ভক্তিমাত্ৰে নিশ্চিতভাৱে লাভ হয়। কিন্তু ব্যংকটাদ্ৰিৰ তত্ত্বতঃ সত্য স্বৰূপ পৃথিৱীত কোনে জানিব পাৰে?
Verse 36
यस्मादस्य गिरेः पुण्यं माहात्म्यं वेत्ति यः पुमान् / मायावी परमानन्दं त्यक्त्वा वैकुण्ठमुत्तमम् / स्वामिपुष्करिणीतीरे रमया सहमोदते
যি মানুহে এই পৰ্বতৰ পবিত্ৰ মাহাত্ম্য জানে, সেই মায়াময় প্ৰভু পৰমানন্দময় উত্তম বৈকুণ্ঠকো ত্যাগ কৰি, স্বামী-পুষ্কৰিণীৰ তীৰত ৰমা (লক্ষ্মী)সহ আনন্দে বিরাজ কৰে।
Verse 37
कल्याणाद्भुतगात्राय कामितार्थप्दायिने / श्रीमद्व्यङ्कटनाथाय श्रीनिवासाय ते नमः
কল্যাণময় অদ্ভুত দেহধাৰী, ভক্তক কামিত ফল দানকাৰী শ্ৰীমদ্ ব্যঙ্কটনাথ শ্ৰীনিবাস—আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 38
श्रीस्वामिपुष्करिण्याश्च माहात्म्यं शृणु कन्यके / स्वामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोस्ति सर्वदा
হে কন্যকে, শ্ৰী স্বামী-পুষ্কৰিণীৰ পবিত্ৰ মাহাত্ম্য শুনা। স্বামী-পুষ্কৰিণীৰ মধ্যভাগত শ্ৰীনিবাস সদায় বিরাজ কৰে।
Verse 39
स्नानं कुर्वन्ति ये तत्र तेषां मुक्तिः करे स्थिता / तिस्रः कोट्योर्धकोटिश्च तीर्थानि भुवनत्रये / तानि सर्वाणि तत्रैव संति तीर्थे हरेः सदा
যিসকলে তাত স্নান কৰে, তেওঁলোকৰ মুক্তি যেন হাতৰ তলুৱাতেই থাকে। ত্ৰিভুবনত সাড়ে তিনি কোটি তীৰ্থ আছে; সেয়া সকলো সদায় তাতেই, হৰিৰ সেই তীৰ্থত বিদ্যমান।
Verse 40
तत्तीर्थं श्रीनिवासाख्यं सर्वदेवनमस्कृतम् / तदेव श्रीनिवासस्य मन्दिरं परिकीर्तितम्
সেই তীৰ্থ ‘শ্ৰীনিবাস’ নামে প্ৰসিদ্ধ আৰু সকলো দেৱতাৰ দ্বাৰা বন্দিত; সেই স্থানেই শ্ৰীনিবাসৰ মন্দিৰ বুলিও কীৰ্তিত।
Verse 41
तद्दर्शनादेव कन्ये यान्ति पापानि भस्मसात् / एकैकस्नानमात्रेण सत्संगो भवति ध्रुवम्
হে কন্যে, সেই পবিত্ৰ দৰ্শনমাত্ৰেই পাপ ভস্মীভূত হয়। তাত একবাৰ স্নান কৰিলেই নিশ্চিতভাৱে সৎসঙ্গ লাভ হয়।
Verse 42
सत्संगाज्ज्ञानमासाद्य ज्ञानान्मोक्षं च विन्दति / अधिकारिणां भवेदेवं विपरीतमयोगिनाम्
সৎসঙ্গৰ পৰা জ্ঞান লাভ হয়, আৰু সেই জ্ঞানৰ পৰা মোক্ষ লাভ হয়। এই ফল যোগ্য অধিকাৰী সাধকৰ; অসংযত অযোগীৰ ফল বিপৰীত হয়।
Verse 43
तीर्थानां स्नानमात्रेण मोक्षं यान्तीति ये विदुः / ते सर्वे असुरा ज्ञेयास्ते यान्ति ह्यधमां गतिम्
যিসকলে ভাবে যে তীৰ্থত কেৱল স্নান কৰিলেই মোক্ষ হয়, তেওঁলোকক অসুৰভাবাপন্ন বুলি জানিবা; তেওঁলোক নিশ্চিতভাৱে অধম গতি পায়।
Verse 44
श्रीनिवासस्य तीर्थेस्मिन्वायुकोणे च कन्यके / आस्ते वायुः सदा विष्णोः पूजां कर्तुमनुत्तमाम्
কন্যকাত শ্রীনিবাসৰ এই তীৰ্থৰ বায়ুকোণত (দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত) বায়ুদেৱ সদা অৱস্থান কৰি শ্ৰী বিষ্ণুৰ অনুত্তম পূজা কৰে।
Verse 45
वायुतीर्थं च तत्प्रोक्तं हस्तद्वादशकान्तरम् / हस्तषट्कप्रमाणं च पश्चिमे समुदाहृतम् / उत्तरे हस्तषट्कं तु वायुतीर्थमुदाहृतम्
ইয়াক ‘বায়ু-তীৰ্থ’ বুলি কোৱা হৈছে; ইয়াৰ মধ্যৱৰ্তী ব্যৱধান বাৰ হস্ত। পশ্চিম ফালে ইয়াৰ পৰিমাণ ছয় হস্ত বুলি কোৱা হৈছে, আৰু উত্তৰ ফালেও ছয় হস্তকেই বায়ু-তীৰ্থ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।
Verse 46
ये वेष्णवा वैष्णवदासवर्याः स्नानं सुर्युस्तत्र पूर्वं सुकन्ये / मध्वान्तस्थाः श्रीनिवासस्तु नित्यमत्र स्नानात्प्रीयतां मे दयालुः
হে সুকন্যে, বৈষ্ণৱৰ দাসসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ ভক্তসকলে তাত সূৰ্যোদয়ৰ আগতেই স্নান কৰে। সেই পুণ্যক্ষেত্ৰত শ্ৰীনিবাস (বিষ্ণু) নিত্য বিৰাজমান; এই স্নানৰ দ্বাৰা দয়ালু প্ৰভু মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক।
Verse 47
ये मध्वतीर्थे स्नातुमिच्छन्ति देवि रुद्रादयो वायुभक्ता महान्तः / सदा स्नानं तत्र कुर्वन्ति देवि प्रातः काले चोदयात्पूर्वमेव
হে দেৱী, ৰুদ্ৰ আদি বায়ুভক্ত মহান সত্তাসকলে মধ্বতীৰ্থত স্নান কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰে। হে দেৱী, তেওঁলোকে প্ৰাতঃকালে সূৰ্যোদয়ৰ আগতেই তাত সদায় স্নান কৰে।
Verse 48
ये वायुतीर्थे विसृजन्ति देहजं मलं मूत्रं वमनं श्लेष्मकं च / ये ऽपानशुद्धिं लिङ्गशुद्धिं च कन्ये कुर्वन्ति ते ह्यसुरा राक्षसाश्च
যিসকলে বায়ুতীৰ্থত দেহজাত মল—বিষ্ঠা, মূত্ৰ, বমি আৰু কফ—বিসৰ্জন কৰে, আৰু যিসকলে তাত অপানশুদ্ধি আৰু লিঙ্গশুদ্ধি কৰে, হে কন্যে, তেওঁলোক নিশ্চয়েই অসুৰ আৰু ৰাক্ষস বুলি গণ্য।
Verse 49
शृण्वन्ति ये भागवतं पुराणं किं वर्णये तस्य पुण्यं तु देवि / ये कृष्णमन्त्रं तु जपन्ति देवि ह्यष्टा क्षरं मन्त्रवरं सुगोप्यम्
হে দেৱী, যিসকলে ভাগৱত পুৰাণ শ্ৰৱণ কৰে, তেওঁলোকৰ পুণ্য মই কেনেকৈ বৰ্ণনা কৰোঁ? আৰু হে দেৱী, যিসকলে কৃষ্ণমন্ত্ৰ জপ কৰে—অতি গোপনীয়, শ্ৰেষ্ঠ অষ্টাক্ষৰ মন্ত্ৰ—তেওঁলোকে মহৎ ফল লাভ কৰে।
Verse 50
तेषां हरिः प्रीयते केशवोलं मध्वान्तस्थो नात्र विचार्यमस्ति / एवं दानं तत्र कुर्वन्ति ये वै द्विजाग्र्याणां वैष्णवानां विदां च
তেওঁলোকৰ ওপৰত হৰি—কেশৱ স্বয়ং—প্ৰসন্ন হয়; তেওঁ মধুৰ সাৰভূতত অন্তঃস্থিত, ইয়াত সন্দেহ নাই। সেয়ে যিসকলে তাত এইদৰে দান কৰে—দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, বৈষ্ণৱ আৰু বিদ্বানসকলক—তেওঁলোকেই যথাৰ্থ দান কৰে।
Verse 51
तेषां पुण्यं नैव जानन्ति देवा जानात्येवं श्रीनिवासो हरिस्तु / शालग्रामं वायुतीर्थे ददन्ते तेषां पुण्यं वेत्ति स व्यङ्कटेशः
তেওঁলোকৰ পুণ্য দেৱতাসকলেও যথাৰ্থভাৱে নাজানে; এইদৰে কেৱল শ্ৰীনিবাস হৰিয়েই তাক জানে। যিসকলে বায়ুতীৰ্থত শালগ্ৰাম দান কৰে, তেওঁলোকৰ পুণ্য সেই ব্যঙ্কটেশে সম্পূৰ্ণৰূপে জানে।
Verse 52
सुदुर्लभो वायुतीर्थे ऽभिषेको निष्कामबुद्ध्या वैष्णवानां च देवि / तत्रापि तीर्थे लभ्यते भाग्ययोगाद्भागवतस्य श्रवणं विष्णुदासैः
হে দেবী, বায়ুতীৰ্থত নিষ্কাম বুদ্ধিৰে বৈষ্ণৱসকলৰ সঙ্গত অভিষেক-স্নান লাভ কৰা অতি দুৰ্লভ। সেই তীৰ্থতো ভাগ্যযোগে বিষ্ণুদাসসকলৰ পৰা ভাগৱত শ্ৰৱণ লাভ হয়।
Verse 53
तथैव तीर्थे दुर्लभं तत्र देवि शालग्रामस्य द्विजवर्ये च दानम् / जंबूफलाकारसुनीलवर्णं मुखद्वयं चक्रचतुष्टयान्वितम्
তদ্ৰূপে, হে দেবী, সেই তীৰ্থত শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজক শালগ্ৰাম দান লাভ কৰাও দুৰ্লভ। ই জম্বুফলাকৃতি, গাঢ় নীলবৰ্ণ, দুটা মুখবিশিষ্ট আৰু চাৰিটা চক্রচিহ্নযুক্ত বুলি বৰ্ণিত।
Verse 54
सुकेसरैः संयुतं स्वर्णचिह्नध्वजां कुशैर्वज्रचिह्नैर्यवैश्च / जानार्दनीं मूर्तिमाहुर्महान्तो दानं तस्या दुर्लभं तत्र तीर्थे
সুকেশৰে সংযুক্ত, স্বৰ্ণচিহ্নধ্বজে শোভিত, কুশ, যৱ আৰু বজ্ৰচিহ্নে যুক্ত—এনেকুৱা জনাৰ্দনী মূৰ্তি বুলি মহান্তসকলে কয়। সেই তীৰ্থত সেই ৰূপলৈ কৰা দান অতি দুৰ্লভ।
Verse 55
अत्युत्तमं मूर्तिदानं तु भद्रे सुदुर्ल्लभं परमं नात्र लोभः / सुदुर्लभं बहुदोग्ध्याश्च गृष्टेर्दानं तथा वस्त्ररत्नादिकानाम्
হে ভদ্রে, মূৰ্তিদান অতি উত্তম আৰু অতি দুৰ্লভ; ইয়াত লোভ কৰা উচিত নহয়। অধিক দুধ দিয়া গাই আৰু প্ৰথম প্ৰসৱা (গৃষ্টি) গাইৰ দান, লগতে বস্ত্ৰ, ৰত্ন আদি দানও দুৰ্লভ।
Verse 56
अत्युत्तमं द्रव्यदानं च देवि स्वापेक्षितं दानमाहुर्महान्तः / स्वस्यानपेक्षं फलदानं च वस्त्रादानं तस्य व्यर्थमाहुर्महान्तः
হে দেবী, জ্ঞানীসকলে কয় যে দ্ৰব্যদানেই সৰ্বোত্তম দান; আৰু প্রত্যাশাসহ দিয়া দানকো দান বুলিয়েই কোৱা হয়। কিন্তু নিজৰ ফললাভৰ আশা ৰাখি ফল বা বস্ত্ৰ দান কৰিলে, সেই দান নিষ্ফল বুলিয়া মহাজনে কয়।
Verse 57
अत्युत्तमं गृष्टिदानं च पुण्यं नैवाप्यते दुग्धदोहाश्च गावः / अत्युत्तमे वस्त्रदाने सुबुद्धिः सुदुर्घटा परमा वै जनानाम्
গৃষ্টি (বেছি দুধ দিয়া) গাই দান কৰাটো পৰম উৎকৃষ্ট আৰু মহাপুণ্য; অধিক দুধ দিয়া গাই সহজে পোৱা নাযায়। তেনেদৰে সৰ্বোত্তম বস্ত্ৰদান কৰাৰ সুবুদ্ধি মানুহৰ মাজত অতি দুৰ্লভ।
Verse 58
अत्युत्तमं भागवतस्य पुस्तकं सुदुर्घटं वायुतीर्थं च कन्ये / अत्युत्तमं द्रव्यदानं च देवि सुदुर्घटं वायुतीर्थं नृणां हि / सुदुर्लभो वैष्णवैस्तत्त्वविद्भिर्हरेर्विचारो वायुतीर्थे च कन्ये
হে কন্যে, ভাগৱত পুথি পৰম উৎকৃষ্ট; আৰু বায়ু-তীৰ্থো অতি শ্ৰেষ্ঠ, কিন্তু তাক লাভ কৰা দুৰ্লভ। হে দেবী, দ্ৰব্যদানো পৰম উৎকৃষ্ট; মানুহৰ বাবে বায়ু-তীৰ্থপ্ৰাপ্তি কঠিন। তত্ত্ববিদ বৈষ্ণৱৰ মাজতো হৰিৰ গম্ভীৰ চিন্তন দুৰ্লভ—বিশেষকৈ বায়ু-তীৰ্থত, হে কন্যে।
Verse 59
श्रीनिवासस्य तीर्थस्य उत्तरस्यां दिशि स्थितम् / चन्द्रतीर्थ मिति प्रोक्तं तत्रास्ते चन्द्रमाः सदा
শ্রীনিবাস তীৰ্থৰ উত্তৰ দিশত যি স্থান অৱস্থিত, তাক ‘চন্দ্ৰতীৰ্থ’ বুলি কোৱা হয়; তাত চন্দ্ৰমা সদায় বিৰাজ কৰে।
Verse 60
श्रीनिवासस्य पूजां च तत्र स्थित्वा करोत्ययम् / तत्र स्नानं प्रकुर्वन्ति पुण्यदेशे च कन्यके
সেই ঠাইত অৱস্থান কৰি সি শ্রীনিবাসৰ পূজা কৰে। আৰু হে কন্যে, সেই পুণ্যদেশত লোকসকলে স্নান সম্পন্ন কৰে।
Verse 61
गुरुतल्पादिपापेभ्यो मुच्यन्ते नात्र संशयः / तत्र स्नात्वा पूर्वभागे शालग्रामं ददाति यः
গুৰুশয্যা-ভংগ আদি মহাপাপৰ পৰাও তাত মুক্তি লাভ হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই। যি তাত স্নান কৰি পূৰ্বভাগত শালগ্ৰাম দান কৰে, সি সেই মুক্তি পায়।
Verse 62
ज्ञानद्वारा मोक्षमेति नात्र कार्या विचारणा / दधिवामनमूर्तेश्च दानं तत्र सुदुर्लभम्
সত্য জ্ঞানৰ দ্বাৰাই মোক্ষ লাভ হয়—ইয়াত সন্দেহ-বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। কিন্তু তাত দধিবামন মূৰ্তিলৈ দান অৰ্পণ কৰা অতি দুষ্প্ৰাপ্য।
Verse 63
बदरीफलमात्रं तु वतुलं नीलवर्णकम् / प्रसन्नवदनं सूक्ष्मं सुस्निग्धं कन्यके शुभे
হে শুভ কন্যকে, সি কেৱল বদৰীফল জিমান—গোলাকাৰ, নীলবৰ্ণ; মুখ প্ৰসন্ন, ৰূপ সূক্ষ্ম, আৰু মসৃণ-দীপ্তিময়।
Verse 64
चक्रद्वयसमायुक्तं गौपूरैः पञ्चभिर्युतम् / चापबाणसमायुक्तमनतं कुण्डलाकृतिम्
সি দ্বিচক্ৰযুক্ত, ‘গৌপূৰ’ নামৰ পাঁচ আধাৰে সংযুক্ত; ধনু-বাণসহ, নৱাঁকা (অনত নহয়) আৰু কুণ্ডলাকৃতি।
Verse 65
वनमाल सुखयुतं मूर्ध्नसाहस्रसंयुतम् / रौप्यबिन्दुसमायुक्तं सव्ये भद्रार्धमात्रकम्
বনমালাৰে শোভিত আৰু সুখদায়ক; মস্তকে সহস্ৰ-চিহ্নযুক্ত; ৰূপালী বিন্দুৰে অলংকৃত—আৰু বাওঁফালে অর্ধ-প্ৰমাণৰ ভদ্ৰচিহ্ন আছে।
Verse 66
चन्द्रेण सहितं देवि दधिवामनमुच्यते / एतादृशं कलौ नॄणां दुर्लभं बहुभाग्यदम् / लक्ष्मीनारायणसमां तां मूर्तिं विद्धि भामिनि
হে দেবী, চন্দ্ৰসহ যি ৰূপ, তাক ‘দধিবামন’ বুলি কোৱা হয়। কলিযুগত মানুহৰ বাবে এনে দৰ্শন দুৰ্লভ আৰু মহাসৌভাগ্যদায়ক। হে সুন্দৰী, সেই মূৰ্তিক লক্ষ্মী-নাৰায়ণৰ সমান বুলি জানিবা।
Verse 67
सुदुर्लभं तस्य मूर्तेश्च दानं तच्चन्द्रतीर्थे श्रवणं दुर्घटं च / सम्यक् स्वरूपं दधिवामनस्य सुदुर्घटं श्रवणं वैष्णवाच्च
সেই মূৰ্তিৰ উদ্দেশ্যে দান কৰা অতি দুৰ্লভ, আৰু চন্দ্ৰতীৰ্থত তাৰ কথা শ্ৰৱণ কৰাও দুষ্কৰ। দধিবামনৰ সত্য স্বৰূপ সঠিকভাৱে শোনা অতি দুষ্কৰ—বৈষ্ণৱ ভক্তৰ পৰাো সেয়া দুৰ্লভ।
Verse 68
तत्र स्नात्वा वामनस्य स्वरूपश्रवणाद्विदुर्दानफलं समं च / दशहस्तप्रमाणं तु चन्द्रतीर्थमुदाहृतम्
তাত স্নান কৰি আৰু বামনৰ দিব্য স্বৰূপ শ্ৰৱণ কৰিলে, পণ্ডিতসকলে কয়—দানফলৰ সমান পুণ্য লাভ হয়। সেই তীৰ্থ ‘চন্দ্ৰতীৰ্থ’ নামে খ্যাত, আৰু তাৰ পৰিমাপ দহ হাত বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 69
मध्याह्ने दुर्लभं स्नानं नृणां तत्र सुमङ्गले / तत्र स्थित्वा धन्यनरः सदा भजति वै हरिम्
সেই অতি মঙ্গলময় স্থানত মধ্যাহ্নত স্নান কৰা মানুহৰ বাবে দুৰ্লভ। তাত অৱস্থান কৰি ধন্য ব্যক্তি সদায় হৰিৰেই ভজন কৰে।
Verse 70
वराहमूर्तिदानं तु शालग्रामस्य दुर्लभम् / जंबूफलप्रमाणं तु एतद्वै कुक्कुटाण्डवत्
বৰাহ-মূৰ্তিৰূপ শালগ্ৰাম দান কৰা দুৰ্লভ। তাৰ আকাৰ জাম্বু ফলৰ পৰিমাণৰ দৰে—অৰ্থাৎ কুকুৰীৰ ডিমৰ ন্যায়—বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 71
वदनं वलयाकारं प्रमाणं चणकादिवत् / देवस्य वामभागे च मध्यदेशं विहाय च
মুখখন বলয়াকাৰ (আঙঠিৰ দৰে) গঢ়িব লাগে, তাৰ পৰিমাণ বুট-দানা আদি সদৃশ হওক; আৰু মধ্যদেশ এৰি দেৱতাৰ বাওঁফালে তাক স্থাপন কৰিব লাগে।
Verse 72
चक्रद्वयसमायुक्तंमूर्धदेशे च भामिनि / सुवर्णबिन्दुना युक्तं भूवराहाख्यमुच्यते
হে সুন্দৰী, মূৰ্ধদেশত দ্বিচক্ৰচিহ্নযুক্ত আৰু স্বৰ্ণবিন্দুসহ যি লক্ষণ, তাক ‘ভূ-বৰাহ’ চিহ্ন বুলি কোৱা হয়।
Verse 73
पूजां कृत्वा भूवराहस्य मर्तेर्दानं दत्त्वा श्रवणं चापि कृत्वा / तत्र स्थितं भूवराहं च दृष्ट्वा स वै नरः कृतकृत्यो हि लोके
ভূ-বৰাহৰ পূজা কৰি, তীৰ্থত দান দি আৰু শাস্ত্ৰ-শ্ৰৱণো কৰি; তাত অৱস্থিত ভূ-বৰাহক দৰ্শন কৰিলে সেই নৰ এই লোকতে কৃতকৃত্য হয়।
Verse 74
तत्र स्नात्वा भूवराहस्य मर्तेः शृणोति यो लक्षणं सम्यगेव / स तेन पुण्यं समुपैति देवि स मुक्तिभाङ् नात्र विचार्यमस्ति
হে দেবী, যি তাত স্নান কৰি ভূ-বৰাহ তীৰ্থৰ সত্য লক্ষণ সম্যকভাৱে শ্ৰৱণ কৰে, সি তেনে পুণ্য লাভ কৰে; সি মুক্তিৰ ভাগী হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 75
ईशानकोणे श्रीनिवासस्य देवि रौद्रं तीर्थं परमं पावनं च / तत्र स्थित्वा रुद्रदेवो महात्मा पूजां करोति श्रीनिवासस्य नित्यम्
হে দেবী, শ্ৰীনিবাসৰ ঈশান কোণত ৰৌদ্ৰ তীৰ্থ আছে, যি পৰম পাৱন; তাত অৱস্থিত মহাত্মা ৰুদ্ৰদেৱে নিত্য শ্ৰীনিবাসৰ পূজা কৰে।
Verse 77
हस्ताष्टकं तत्प्रमाणं वदन्ति तत्र स्नानं वैष्णवैः कार्यमेव / तत्र स्नात्वा प्रयतो वै मुरारेः कथां दिव्यां शृणुयादादरेण / स्नानं पानं तत्र दानं च कुर्याल्लक्ष्मीनृसिंहप्रीयते देवि नित्यम्३,२६।७६ // बदरीफलमात्रं च वर्तुलं बिन्दुसंयुतम्
তেওঁলোকে কয় যে তাৰ পৰিমাণ আঠ হাত; তাত বৈষ্ণৱসকলে নিশ্চয় স্নান কৰিব লাগে। তাত সংযমে স্নান কৰি মুৰাৰি (শ্ৰী বিষ্ণু)ৰ দিৱ্য কথা ভক্তি-শ্ৰদ্ধাৰে শুনিব লাগে। তাত স্নান, তীৰ্থজল পান আৰু দান কৰিব; হে দেবী, লক্ষ্মী-নৃসিংহ সদায় প্ৰসন্ন হয়। (পৰৱৰ্তী) ‘বদৰীফল-সমান, গোল আৰু বিন্দুযুক্ত…’
Verse 78
देवस्य वामभागे तु चक्रद्वयसमन्वितम् / सुवर्णरेखासंयुक्तं किञ्चिद्रक्तसमन्वितम्
দেৱতাৰ বাওঁফালে দুটা চক্ৰযুক্ত চিহ্ন থাকে; সেয়া সোণালী ৰেখাৰে যুক্ত আৰু অলপ ৰঙা আভাযুক্ত।
Verse 79
वैश्यवर्णं सवदनं पद्मरेखादिचिह्नितम् / लक्ष्मीनृसिंहं तं विद्धि भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्
যি বৈশ্যবৰ্ণৰ, সৌম্য মুখবিশিষ্ট, পদ্মৰেখা আদি শুভ চিহ্নে চিহ্নিত—তাক লক্ষ্মী-নৃসিংহ বুলি জানিবা; তেওঁ ভোগ আৰু মোক্ষ দুয়ো দান কৰে।
Verse 80
एता दृशं गण्डिकायाः शिलाया मूर्तेर्दानं दुर्घटं विद्धि वीन्द्र / तत्र स्नात्वा श्रीनृसिंहस्वरूपं लक्ष्मीपतेः शृणुयाद्भक्तियुक्तः
হে ৰাজশ্ৰেষ্ঠ, এনেধৰণৰ গণ্ডিকা-শিলাত খোদিত মূৰ্তিৰ দান দুষ্কৰ বুলি জানিবা। তাত স্নান কৰি ভক্তিসহ লক্ষ্মীপতিৰ শ্ৰী-নৃসিংহ স্বৰূপৰ মাহাত্ম্য শুনিব লাগে।
Verse 81
मूर्तेर्दानात्फलमाप्नोति देवि सत्यंसत्यं नात्र विचार्यमस्ति
হে দেবী, মূৰ্তি-দানৰ দ্বাৰা নিশ্চয় ফল লাভ হয়; সত্য, সত্য—ইয়াত সন্দেহ বা তৰ্কৰ স্থান নাই।
Verse 82
ईशानशक्रयोर्मध्ये ब्रह्मतीर्थमुदाहृतम् / दुर्लभं मानुषाणां तु स्नानं सर्वार्थसाधकम्
ঈশান আৰু শক্ৰৰ মাজত ‘ব্ৰহ্মতীৰ্থ’ বুলি পবিত্ৰ তীৰ্থ কোৱা হয়। মানুহৰ বাবে তাত স্নান দুষ্প্ৰাপ্য, তথাপি ই সকলো শুভ উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰে বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 83
शालग्रामस्य दानं तु दुर्लभं तत्र वै नृणाम् / लक्ष्मीनारायणस्यैव मूर्तेर्दानं सुदुर्लभम्
সেখানে মানুহৰ বাবে শালগ্ৰাম দান নিশ্চয়েই দুষ্প্ৰাপ্য; আৰু লক্ষ্মী-নাৰায়ণৰ মূৰ্তি দান তাতোকৈও অতি দুষ্প্ৰাপ্য বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 84
स्थलमौदुंबरसमं तत्प्रमाणमुदाहृतम् / छत्त्राकारं वर्तुलं च प्रसन्नवदनं शुभम्
তাৰ পৰিমাপ উদুম্বৰ-স্থলৰ সমান বুলি কোৱা হৈছে। ই ছত্ৰাকাৰ, বৃত্তাকাৰ আৰু প্ৰসন্ন মুখযুক্ত—সৰ্বতোভাবে মঙ্গলময় হ’ব লাগে।
Verse 85
चणकप्रदेशमात्रं च वदनं समुदाहृतम् / सव्ये दक्षिणपार्श्वे च समयोः पुष्कलान्वितम्
মুখখন চণাৰ দানাৰ পৰিমাণমাত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে। আৰু বাওঁ আৰু সোঁ—উভয় পাৰ্শ্বত—ই পূৰ্ণ সমতা আৰু পৰিপূৰ্ণতাৰে যুক্ত হ’ব লাগে।
Verse 86
गोयूथवत्सवर्णं च चतुश्चक्रसमन्वितम् / गोखुरैश्च समायुक्तं सुवर्णकिणसंयुतम्
ই গৰুৰ জাকৰ দৰে বৰ্ণৰ, চাৰি চক্ৰে সমন্বিত, গোখুৰাকৃতি অলংকাৰৰে যুক্ত আৰু স্বৰ্ণময় কিলক/জড়াওৰে ভূষিত হ’ব।
Verse 87
वनमालाभिसंयुक्तं वज्रपुङ्खैश्च संयुतम् / एतादृशीं दरेर्मूर्ति लक्ष्मीनारायणं विदुः
বনৰ ফুলৰ মালাৰে বিভূষিত আৰু বজ্ৰসদৃশ কঠোৰ অলংকাৰৰে সংযুক্ত এনে দিব্য মূৰ্তিক লক্ষ্মী-নাৰায়ণ বুলি জনা যায়।
Verse 88
कलौ नृणां तस्य लाभो दुर्लभः संस्मृतो भुवि / दानं च सुतरां देवि दर्लभं किं वदामि ते
কলিযুগত মানুহৰ বাবে সেই লাভ পৃথিৱীত দুৰ্লভ বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। আৰু দান ত’ হে দেৱী, আৰু অধিক দুৰ্লভ—মই তোমাক আৰু কি ক’ম?
Verse 89
ब्रह्मतीर्थे च संस्नाय श्रोतव्या वै हरेः कथा / गण्डिकायाः शिलायाश्च लक्ष्मीनारायणस्य तु
ব্ৰহ্মতীৰ্থত স্নান কৰি হৰিৰ কথা নিশ্চয় শ্ৰৱণ কৰিব লাগে—বিশেষকৈ গণ্ডিকা আৰু লক্ষ্মী-নাৰায়ণৰ পবিত্ৰ শিলাৰ প্ৰসঙ্গত।
Verse 90
लक्षणं यो विजानाति तदा तत्सदृशं फलम् / प्राप्नोत्येव न संदेहो नात्र कार्या विचारणा
যি ব্যক্তি সত্য লক্ষণ (চিহ্ন/বিধি) জানে, সি তদনুৰূপ ফল নিশ্চয় লাভ কৰে। ইয়াত সন্দেহ নাই; ইয়াত অধিক বিচাৰ প্ৰয়োজন নাই।
Verse 91
श्रीनिवासस्य तीर्थस्य पूर्वे स्यादिन्द्रतीर्थकम् / श्रीनिवासस्य पूजां तु कर्तुमास्ते शचीपतिः
শ্ৰীনিবাস তীৰ্থৰ পূব দিশত ইন্দ্ৰতীৰ্থ নামৰ পবিত্ৰ স্থান আছে। তাত শচীপতি ইন্দ্ৰ শ্ৰীনিবাসৰ পূজা কৰিবলৈ অৱস্থান কৰে।
Verse 92
शालग्रामशिलादानं कर्तव्यं श्रोत्रियायवै / शालग्रामशिलादानं हत्याकोटिविनाशनम्
শ্ৰোত্ৰিয়, বেদজ্ঞ ব্ৰাহ্মণক শালগ্ৰাম-শিলা দান নিশ্চয় কৰা উচিত। শালগ্ৰাম-শিলা দানে হত্যাৰ কোটি কোটি পাপো বিনাশ হয়।
Verse 93
तस्मिंस्तीर्थे तु यो देवि सीतारामशिलाभिधाम् / ददाति भूतले भद्रे भूपतेः सदृशो भवेत्
হে দেবী, সেই তীৰ্থত যি কোনো, হে ভদ্ৰে, ভূমিত ‘সীতা–ৰাম-শিলা’ নামে পৰিচিত শিলা দান কৰে, সি ৰজাৰ সমান হয়।
Verse 94
सीतारामशिला देवि द्विविधा संप्रकीर्तिता / पञ्चचक्रयुता काचित्षट्रचक्रेण च संयुता
হে দেবী, ‘সীতা–ৰাম-শিলা’ দুবিধ বুলি কীৰ্তিত—এটা পাঁচ চক্রচিহ্নযুক্ত, আনটো ছয় চক্রচিহ্নে সংযুক্ত।
Verse 95
तत्रापि षट्रचक्रयुता ह्युत्तमा संप्रकीर्तिता / पञ्चचक्रयुतायाश्च फलं द्विगुणमीरितम्
সেইবোৰৰ মাজতো ছয় চক্রচিহ্নযুক্ত শিলাই উত্তম বুলি কীৰ্তিত। আৰু পাঁচ চক্রযুক্ত শিলাৰ ফল (পুণ্য) দ্বিগুণ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 96
कुक्कुटाण्डप्रमाणं च सुसिग्धं नीलवर्णकम् / वदनत्रयसंयुक्तं सट्चक्रैः केसरैर्युतम्
ই মুৰ্গীৰ ডিমৰ সমান পৰিমাণৰ, অতি মসৃণ আৰু দীপ্তিময়, নীলবৰ্ণ; তিন মুখযুক্ত আৰু ছয় চক্রচিহ্ন তথা কেশৰসদৃশ ৰেশাৰে সমৃদ্ধ।
Verse 97
स्वर्णरेखासमायुक्तं ध्वजवज्राङ्कुशैर्युतम् / एतादृशं तु वै भद्रे सीतारामाभिधं स्मृतम्
সোণালী ৰেখাৰে অলংকৃত আৰু ধ্বজা, বজ্ৰ, অঙ্কুশৰ চিহ্নযুক্ত—হে ভদ্ৰে, এনে ৰূপ ‘সীতা–ৰাম’ নামে স্মৃত।
Verse 98
वदनेवन्दने देवि सीतारामस्य कोशकम् / दुर्लभं तु कलौ नॄणां स्वसाम्राज्यप्रदं शुभम्
হে দেবী, সীতা–ৰামৰ ‘কোষক’ উচ্চাৰণ আৰু বন্দনাৰ বাবে পাঠযোগ্য; কলিযুগত মানুহৰ বাবে ই দুৰ্লভ, তথাপি ই শুভ আৰু স্ব-সাম্ৰাজ্য (আত্ম-স্বৰাজ্য) প্ৰদান কৰে।
Verse 99
इन्द्रतीर्थे महादेवि सीताराम भिधाशिला / या तद्दानं दुर्लभं तन्नाल्पस्य तपसः फलम्
হে মহাদেৱী, ইন্দ্ৰতীৰ্থত ‘সীতা–ৰাম’ নামে এক শিলা আছে; সেই শিলাৰ দান দুৰ্লভ—ই অল্প তপস্যাৰ ফল নহয়, মহৎ তপস্যাতেই এই পুণ্য সিদ্ধ হয়।
Verse 100
दानस्य शक्त्यभावे तु श्रोतव्यं लक्षणं हरेः / शालग्राम शिलादानाद्यत्फलं तत्फलं लभेत्
দান কৰাৰ শক্তি নাথাকিলে, হৰিৰ লক্ষণসমূহ শ্ৰৱণ (বা পাঠ) কৰা উচিত; তাতে শালগ্ৰাম-শিলা দান আদিৰ সমান ফল লাভ হয়।
Verse 101
आग्नेयकोणे श्रीनिवासस्य देवि तीर्थं त्वास्ते वह्निसंज्ञं सुशस्तम् / स वह्निदेवः श्रीनिवासस्य पूजां कर्तुं ह्यास्ते सर्वदा तीर्थमध्ये
হে দেবী, শ্ৰীনিবাসৰ ক্ষেত্ৰৰ অগ্নেয় কোণত ‘বহ্নি’ নামে এক উৎকৃষ্ট তীৰ্থ আছে; সেই তীৰ্থৰ মাজত বহ্নিদেৱ স্বয়ং সদায় শ্ৰীনিবাসৰ পূজা কৰিবলৈ অৱস্থিত থাকে।
Verse 102
यो वा तीर्थे वह्निसंज्ञे च देवि भक्त्या स्नानं कुरुते ऽजं स्मरन्हि / ज्ञानद्वारा मोक्षमाप्नोति देवि तत्र स्नानं दुर्ल्लभं वै नृणां च
হে দেৱী, যি ভক্তিভাৱে ‘বহ্নি’ নামৰ তীৰ্থত স্নান কৰি অজ (অজন্মা)ক স্মৰণ কৰে, সি জ্ঞান-দ্বাৰেদি মোক্ষ লাভ কৰে; কিন্তু হে দেৱী, তাত তেনে স্নান মানুহৰ বাবে সঁচাকৈ দুষ্প্ৰাপ্য।
Verse 103
ज्ञात्वा स्नानं दुष्करं तीर्थराजे भक्तिस्तस्मिन्दुर्ल्लभा चैव देवि / शालग्रामे तच्छिलायाश्च दानं सुदुर्लभं वासुदेवाभिधायाः
হে দেৱী, ‘তীৰ্থৰাজ’ত স্নান দুষ্কৰ আৰু সেই তীৰ্থলৈ ভক্তিও দুষ্প্ৰাপ্য—ই কথা জানি (এইটোও জানিবা যে) বাসুদেৱ নামে শালগ্ৰাম-শিলাৰ দান অতি দুষ্প্ৰাপ্য আৰু পৰম পুণ্যদায়ক।
Verse 104
ह्रस्वं तथा वर्तुलं नीलवर्णं सूक्ष्मं मुखं मुखचक्रं सुशुद्धम् / सुवेणुयुक्तं वासुदेवाभिधेयं दानं कलौ दुर्लभं तस्य भद्रे
যি শিলা খৰ্ব, গোলাকাৰ, নীলবৰ্ণ, সূক্ষ্ম আৰু অতি-শুদ্ধ মুখবিশিষ্ট, দীপ্ত মুখচক্ৰযুক্ত আৰু বেণু (বাঁহী)যুক্ত, সেই শিলাই ‘বাসুদেৱ’ নামে পৰিচিত; হে ভদ্ৰে, কলিযুগত তাৰ দান দুষ্প্ৰাপ্য।
Verse 105
दाने तस्याः शक्त्य भावे च देवि स्नात्वा तीर्थे वासुदेवाभिधस्य / सम्यक् श्राव्यं लक्षणं वै शिलायास्तयोस्तुल्यं फलमाहुर्महान्तः
হে দেৱী, যদি সেই দান কৰিবলৈ সামৰ্থ্য নাথাকে, তেন্তে ‘বাসুদেৱ’ নামৰ তীৰ্থত স্নান কৰি শিলাৰ লক্ষণসমূহ সম্যকভাৱে শ্ৰৱণ কৰা উচিত; মহন্তসকলে কয় যে দুয়োটাৰ ফল সমান।
Verse 106
दक्षिणे श्रीनिवासस्य यमतीर्थं च संस्मृतम् / तत्रास्ते यमराजस्तु पूजां कर्तुं हरेः सदा
শ্ৰীনিৱাসৰ দক্ষিণে ‘যম-তীৰ্থ’ বুলি স্মৰণীয় তীৰ্থ আছে; তাত যমৰাজ সদায় হৰিৰ পূজা কৰিবলৈ অৱস্থিত থাকে।
Verse 107
तत्र स्नानं च दानं चाप्यक्षयं परमं स्मृतम् / शालग्रामशिलादानं कार्यं तत्र महामुने
তাত স্নান আৰু দান—দুয়োটাৰ ফল পৰম অক্ষয় বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। হে মহামুনি, তাত শালগ্ৰাম-শিলা দান অৱশ্য কৰণীয়।
Verse 108
पट्टाभिरामसंज्ञायाः शिलाया दानमिष्यते / तच्चूतफलवत्स्थूलं वदनत्रयसंयुतम्
‘পট্টাভিৰাম’ নামে পৰিচিত শিলাৰ দান বিধেয়। ই আমফলৰ দৰে ডাঙৰ-স্থূল হ’ব আৰু তিন মুখযুক্ত হ’ব।
Verse 109
शिरश्चक्रेण रहितं सप्तचक्रैः समन्वितम् / नीलवर्णं स्वर्णरेखं गोशुराद्यैः समन्वितम्
ইয়াৰ শিৰত চক্র নাথাকিব, কিন্তু সাত চক্রযুক্ত হ’ব। ই নীলবৰ্ণ, সোণালী ৰেখাৰে অংকিত, আৰু ‘গোশুৰা’ আদি লক্ষণযুক্ত হ’ব।
Verse 110
पट्टवर्धनरामं तु दुर्लभं बहुभाग्यदम् / पट्टवर्धनरामं तु यो ददाति च तत्र वै / पट्टाभिषिक्तो भवति नात्र कार्या विचारणा
‘পট্টবৰ্ধন ৰাম’ নামৰ দান দুষ্প্ৰাপ্য আৰু মহাভাগ্যদায়ক। যিয়ে তাত ‘পট্টবৰ্ধন ৰাম’ দান কৰে, সি যেন সিংহাসনাভিষিক্ত হয়—ইয়াত সন্দেহৰ স্থান নাই।
Verse 111
श्रीनिवासस्य नैरृत्ये नैरृतं तीर्थमुत्तमम् / आस्ते हि निरृतिस्तत्र पूजां कुर्तुं च सर्वदा
শ্রীনিবাসৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত ‘নৈঋত’ নামৰ উত্তম তীৰ্থ আছে। তাত দেবী নিৰৃতি বাস কৰে আৰু সদায় পূজা গ্ৰহণত তৎপৰ থাকে।
Verse 112
तत्र स्नानं प्रकर्तव्यं पुनर्जन्म न विद्यते / शालग्रामशिलायाश्चः पुरुषोत्तमसंज्ञिकाम्
তাত নিশ্চয় স্নান কৰিব লাগে; তেতিয়া পুনৰ্জন্ম নাথাকে। তাত ‘পুৰুষোত্তম’ নামে খ্যাত শালগ্ৰাম-শিলাও আছে।
Verse 113
मूर्तिं ददाति यो मर्त्यः स याति परमां गतिम् / औदुंबरफलाकारं प्रसन्नवदनं शुभम्
যি মর্ত্য মূৰ্তি-দান কৰে, সি পৰম গতি লাভ কৰে। সেই মূৰ্তি উদুম্বৰ ফলৰ আকৃতিৰ, শুভ আৰু প্ৰসন্ন মুখযুক্ত হওক।
Verse 114
चक्रद्व्यसमायुक्तं शिरश्चक्रसमन्वितम् / सुवर्णबिन्दुसंयुक्तं वज्राङ्कुशसमान्वतम्
সেই মূৰ্তি দুটা চক্ৰেৰে যুক্ত আৰু শিৰত চক্ৰধাৰী হওক। তাত সোণালী বিন্দু জড়োৱা থাকক আৰু বজ্ৰসদৃশ অঙ্কুশযুক্ত হওক।
Verse 115
तन्मूर्तिदानं दुर्लभं तत्र देवः प्रीणाति यस्माच्छ्रीनिवासो महात्मा / यदा दानं दुर्घटं स्याच्च देवि तदा श्रोतव्यं लक्षणं तस्य मूर्तेः
সেই মূৰ্তি-দান দুষ্প্ৰাপ্য; তাতে দেৱ প্ৰসন্ন হয়, কিয়নো মহাত্মা শ্ৰীনিবাস তুষ্ট হয়। হে দেবী, যেতিয়া এনে দান কৰাটো কঠিন হয়, তেতিয়া সেই মূৰ্তিৰ লক্ষণ শুনি বুজি ল’ব লাগে।
Verse 116
पाशिनैरृतयोर्मध्ये शेषतीर्थं परं स्मृतम् / तत्र स्नात्वा शेषमूर्तिं प्रददाति द्विजातये
পাশিন আৰু নৈঋতসকলৰ অঞ্চলৰ মাজত ‘শেষতীৰ্থ’ নামে পৰম তীৰ্থ স্মৰণীয়। তাত স্নান কৰি দ্বিজক (ব্ৰাহ্মণক) শেষৰ মূৰ্তি দান কৰিব লাগে।
Verse 117
स याति परमं लोकं पुनरावृत्तिवर्जितम् / औदुंबरफलाकारं कुण्डलाकृतिमेव च
সি পুনৰাবৃত্তি (পুনর্জন্ম) বর্জিত পৰম লোক লাভ কৰে। তাত তাৰ ৰূপ উদুম্বৰ ফলৰ দৰে আৰু কুণ্ডলাকৃতি (বলয়াকৃতি) হয়।
Verse 118
शेषवद्वदनं तस्य तस्मिंश्चक्रद्वयं स्मृतम् / फलं तमेकचक्रेण संयुतं वल्मिकान्वितम्
তাৰ মুখ শেষনাগৰ দৰে বুলি কোৱা হৈছে, আৰু তাত দুটা চক্ৰ স্মৃত। সেই ফলটো এটা চক্ৰৰ সৈতে যুক্ত আৰু ৱল্মীক (পিঁপড়াৰ ঢিবি) চিহ্নিত।
Verse 119
किञ्चिद्वर्णसमायुक्तं शेषमूर्ति मतिस्फुटम् / सुप्ता प्रबुद्धा द्विविधा शेषमूर्तिरुदाहृता
শেষমূৰ্তি অলপ বৰ্ণযুক্ত আৰু বোধত অস্ফুট বুলি কোৱা হৈছে। এই শেষমূৰ্তি দুবিধ—সুপ্ত (নিদ্ৰিত) আৰু প্ৰবুদ্ধ (জাগ্ৰত) বুলি উদাহৃত।
Verse 120
फणोन्नता प्रबुद्धा स्यात्सप्तलक्षफणान्विता / तत्रापि दुर्लभा सुप्ता महाभाग्यकरीस्मृता
প্ৰবুদ্ধ হলে সি ফণা উঁচাই উঠে আৰু সাত লক্ষ ফণাযুক্ত বুলি কোৱা হয়। তথাপি তাতো ‘সুপ্ত’ অৱস্থা দুৰ্লভ আৰু মহাভাগ্যকাৰিণী বুলি স্মৃত।
Verse 121
इह लोके परत्रापि मोक्षदा नात्र संशयः / नवचक्रादुपक्रम्य विंशत्यन्तं च यत्र सः
ইহলোকে আৰু পৰলোকে—উভয়তে ই মোক্ষদায়ক, ইয়াত সন্দেহ নাই। য’ত নবচক্ৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিংশতি (বিশতম) পৰ্যন্ত গমন কৰা হয়, সেয়াই ই।
Verse 122
अनन्त इति विज्ञेयो ह्यनन्तफलदायकः / विश्वंभरः स विज्ञेयो विंशत्यूर्ध्वं वरानने
তাঁক “অনন্ত” বুলি জানিবা, কিয়নো তেওঁ অনন্ত ফল দান কৰে। আৰু হে সুমুখী, বিংশতিৰ ঊৰ্ধ্বত (নাম-ক্রমত) তাঁক “বিশ্বম্ভৰ” বুলিও জানিবা।
Verse 123
तत्रापि केसरैश्चैक्रर्लक्षणैश्च समन्वितम् / कलौ तु दुर्लभं नणां तद्दानं चातिदुर्लभम्
তাতোও সেয়া কেশৰ (তন্তু) সহ আৰু চক্ৰ-লক্ষণে চিহ্নিত হোৱা উচিত। কিন্তু কলিযুগত মানুহৰ মাজত সেয়া দুৰ্লভ, আৰু তাৰ দান ত অতি দুৰ্লভ।
Verse 124
स्नानं कृत्वा शेषतीर्थे विशुद्धेनैव चेतसा / एतेषां लक्षणं श्रुत्वा प्रयाति परमां गतिम्
শেষতীৰ্থত স্নান কৰি, চিত্ত সম্পূৰ্ণ শুদ্ধ কৰি, এই (ব্ৰত/দান) সমূহৰ লক্ষণ শুনিলে মানুহে পৰম গতি লাভ কৰে।
Verse 125
ततः परं महाभागे वारुणं तीर्थमुत्तमम् / तत्रास्ते वरुणो देवः पूजां कर्तुं हरेः सदा
তাৰ পাছত, হে মহাভাগ্যৱতী, ‘ৱাৰুণ’ নামৰ উত্তম তীৰ্থ আছে। তাত দেব বৰুণ বাস কৰে, যি সদায় হৰি (বিষ্ণু) ৰ পূজাত ৰত।
Verse 126
तत्र स्नानं प्रकर्तव्यं दातव्यं दानमुत्तमम् / शिशुमारं च मत्स्यं च त्रिविक्रममथापि वा / दातव्यं भूतिकामेन तीर्थेस्मिन्विरवर्णिनि
তাত নিশ্চয় স্নান কৰিব লাগে আৰু উত্তম দান দিব লাগে। শিশুমাৰ, মৎস্য বা ত্ৰিৱিক্ৰম (ৰ প্ৰতিমা/প্ৰতিনিধি) দান কৰিব পাৰি। হে শ্ৰেষ্ঠবৰ্ণিনী, এই তীৰ্থত সমৃদ্ধি কামনা কৰা জনে এই দান কৰিব লাগে।
Verse 127
जंबूफलसमाकारा पुच्छे सूक्ष्मा सबिन्दुका / चक्रत्रया च वदने पुच्छोपरि सचक्रका
ইয়াৰ আকাৰ জাম্বুফলৰ দৰে; পুচ্ছত অতি সূক্ষ্ম বিন্দু-চিহ্ন আছে। মুখত তিনিটা চক্ৰ-চিহ্ন, আৰু পুচ্ছৰ ওপৰতো চক্ৰসদৃশ চিহ্ন আছে।
Verse 128
श्रीवत्सबिन्दुमालाढ्या मत्स्यमूर्तिरुदाहृता / पुच्छादधश्चक्रयुतं शिशुमारमुदाहृतम्
শ্ৰীৱৎস-চিহ্ন আৰু বিন্দুমালাৰে ভূষিত যি ৰূপ, সেয়া ‘মৎস্য-মূৰ্তি’ বুলি কোৱা হয়। আৰু পুচ্ছৰ তলত চক্ৰ-চিহ্নযুক্ত যি, তাক ‘শিশুমাৰ’ বুলি উদাহৃত।
Verse 129
वक्रचक्रयुतश्चेत्स्यात्त्रिविक्रम उदाहृतः / एतेषां लक्षणं श्रुत्वा वारुणे तीर्थ उत्तमे
যদি (চিহ্ন)ৰ সৈতে বক্ৰ চক্ৰ থাকে, তেন্তে তাক ‘ত্রিবিক্ৰম’ (বিষ্ণু) বুলি ঘোষণা কৰা হয়। এইসকল লক্ষণ শুনি, উত্তম বাৰুণ-তীৰ্থত (তেওঁলোকৰ ভেদ) বুজিব লাগে।
Verse 130
एतद्दानफलं प्राप्य मोदते विष्णुमन्दिरे / पूर्वौक्ता मूर्तयो यस्मिन् गृहे तिष्ठन्ति भामिनि / भागीरथी तीर्थवरा संनिधत्ते न संशयः
এই দানফল লাভ কৰি জীৱ বিষ্ণুমন্দিৰত (ধামত) আনন্দিত হয়। হে সুন্দৰী, যি ঘৰত পূৰ্বোক্ত পবিত্ৰ মূৰ্তিসমূহ প্ৰতিষ্ঠিত হৈ থাকে, তাত নিঃসন্দেহে তীৰ্থশ্ৰেষ্ঠ ভাগীৰথী (গঙ্গা)ৰ সন্নিধি থাকে।
Verse 131
स्वामि पुष्करिणीस्नानं दुर्घटं तु कलौ नृणाम् / तत्र स्थितानां तीर्थानां स्नानं चाप्यतिदुर्घटम्
হে স্বামী, কলিযুগত মানুহৰ বাবে পুষ্কৰিণীত (মন্দিৰ-কুণ্ডত) স্নান কৰা দুৰ্ঘট। আৰু তাত অৱস্থিত তীৰ্থসমূহত স্নান কৰাও অতিশয় দুৰ্ঘট।
Verse 132
शालग्रामशिलादानं दुर्घटं च तथा स्मृताम् / स्वामिपुष्करिणीतीरे कन्यादानं सुदुर्घटम्
শালগ্ৰাম-শিলাৰ দানো কঠিন বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে; আৰু স্বামী-পুষ্কৰিণীৰ তীৰত কন্যাদান অতি দুৰ্লভ (সেয়ে মহাপুণ্যদায়ক)।
Verse 133
दुर्घटं कपिलादानं भक्ष्यदानं सुदुर्घटम् / स्वामिपुष्करिणीतीर्थे तीर्थेष्वन्येषु भामिनि
কপিলা (ভূৰা) গাইৰ দান কঠিন; ভক্ষ্য-অন্নদান তাতকৈও অধিক কঠিন। হে প্ৰিয়ে, স্বামী-পুষ্কৰিণী তীৰ্থত আৰু অন্য তীৰ্থসমূহতো (বিশেষকৈ) এই কথা কোৱা হৈছে।
Verse 134
स्नानं कुरु यथान्या यं शय्यादानं तथा कुरु / जैगीषव्येन मुनिना त्वेवमुक्ता च कन्यका
বিধি অনুসাৰে স্নান কৰা; তদ্ৰূপ শয্যা-দানো কৰা। এইদৰে মুনি জৈগীষব্যৰ উপদেশ পাই সেই কন্যা এইৰূপে ক’লে/সম্বোধিত হ’ল।
Verse 135
स्वामिपुष्करिणीस्नानं सा चकार धृतव्रता / तीर्थेष्वेतेषु सुस्नाता दानं चक्रे सुभामिनी
ব্ৰতত দৃঢ় হৈ তাই স্বামী-পুষ্কৰিণীত স্নান কৰিলে। এই তীৰ্থসমূহত ভালদৰে স্নান কৰি সেই শুভা নাৰীয়ে দান-ধৰ্ম কৰিলে।
Verse 136
उवास तत्र सा दवी त्रिः सप्तकन्दिनानि च / स्वामिपुष्करणीतीरमहिमानं शृणोति यः / स याति परमां भक्तिं श्रीनिवासे जगन्मये
সেই দেৱী তাত তিনবাৰ সাত দিন বাস কৰিলে। যিয়ে স্বামী-পুষ্কৰণী তীৰৰ মহিমা শুনে, সি জগন্ময় শ্ৰীনিবাসত পৰম ভক্তি লাভ কৰে।
Frequently Asked Questions
It anchors Veṅkaṭeśa’s tīrtha-māhātmya in a cosmic rescue paradigm: Viṣṇu restores the Earth and then reflects on how beings will worship and receive compassion, motivating the descent/establishment of Śeṣācala and the localization of grace at Śrīnivāsa-kṣetra.
The chapter lists directional/adjacent tīrthas—Vāyu (south‑west corner at Kanyāka), Candra (north), Raudra (north‑east), Brahma (between Īśāna and Śakra), Indra (east), Vahni (south‑east), Yama (south), Nairṛta (south‑west), Śeṣa (between regions of Pāśins and Nairṛtas), and Vāruṇa (thereafter). The organizing principle is a sacred geography of deities stationed to worship Śrīnivāsa, with each site prescribing bathing, charity, and specific dāna-forms.
It praises sunrise bathing by Vaiṣṇava devotees and explicitly condemns defiling acts (discharging bodily waste and related cleansing) at the tīrtha, labeling such behavior as asuric/rākṣasa-like, thereby framing tīrtha efficacy as dependent on śauca (purity) and reverence.
It provides an equivalence principle: when one lacks means for Śālagrāma/mūrti-dāna, one should bathe and then listen to (or recite/learn) the description and lakṣaṇas of Hari’s sacred forms; the hearing/understanding is said to yield merit comparable to the donation.
Among those explicitly named/described are Dadhivāmana (at Candra-tīrtha), Bhū-Varāha (Varāha form), Lakṣmī-Nṛsiṃha (at Raudra-tīrtha), Lakṣmī-Nārāyaṇa (at Brahma-tīrtha), Sītā–Rāma-śilā (at Indra-tīrtha), Vāsudeva (at Vahni-tīrtha), Paṭṭābhirāma/Paṭṭavardhana Rāma (at Yama-tīrtha), Puruṣottama (at Nairṛta), Śeṣa-mūrti (at Śeṣa-tīrtha), and Matsya/Śiśumāra/Trivikrama (at Vāruṇa-tīrtha).