Adhyaya 1

Verse 1

प्रेतकल्पे मोक्षोपायनिरूपणं नामैकोनपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगणेशायनमः / श्रीलक्ष्मीनृसिंहाय नमः / श्रीदत्तात्रेयाय नमः / श्रीवेदव्यासाय नमः / श्रीहयग्रीवाय नमः / ॐ मल्लानामशनिर्नृणां नरवरः स्त्रीणां स्मरो मूर्तिमान् गोपानां स्वजनो ऽसतां क्षितिभृतां शास्ता स्वपित्रोः शिशुः / मृत्युर्भोजपतेर्विधातृविहित स्तत्त्वं परं योगिनां वृष्णीनां च पतिः सदैव शुशुभे रङ्गे ऽच्युतः साग्रजः

প্ৰেতকল্পত ‘মোক্ষোপায়-নিৰুপণ’ নামৰ ঊনপঞ্চাশতম অধ্যায়। শ্ৰীগণেশায় নমঃ, শ্ৰীলক্ষ্মী-নৃসিংহায় নমঃ, শ্ৰীদত্তাত্ৰেয়ায় নমঃ, শ্ৰীবেদব্যাসায় নমঃ, শ্ৰীহয়গ্ৰীৱায় নমঃ। ॐ—ৰঙ্গভূমিত অগ্ৰজসহ অচ্যুত (কৃষ্ণ) এনেদৰে দীপ্ত হ’ল: মল্লসকলৰ বাবে বজ্ৰসম, নৰসকলৰ বাবে নৰশ্ৰেষ্ঠ, স্ত্ৰীসকলৰ বাবে মূৰ্তিমান স্মৰ, গোপসকলৰ বাবে স্বজন, অসৎলোকৰ বাবে শাস্তাদাতা, ৰজাসকলৰ বাবে শাসক, পিতৃ-মাতৃৰ বাবে শিশু, ভোজপতি কংসৰ বাবে মৃত্যু, যোগীসকলৰ বাবে পৰম তত্ত্ব, আৰু বৃষ্ণিসকলৰ বাবে নিত্য স্বামী।

Verse 2

नमो नारायणायेति तस्मै वै मूलरूपिणे / नमस्कृत्य प्रवक्ष्यामि नारायणकथामिमाम्

মূলে যিজন নাৰায়ণ, তেখেতলৈ নমস্কাৰ। প্ৰণাম কৰি এতিয়া মই এই নাৰায়ণকথা বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 3

शौनकाद्या महात्मानो ह्यृषयो ब्रह्मवादिनः / नैमिषाख्ये महापुण्ये तपस्तेपुर्महत्तरम्

শৌনক আদি মহাত্মা ঋষিসকল, ব্ৰহ্মবাদী, নৈমিষ নামৰ মহাপুণ্য ক্ষেত্ৰত অতি মহান তপস্যা কৰিছিল।

Verse 4

जितेन्द्रिया जिताहाराः संतः सत्यपरायणाः / यजन्तः परया भक्त्या विष्णुमाद्यं जगद्गुरुम्

ইন্দ্ৰিয়জয়ী আৰু মিতাহাৰী, সত্যনিষ্ঠ সৎলোকসকলে পৰম ভক্তিৰে আদ্য জগতগুৰু বিষ্ণুক পূজা কৰে।

Verse 5

गृणन्तः परमं ब्रह्म जगच्चक्षुर्महौजसः / सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञास्तेपुर्नैमिष कानने

পৰম ব্ৰহ্ম—জগতৰ চক্ষু আৰু মহাতেজস্বী দৰ্শী—ক গুণগান কৰি, সকলো শাস্ত্ৰাৰ্থ-তত্ত্বজ্ঞ ঋষিসকলে নৈমিষ কাননত তপস্যা কৰিলে।

Verse 6

यज्ञैर्यज्ञपतिं केचिज्ज्ञानैर्ज्ञानात्मकं परम् / केचित्परमया भक्त्या नारायणमपूजयन्

কিছুমানে যজ্ঞৰ দ্বাৰা যজ্ঞপতিক পূজা কৰে; কিছুমানে জ্ঞানৰ দ্বাৰা জ্ঞানস্বৰূপ পৰম তত্ত্বক; আৰু কিছুমানে পৰম ভক্তিৰে নাৰায়ণক আৰাধনা কৰে।

Verse 7

एकदा तु महात्मानः समाजं चक्रुरुत्तमाः / धर्मार्थकाममोक्षाणामुपायं ज्ञातुमिच्छवः

এবাৰ সেই উত্তম মহাত্মাসকলে ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষ লাভৰ উপায় জানিবলৈ ইচ্ছুক হৈ এক শ্ৰেষ্ঠ সভা গঠন কৰিলে।

Verse 8

षद्विंशतिसहस्राणि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् / तेषां शिष्यप्रशिष्याणां संख्या वक्तुं न शङ्क्यते

ঊৰ্ধ্বৰেতা (ব্ৰহ্মচাৰী তপস্বী) মুনিৰ সংখ্যা ছাব্বিশ হাজাৰ; তেওঁলোকৰ শিষ্য-প্ৰশিষ্যৰ সংখ্যা ক’ব নোৱাৰি।

Verse 9

मुनयो भावितात्मानो मिलितास्ते महोजसः / लोकानुग्रहकर्तारो वीतरागा विमत्सराः

সেই মুনিসকল আত্মসংযমে ভাবিত আৰু অন্তৰে পৰিশুদ্ধ; মহাতেজস্বী হৈ একত্ৰিত হ’ল। তেওঁলোক লোককল্যাণকাৰী, আসক্তিহীন আৰু ঈৰ্ষাহীন।

Verse 10

कथं हरौ मनुष्याणां भक्तिरव्यभिचारिणी / केन सिध्येत्तु सकलं कर्म त्रिविधमात्मनः

মানুহৰ ভিতৰত হৰিৰ প্ৰতি অব্যভিচাৰিণী, অচঞ্চল ভক্তি কেনেকৈ জাগে? আৰু কোন উপায়ে আত্মাৰ ত্ৰিবিধ কৰ্ম সম্পূৰ্ণৰূপে সিদ্ধ হয়?

Verse 11

इत्येवं प्रष्टुमात्मानमुद्यतान्प्रेक्ष्य शौनकः / सांज लिर्वाक्यमाह स्म विनयावनतः सुधीः

তেওঁলোকক এইদৰে তেওঁক প্ৰশ্ন কৰিবলৈ উদ্যত দেখি, বিনয়ে নত হৈ, কৰজোড়ে, প্ৰাজ্ঞ শৌনকে এই বাক্য ক’লে।

Verse 12

शौनक उवाच / आस्ते सिद्धाश्रमे पुण्ये सूतः पौराणिकोत्तमः / स एतदखिलं वेत्ति व्यासशिष्यो यतीश्वरः

শৌনকে ক’লে—পুণ্য সিদ্ধাশ্ৰমত সূত বাস কৰে, যি পৌৰাণিকসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ। তেওঁ এই সকলো সম্পূৰ্ণ জানে; তেওঁ ব্যাসৰ শিষ্য আৰু যতিসকলৰ মাজত ঈশ্বৰসম।

Verse 13

तस्मात्तमेव पृच्छाम इत्येवं शौनको मुनिः / अथ ते ऋषयो जग्मुः पुण्यं सिद्धाश्रमं ततः

সেয়ে আমি কেৱল তেওঁকেই সুধিম—এদৰে মুনি শৌনকে ক’লে। তাৰপিছত সেই ঋষিসকল তাতৰ পৰা যাত্ৰা কৰি পুণ্য সিদ্ধাশ্ৰমলৈ গ’ল।

Verse 14

पप्रच्छुस्ते सुखासीनं नैमिषारण्यवासिनः / ऋषय ऊचुः / वयं त्वतिथयः प्राप्तास्त्वातिथेयोसि सुव्रत

নৈমিষাৰণ্যবাসী ঋষিসকলে আপোনাক সুখাসনে বহি থকা দেখি প্ৰশ্ন কৰিলে। ঋষিসকলে ক’লে—আমি আপোনাৰ অতিথি হৈ আহিছোঁ; হে সুব্ৰত, আপুনি আমাৰ আতিথেয়, বিধিমতে আমাক গ্ৰহণ কৰক।

Verse 15

स्नानदानोपचारेण पूजयित्वा यथाविधि / केन विष्णुः प्रसन्नः स्यात्स कथं पूज्यते नरैः

স্নান, দান আদি উপচাৰে বিধিমতে পূজা কৰি—কোন উপায়ে বিষ্ণু প্ৰসন্ন হয়, আৰু মানুহে কেনেকৈ তেওঁৰ পূজা কৰিব লাগে?

Verse 16

मुक्तिसाधनभूतं च ब्रूहि तत्त्वविनिर्णयम् / सूत उवाच / शृणुध्वमृष्यः सर्वे हरिं तत्त्वविनिर्णयम्

মুক্তিৰ সাধনস্বৰূপ তত্ত্ব-নিৰ্ণয়ো কওক। সূতে ক’লে—হে ঋষিসকল, তোমালোক সকলোৱে হৰিৰ তত্ত্ব-নিৰ্ণয় শুনা।

Verse 17

नत्वा विष्णुं श्रियं वायुं भारतीं शेषसंज्ञकम् / द्वैपायनं गुरुं कृष्णं प्रवक्ष्यामि यथामति

বিষ্ণু, শ্ৰী (লক্ষ্মী), বায়ু, ভাৰতী (সৰস্বতী) আৰু ‘শেষ’ নামে পৰিচিতজনক প্ৰণাম কৰি, দ্বৈপায়ন (ব্যাস) আৰু মোৰ গুৰু কৃষ্ণকো নমস্কাৰ কৰি, মই যথামতি ব্যাখ্যা কৰিম।

Verse 18

नास्ति नारायणसमं न भूतं न भविष्यति / एतेन सत्यवाक्येन सर्वार्थान्साधयाम्यहम्

নাৰায়ণৰ সমান কোনো নাই—না অতীতত আছিল, না ভৱিষ্যতে হ’ব। এই সত্যবাক্যৰ বলত মই সকলো উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰোঁ।

Verse 19

शौनक उवाच / किमर्थं नमनं विष्णोर्ग्रन्थादौ मुनिसत्तम / कर्तव्यं ब्रूहि मे ब्रह्मन्कृपया मम सुव्रत

শৌনকে ক’লে—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! গ্ৰন্থৰ আৰম্ভণিতে বিষ্ণুক নমস্কাৰ কিয় কৰিব লাগে? হে ব্ৰাহ্মণ, সুৱ্ৰতধাৰী, কৃপা কৰি মোক কওক।

Verse 20

ततः श्रियं ततो वायुं भारतीं च ततः परम् / अन्ते व्यासं किमर्थं च त्वं नमस्कृतवानसि / सूतसूत महाभाग ब्रूहि कारणमत्र च

তাৰ পিছত আপুনি প্ৰথমে শ্ৰীক, তাৰ পিছত বায়ুক, তাৰ পিছত ভাৰতী (সৰস্বতী)ক আৰু তাৰ পিছত আনক নমস্কাৰ কৰিলে। কিন্তু শেষত ব্যাসক কিয় নমস্কাৰ কৰিলে? হে সৌতপুত্ৰ মহাভাগ, ইয়াৰ কাৰণো কওক।

Verse 21

सूत उवाच / आदौ वन्द्यः सर्ववेदैकवेद्यो वेदे शास्त्रे सेतिहासे पुराणे / सत्तां प्रायो विष्णुरेवैक एव प्रकाशते ऽतो नम्य एको हरिर्हि

সূতে ক’লে—আদিতে বন্দনীয় সেই একেই, যিজন সৰ্ব বেদে একাই বেদ্য; বেদ, শাস্ত্ৰ, ইতিহাস আৰু পুৰাণত প্ৰধানকৈ পৰম সত্তা ৰূপে বিষ্ণুৱেই প্ৰকাশ পায়। সেয়ে একমাত্ৰ হৰিকেই নমস্কাৰ।

Verse 22

सर्वत्र मुख्यस्त्वधिकोन्यतोपि स एव नम्यो न च शङ्कराद्याः / नमन्ति ये ऽविनयाच्छङ्करं तु विनायकं चण्डिकां रेणुकां च

তেওঁ সৰ্বত্ৰ মুখ্য, সকলোতকৈও উচ্চ; নমস্য সেই একেই, শংকৰ আদি নহয়। যিসকলে অবিনয় আৰু অবিবেকত শংকৰ, বিনায়ক, চণ্ডিকা আৰু ৰেণুকাক (পৰম বুলি ধৰি) নমস্কাৰ কৰে, তেওঁলোকে পৰম প্ৰভুক চিনে নাপায়।

Verse 23

तथा सूर्यं भैरवं मातारश्व तथा वाणीं गिरिजां वै श्रियं च / सर्वेपि ते वैष्णवा नैव लोके न तद्भक्ता वेति चार्या वदन्ति

তদ্ৰূপ সূৰ্য, ভৈৰৱ, মাতৰিশ্ব (বায়ু), বাণী (সৰস্বতী), গিৰিজা (পাৰ্বতী) আৰু শ্ৰী (লক্ষ্মী)—এই সকলো এই লোকত বৈষ্ণৱেই; আচার্যসকলে কয় যে তেওঁলোক তেওঁৰ ‘অভক্ত’ নহয়।

Verse 24

न पार्थिक्यान्नमनं कार्यमेव प्रीणन्ति नैता देवताः पूजनेन / पूजां गृहीत्वा देवताश्चैव सर्वाः किञ्चिद्दत्वा फलदानेन तांश्च

এই দেৱতাসকল কেৱল পাৰ্থিৱ ভেদাভেদ বা আনুষ্ঠানিক নমস্কাৰতে সঁচাকৈ প্ৰসন্ন নহয়, কেৱল পূজাতেও তৃপ্ত নহয়। পূজা গ্ৰহণ কৰি সকলো দেৱতাই যথাৰ্পণ-যথাকৰ্ম অনুসাৰে কিছুমান ফল দান কৰে।

Verse 25

संतर्प्य तुष्टैः स्वमनोनु सारात्तैः कारितां काम्यपूजां तथैव / निवेदयित्वा परदेवतायां विष्णौ हरौ श्रीपुरुषादिवन्द्ये

নিজ মনোভাৱ অনুসাৰে যাক সন্তৰ্পণ কৰি তুষ্ট কৰা হৈছে, তেওঁলোকে বিধান কৰা কাম্য-পূজাও তেনেদৰে কৰা উচিত। তাৰ পাছত সেই পূজাক পৰম দেৱতা—বিষ্ণু, হৰি—শ্ৰীপুৰুষ, আদিপ্ৰভু, বন্দনীয়—তাঁৰ চৰণত নিবেদন কৰি সমৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 26

इहापरत्रापि सुखेतराणि दास्यन्ति पश्चादधरं वै तमश्च / अतो ह्येते नैव पूज्या न नम्या मोक्षेच्छुभिर्ब्राह्मणाद्यैर्द्विजेन्द्र

ইহলোক আৰু পৰলোক—দুয়োতে ইহঁতে সুখ নহয়, দুখহে দিয়ে; শেষত অধোগতিৰ ঘোৰ অন্ধকাৰলৈ লৈ যায়। সেয়ে, হে দ্বিজেন্দ্ৰ, মোক্ষকামী ব্ৰাহ্মণাদি যেন ইহঁতক পূজা নকৰে, নমস্কাৰো নকৰে।

Verse 27

तथैव सर्वाश्रमिभिश्च नित्यं महाविपत्तावपि विप्रवर्याः / श्रीकाम्य या ये तु भजन्ति नित्यं श्रीब्रह्मरुद्रेद्रयमादिदेवान्

তদ্ৰূপ, হে বিপ্ৰৱৰ্য, সকলো আশ্ৰমৰ লোকসকলে নিত্য—মহাবিপদতো—পূজা-ভজন কৰা উচিত। কিন্তু শ্ৰী-সমৃদ্ধিৰ কামনাৰে ব্ৰহ্মা, ৰুদ্ৰ, ইন্দ্ৰ, যম আদি আদিদেৱসকলক নিত্য ভজনা কৰা লোকসকলে অভীষ্ট মঙ্গলফল লাভ কৰে।

Verse 28

इहेव भुञ्जन्ति महच्च दुः खं महापदः कुष्ठभगन्दरादीन् / नमन्ति ये ऽवैष्णवान्ब्रह्मरुद्रवायु प्रतीकान्नैव ते विष्णुभक्ताः

তেওঁলোকে এই জীৱনতেই প্ৰবল দুখ ভোগ কৰে—কুষ্ঠ, ভগন্দর আদি মহাৰোগ। যিসকলে অবৈষ্ণৱক—ব্ৰহ্মা, ৰুদ্ৰ বা বায়ুৰ প্ৰতীকক আশ্ৰয় মানি—নমস্কাৰ কৰে, তেওঁলোক সঁচাকৈ বিষ্ণুভক্ত নহয়।

Verse 29

अभिप्रायं त्वत्र वक्ष्ये मुनीन्द्राः परं गोप्यं हृदि धार्यं हि तद्धि / वायोः प्रतीकं पूज्यमेवेह विप्रा न ब्रह्मरुद्रादिप्रतीकमेव

হে মুনীন্দ্ৰসকল, মই ইয়াত অভিপ্ৰায় কওঁ—ই অতি গোপন, হৃদয়ত ধাৰণীয়। হে বিপ্ৰসকল, ইয়াত পূজ্য হৈছে বায়ুদেৱৰ প্ৰতীকেই; কেৱল ব্ৰহ্মা-ৰুদ্ৰ আদি প্ৰতীক নহয়।

Verse 30

पूजाकाले देवदेवस्य विष्णोर्वायोः प्रतीकं योग्यभागे निधाय / अन्तर्गतं तस्य वायोर्हरिं च लक्ष्मीपतिं पूजयित्वा हि सम्यक्

পূজাকালত দেবদেৱ বিষ্ণুৰ বাবে যোগ্য স্থানত বায়ুৰ প্ৰতীক স্থাপন কৰি, সেই বায়ুৰ অন্তৰ্নিবাসী হৰি—লক্ষ্মীপতি—ক যথাবিধি পূজা কৰিব লাগে।

Verse 31

पश्चाद्वायोः सुप्रतीकं च सम्यङ् निर्माल्यशेषेण हरेः समर्चयेत् / पृथक्च स्रग्धूपविलेपनादिपूजां प्रकुर्वन्ति च ये विमूढः

তাৰ পিছত হৰিৰ পূজাত অৱশিষ্ট নিৰ্মাল্য-শেষেৰে বায়ুৰ শুভ প্ৰতীককো যথাবিধি সমৰ্চনা কৰিব লাগে। যিসকলে মালা, ধূপ, লেপন আদি লৈ পৃথক (স্বতন্ত্ৰ) পূজা কৰে, তেওঁলোক মোহগ্ৰস্ত।

Verse 32

तेषां दुः खमिह लोके परत्र भविष्यते नात्र विचार्यमस्ति / प्रायश्चित्तं स्वस्ति विप्राः कथञ्चित्तत्कुर्वन्तु स्मरणं नाम विष्णोः

এনেকুৱা লোকৰ ইহলোকত আৰু পৰলোকত দুখ হব—ইয়াত সন্দেহ নাই। সেয়ে হে বিপ্ৰসকল, মঙ্গল হওক; তেওঁলোকে কোনোভাবে প্ৰায়শ্চিত্ত কৰক আৰু বিশেষকৈ বিষ্ণুনাম স্মৰণ কৰক।

Verse 33

पाषण्डरुद्रादिकसं प्रतिष्ठितान्हरेर्वायोः शङ्करस्य प्रतीकान् / नमन्ति ये फलबुद्ध्या विभूढास्तेषां फलं शाश्वतं दुः खमेव

পাষণ্ডসকলে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৰি, বায়ু আৰু শংকৰৰ প্ৰতীকসমূহক যিসকলে ফলবুদ্ধিৰে নমস্কাৰ কৰে, তেওঁলোক মোহগ্ৰস্ত; তেওঁলোকৰ ফল কেৱল চিৰস্থায়ী দুখেই।

Verse 34

वायोः प्रतीकं यदि विप्रवर्यैः प्रतिष्ठितं चेन्नमनं हि कार्यम् / नैवेद्यशेषेण हरेश्च विष्णोः पूजा कृता चेन्न हि दोषलेशः

যদি শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলে বিধিপূৰ্বক বায়ুৰ প্ৰতীক প্ৰতিষ্ঠা কৰে, তেন্তে তাত নমস্কাৰ কৰাই উচিত। আৰু যদি হৰি—ভগৱান বিষ্ণুৰ পূজা নৈবেদ্য-শেষেৰে কৰা হয়, তেন্তে তাত লেশমাত্রো দোষ নাই।

Verse 35

गुरुर्हि मुख्यो हनुमज्जनिर्महान्रामाङ्घ्रिभक्तो हनुमान्सदैव / एवं विदित्वा परमं हरिं च पुत्रं पुनर्मुख्यदेवस्य वायोः

মহাবলী বায়ুপুত্ৰ হনুমানেই মুখ্য গুৰু; তেওঁ সদায় শ্ৰীৰামৰ চৰণৰ ভক্ত। এইদৰে পৰম হৰিক জানি, আৰু পুনৰ দেবসমূহৰ মাজত মুখ্য বায়ুৰ পুত্ৰ হনুমান বুলি বুজি, তেওঁক যথোচিত সন্মান কৰিব লাগে।

Verse 37

नमस्कारो नान्यथा विप्रवर्या आधीयतां हृदि सर्वै रहस्यमम् / ये वैष्णवा वैष्ण वदासभृत्याः सर्वेपि ते सर्वदा विष्णुमेव // गर्प्३,१।३६ / नमन्ति ये वै प्रतिपादयन्ति तथैव पुण्यानि च सात्त्विकानि / नमन्ति ये वासुदेवं हरिं च सम्यक् स्वशक्त्या प्रतिपादयन्ति

হে শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকল, এই গূঢ় ৰহস্য সকলোৱে হৃদয়ত ধৰি ৰাখক—সত্য নমস্কাৰ ইয়াৰ বাহিৰে নহয়। যিসকল বৈষ্ণৱ, বৈষ্ণৱ আচাৰত স্থিত দাস-সেৱক, তেওঁলোকে সদায় কেৱল বিষ্ণুতেই নিষ্ঠ থাকে। যিসকলে নমে আৰু পুণ্য, সাত্ত্বিক কৰ্মৰ উপদেশ-প্ৰতিষ্ঠা কৰে—যিসকলে নিজৰ শক্তি অনুসাৰে বাসুদেৱ হৰিক সম্যকভাবে প্ৰতিপাদন কৰে—তেওঁলোকেই যথাৰ্থ নমস্কাৰ কৰে।

Verse 38

प्रवृत्तिमार्गेण न पूजयन्ति ह्यापत्काले परदैवं तदन्यम् / ते वैष्णवा वैष्णवदासभृत्या अन्ये च सर्वे ऽवैष्णवमात्रकाः स्मृताः

যিসকলে প্ৰবৃত্তিমাৰ্গত থাকিও, বিশেষকৈ আপদকালত, অন্য কোনো দেৱতাক পৰম দেৱ বুলি মানি পূজা নকৰে—তেওঁলোক বৈষ্ণৱ; আৰু যিসকলে বৈষ্ণৱৰ দাসসকলক সেৱা কৰে, তেওঁলোকো। বাকী সকলোকে কেৱল অবৈষ্ণৱমাত্ৰ বুলি সোঁৱৰণ কৰা হয়।

Verse 39

उपक्रमैरुपसंहारस्य लिङ्गैर्हरिं गुरुं ह्यन्तरेणैव यान्ति / तानेवाहुः सत्पुराणानि विप्राः कलौ युगे नाभ्यसूयन्ति सर्वे

যি গ্ৰন্থসমূহে উপক্রম, উপসংহাৰ আৰু লক্ষণ-চিহ্নৰ দ্বাৰা কেৱল হৰি—পৰম গুৰু—লৈকে নি যায়, পণ্ডিত ব্ৰাহ্মণসকলে সিহঁতক ‘সৎপুৰাণ’ বুলি কয়। আৰু কলিযুগতো সকলোৱে সিহঁতক নিন্দা নকৰে।

Verse 40

यतो हितान्ये प्रतिपादयन्ति प्रवृत्तिधर्मान्स्वस्ववर्णानुरूपान् / अतो ह्यसूयन्ति सदा विमूढाः कलौ हि विप्राः प्रचुरा हि तेपि

যিহেতু সমাজ-হিতৈষী লোকসকলে প্ৰত্যেকৰ নিজ নিজ বৰ্ণানুৰূপ প্ৰবৃত্তিধৰ্ম উপদেশ দিয়ে, সেয়ে কলিযুগত মোহগ্ৰস্তসকলে সদায় তেওঁলোকৰ প্ৰতি ঈৰ্ষা কৰে; কলিত ‘বিপ্ৰ’ বুলি কোৱা লোকৰ মাজতো তেনে দ্বেষী বহু।

Verse 41

न चास्ति विष्णोः सदृशं च दैवतं न चास्ति वायोः सदृशो गुरुश्च / न चास्ति तीर्थं सदृशं विष्णुपद्याः न विष्णुभक्तेन समोस्ति भक्तः

বিষ্ণুৰ সমান কোনো দেৱতা নাই; বায়ুৰ সমান কোনো গুৰু নাই। বিষ্ণুপদী (গঙ্গা)ৰ সমান কোনো তীৰ্থ নাই; ভক্তসকলৰ মাজত বিষ্ণুভক্তৰ সমান কোনো ভক্ত নাই।

Verse 42

अन्यानि विष्णोः प्रतिपादकानि सर्वाणि ते सात्त्विकानीति चाहुः / श्राव्याणि तान्येव मनुष्यलोके श्राव्याणि नान्यानि च दुः खदानि

ভগৱান বিষ্ণুক প্ৰতিপাদন কৰা আন সকলো উপদেশ সত্ত্বিক বুলি কোৱা হয়। মানুহলোকে কেৱল সেইবোৰেই শ্ৰৱণযোগ্য; অন্য কথাবোৰ শ্ৰৱণীয় নহয়, কিয়নো সেয়া দুঃখ দিয়ে।

Verse 43

कलौ युगे सर्व पुराणमध्ये त्रीण्येव मुख्यानि हरिप्रियाणि / मुख्यं पुराणं हि कलौ नृणां च श्रेयस्करं भागवतं पुराणम्

কলিযুগত সকলো পুৰাণৰ মাজত কেৱল তিনিটাকেই মুখ্য আৰু হৰিপ্ৰিয় বুলি মানা হয়। আৰু সিহঁতৰ মাজতো কলিৰ মানুহৰ বাবে শ্ৰেয়স্কৰ প্রধান পুৰাণ হৈছে ভাগৱত পুৰাণ।

Verse 44

पूर्वं हि सृष्टिः प्रतिपाद्यते त्र यतो ह्यतो भागवतं परं स्मृतम् / यस्मिन्पुराणे कथयन्ति सृष्टिं ह्यादौ विष्णोर्ब्रह्मरुद्रादिकानाम्

ইয়াত প্ৰথমে সৃষ্টিৰ প্ৰতিপাদন কৰা হৈছে; সেয়ে ইয়াক পৰম ‘ভাগৱত’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। যি পুৰাণত আদিৰ পৰা সৃষ্টিকথা কোৱা হয়—প্ৰথমে বিষ্ণু, তাৰপিছত ব্ৰহ্মা, ৰুদ্ৰ আদি দেৱসকলৰ।

Verse 45

नानार्थमेवं कथयन्ति विप्र नीचोच्चरूपं ज्ञानमाहुर्महान्तः / तेनैव सिद्धं प्रवदन्ति सर्वं ह्यतः परं भागवतं पुराणम्

হে বিপ্ৰ, তেওঁলোকে নানাৰ্থসহ এইদৰে ব্যাখ্যা কৰে। মহর্ষিসকলে জ্ঞানক নীচ আৰু উচ্চ—দুটা ৰূপযুক্ত বুলি কয়। সেই জ্ঞানদ্বাৰাই সকলো সিদ্ধ বুলি প্ৰমাণিত; সেয়ে ইয়াৰ ওপৰত ভাগৱত পুৰাণ পৰম।

Verse 46

ततः परं विष्णुपुराणमाहुस्ततः परं गारुडसंज्ञकं च / त्रीण्येव मुख्या नि कलौ नृणां तु तथा विशेषो गारुडे किञ्चिदस्ति

তাৰ পাছত তেওঁলোকে বিষ্ণু পুৰাণৰ কথা কয়, আৰু তাৰ ওপৰত গাৰুড় নামে পৰিচিত পুৰাণ। কলিযুগত মানুহৰ বাবে এই তিনিটাই মুখ্য; আৰু গাৰুড়ত কিছুমান বিশেষ বৈশিষ্ট্যও আছে।

Verse 47

शृणुध्वं वै तं विशेषं च विप्रास्त्र्यंशैर्युक्तं गारुडाख्यं पुराणम् / आद्यांशं वै कर्मकाण्डं वदन्ति द्वितीयांशं धर्मकाण्डं तमाहुः

হে ব্ৰাহ্মণসকল, সেই বিশেষ কথা শুনা। গাৰুড়াখ্য পুৰাণ তিন অংশত বিন্যস্ত। ইয়াৰ প্ৰথম অংশ কৰ্মকাণ্ড, আৰু দ্বিতীয় অংশ ধৰ্মকাণ্ড বুলি কোৱা হয়।

Verse 48

तृतीयांशं ब्रह्मकाण्डं वदन्ति तेषां मध्ये त्वन्तिमोयं वरिष्ठः / तृतीयांशश्रवणात्पुण्यमाहुस्तुल्यं पुण्यं भागवतस्य विप्राः

তৃতীয় অংশক ব্ৰহ্মকাণ্ড বুলি কয়; আৰু সিহঁতৰ মাজত এই শেষ অংশেই শ্ৰেষ্ঠ। হে বিপ্ৰসকল, তৃতীয় অংশ শুনিলেই ভাগৱত শুনাৰ সমান পুণ্য হয় বুলি কোৱা হয়।

Verse 49

तृतीयांशे पठिते वेदतुल्यं फलं भवेन्नात्र विचार्यमस्ति / तृतीयांशश्रवणादेव विप्राः फलं प्रोक्तं पठतोप्यर्थमेवम्

এই গ্ৰন্থৰ এক-তৃতীয়াংশ পাঠ কৰিলে বেদতুল্য ফল হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই। হে বিপ্ৰসকল, এক-তৃতীয়াংশ শুনিলেও পাঠৰ দৰে একেই ফল লাভ হয় বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 50

तृतीयांशश्रवणादर्थतश्च पुण्यं चाहुः पठतो वै दशांशम् / ततो वरं मत्स्यपुराणमाहुस्ततो वरं कूर्मपूराणमाहुः

কোৱা হয়, ইয়াৰ তৃতীয়াংশ শ্ৰৱণ কৰি অৰ্থ বুজিলে পুণ্য লাভ হয়; আৰু যিয়ে ইয়াৰ পাঠ কৰে, সি সেই পুণ্যৰো দশমাংশ পায়। তথাপি তেওঁলোকে মৎস্যপুৰাণক শ্ৰেষ্ঠ আৰু তাৰো ওপৰত কূৰ্মপুৰাণক অধিক শ্ৰেষ্ঠ বুলি কয়।

Verse 51

तथैव वै वायुपुराणमाहुस्त्रीण्येव चाहुः सात्त्विकानीति लोके / तत्रापि किञ्चिद्वेदितव्यं भवेच्च पुराणषट्के सत्त्वरूपे मुनीन्द्राः

সেইদৰে তেওঁলোকে বায়ুপুৰাণকো (শ্ৰেষ্ঠ) বুলি কয়; আৰু লোকত কোৱা হয় যে সাত্ত্বিক পুৰাণ ঠিক তিনিটাই। তথাপি, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, সত্ত্বস্বৰূপ ছয় পুৰাণ-সমষ্টি বিষয়ে আৰু কিছুমান জানিবলগীয়া আছে।

Verse 52

सत्त्वाधमे मात्स्यकौर्मे तथाहुर्वायु चाहुः सात्त्विकं मध्यमं च / विष्णोः पुराणं भागवतं पुराणं सत्त्वोत्तमं गारुडं चाहुरार्याः

তেওঁলোকে কয় যে মৎস্য আৰু কূৰ্ম পুৰাণ সত্ত্বৰ ভিতৰত অধম স্তৰৰ; বায়ুপুৰাণ সত্ত্বৰ মধ্যম স্তৰ বুলি কোৱা হয়। বিষ্ণুপুৰাণ আৰু ভাগৱতপুৰাণ সত্ত্বোত্তম; আৰু আৰ্যসকলে গাৰুড়পুৰাণকো সত্ত্বোত্তম বুলি ঘোষণা কৰে।

Verse 53

स्कान्दं पाद्मं वामनं वै वराहं तथाग्रेयं भविष्यं पर्वसृष्टौ / एतान्याहू राजसानीति विप्रास्तत्रैकदेशः सात्त्विकस्तामसश्च

স্কান্দ, পাদ্ম, বামন, বৰাহ; লগতে অগ্নি, ভবিষ্য আৰু পৰ্বসৃষ্টি—এই পুৰাণসমূহক বিপ্ৰসকলে ৰাজসপ্ৰধান বুলি কয়। তথাপি ইয়াৰ ভিতৰত কিছুমান অংশ সাত্ত্বিক আৰু তামসো আছে।

Verse 54

रजः प्राचुर्याद्राजसानीति च हुः श्राव्याणि नैतानि मुमुक्षुभिः सदा / तेषां मध्ये सात्त्विकांशाश्च संति तेषां श्रुतेर्गारुडीयं फलं च

ৰজৰ প্ৰাচুৰ্যৰ বাবে সিহঁতক ‘ৰাজস’ বুলি কোৱা হয়; মোক্ষকামীসকলে সিহঁতক সদায় শ্ৰৱণ কৰা উচিত নহয়। তথাপি সিহঁতৰ মাজত সাত্ত্বিক অংশো আছে; সেই অংশ শ্ৰৱণ কৰিলে গাৰুড়পুৰাণীয় ফল লাভ হয়।

Verse 55

ब्रह्माण्डलैङ्ग्ये ब्रह्मवैवर्तकं वै मार्कंण्डेयं ब्राह्ममादित्यकं च / एतान्या हुस्तामसानीति विप्रास्तत्रैकदेशः सात्त्विको राजसश्च

ব্ৰহ্মাণ্ড, লিঙ্গ, ব্ৰহ্মবৈৱৰ্ত, মাৰ্কণ্ডেয়, ব্ৰাহ্ম আৰু আদিত্য—এই পুৰাণসমূহক পণ্ডিত ব্ৰাহ্মণসকলে প্ৰধানকৈ তামস বুলি কয়; তথাপি তাত কিছুমান অংশ সাত্ত্বিক আৰু কিছুমান অংশ ৰাজসো আছে।

Verse 56

श्राव्याणि नैतानि मनुष्यलोके तत्त्वेच्छुभिस्तामसानीत्यतो हि / तेषु स्थिताः सात्त्विकांशा मुनीन्द्रास्तेषां श्रुतिर्गारुडैकाङ्घ्रितुल्या

মানৱলোকে তত্ত্ব-ইচ্ছুকসকলৰ বাবে এই বিষয়সমূহ শ্ৰাৱ্য নহয়, কিয়নো ই তামস স্বভাৱৰ। সেয়ে তাত সাত্ত্বাংশযুক্ত মুনীন্দ্ৰসকল অৱস্থিত; আৰু তেওঁলোকৰ শ্ৰুতি-প্ৰমাণ গৰুড়ৰ এক পাদৰ দৰে অচল বুলি কোৱা হয়।

Verse 57

अल्पान्युपपुराणानि वदन्त्यष्टादशानि च / विष्णुधर्मोतरं चैव तन्त्रं भागवतं तथा

তেওঁলোকে কয় যে উপপুৰাণ অল্প, আৰু সিহঁতৰ সংখ্যা অষ্টাদশ—যেনে বিষ্ণুধর্মোত্তৰ, তন্ত্র আৰু ভাগৱত আদি।

Verse 58

तत्त्वसारं नारसिंहं वायुप्रोक्तं तथैव च / तथा हंसपुराणं च षडेतानि मुनीश्वराः

তত্ত্বসাৰ, নাৰসিংহ, বায়ু-প্ৰোক্ত গ্ৰন্থ, আৰু হংসপুৰাণ—হে মুনীশ্বৰসকল, এই ছয় (গ্ৰন্থ)।

Verse 59

सात्त्विकान्येव जानीध्वं प्रायशो नात्र संशयः / एतेषां श्रवणादेव गारुडार्धफलं श्रुतम्

এইবোৰক প্ৰধানকৈ সাত্ত্বিক বুলি জানিবা—ইয়াত প্ৰায় কোনো সন্দেহ নাই। কেৱল শ্ৰৱণমাত্ৰেই গৰুড়পুৰাণৰ অর্ধফল লাভ হয় বুলি শোনা যায়।

Verse 60

भविष्योत्तरनामानं बृहन्नारदमेव च / यमनारदसंवादं लघुनारदमेव च

ভৱিষ্যোত্তৰ নামে জনাজাত গ্ৰন্থ, বৃহন্নাৰদ, যম-নাৰদ সংবাদ আৰু লঘুনাৰদ—এইবোৰো আছে বুলি কোৱা হয়।

Verse 61

विनायकपुराणं च बृहद्ब्रह्माण्डमेव च / एतानि राजसान्याहुः श्रवणाद्भुक्तरुत्तमा

বিনায়ক পুৰাণ আৰু মহান ব্ৰহ্মাণ্ড পুৰাণ—এইবোৰক ৰাজস বুলি কোৱা হয়। হে শ্ৰেষ্ঠ পক্ষী, শ্ৰৱণত ভোগ-সমৃদ্ধি লাভ হয়।

Verse 62

गारुडात्पादतुल्यं च फलं चाहुर्मनीषिणः / पुराणं भागवतं शैवं नन्दिप्रोक्तं तथैव च

মনীষীসকলে কয় যে গাৰুড় পুৰাণৰ ফল ভাগৱত পুৰাণ, শৈৱ পুৰাণ আৰু নন্দি-প্ৰোক্ত পুৰাণৰ ফলৰ এক পাদ (চতুৰ্থাংশ) সমান।

Verse 63

पाशुपत्यं रैणुकं च भैरवं च तथैव च / एतानि तामसान्याहुर्हरितत्त्वार्थवेदिनः

পাশুপত, ৰৈণুক আৰু ভৈৰৱ—হৰি-তত্ত্বৰ অৰ্থ বুজা লোকসকলে এইবোৰক তামস বুলি কয়।

Verse 64

एतेषां श्रवणाद्विप्रागारुडाङ्घ्यर्ध्मेव च / सर्वेष्वपि पुराणेषु श्रेष्ठं भागवतं स्मृतम्

হে বিপ্ৰসকল, এইবোৰ শ্ৰৱণ কৰিলে—আৰু তদ্ৰূপ প্ৰভুৰ চৰণত গাৰুড় (পুৰাণ)ৰ অর্ধেকো শ্ৰৱণ কৰিলে—স্মৃতিত আছে যে সকলো পুৰাণৰ ভিতৰত ভাগৱতই শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 65

वेदैस्तुल्य सम पाठे श्रवणे च तदर्धकम् / अर्थतः श्रवणे चास्य पुण्यं दशगुणं स्मृतम्

ইয়াক সমভাবে আৰু শুদ্ধভাবে পাঠ কৰিলে বেদসম পুণ্য বুলি কোৱা হৈছে; কেৱল শ্ৰৱণ কৰিলে তাৰ অর্ধফল। কিন্তু অৰ্থ বুজি শ্ৰৱণ কৰিলে দশগুণ পুণ্য লাভ হয় বুলি স্মৃতিত কোৱা আছে।

Verse 66

वक्तुः स्याद्द्विगुणं पुण्यं व्याख्यातुश्च तथाधिकम् / अनन्तवेदैःसाम्यमाहुर्महान्तः भारान्महत्त्वाद्भारतस्यापि विप्राः

বক্তাৰ পুণ্য শ্ৰোতাৰ দ্বিগুণ বুলি কোৱা হৈছে, আৰু যিয়ে ব্যাখ্যা কৰে তাৰ পুণ্য তাতকৈও অধিক। মহাত্মাসকলে কয়—(মহাভাৰত) অনন্ত বেদসম; আৰু পণ্ডিত ব্ৰাহ্মণসকলে কয়—ভাৰযুক্ত মহত্ত্বৰ বাবেই ইয়াৰ নাম ‘ভাৰত’।

Verse 67

वेदोभ्योस्य त्वर्थतश्चाधिकत्वं वदन्ति बै विष्णुरहस्यवेदिनः

বিষ্ণুৰ গূঢ়-ৰহস্য তত্ত্ব জানোতা বৈষ্ণৱসকলে কয়—ইয়াৰ সত্য তাত্পৰ্যত এই উপদেশ বেদতকৈও শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 68

तत्र श्रेष्ठां गीतिकामाहुरार्यास्तथैव विष्णोर्नामसाहस्रक च / तयोस्तत्र श्रवणाद्भारतस्य दशाधिकं फलमाहुर्महान्तः

তাত আৰ্যসকলে ‘গীতা’ক শ্ৰেষ্ঠ গীতিকা বুলি আৰু তদ্ৰূপ ‘বিষ্ণু-নাম-সহস্ৰ’কো কয়। মহাত্মাসকলে কয়—এই দুয়োটাৰ কেৱল শ্ৰৱণেই ভাৰত (মহাভাৰত) শ্ৰৱণতকৈ দশগুণ অধিক ফল দিয়ে।

Verse 69

दैत्याः सर्व विप्रकुलेषु भूत्वा कृते युगे भारते षट्सहस्र्याम् / निष्कास्य कांश्चिन्नवनिर्मितानां निवेशनं तत्र कुर्वन्ति नित्यम्

কৃতযুগত ভাৰতবৰ্ষৰ ভিতৰত দৈত্যসকলে বিভিন্ন ব্ৰাহ্মণ কুলত জন্ম লৈ, নতুনকৈ নিৰ্মিত ঘৰসমূহৰ পৰা কিছুমান লোকক উচ্ছেদ কৰি, তাতেই নিত্য নিজৰ বাসস্থান স্থাপন কৰিছিল।

Verse 70

मत्वा हरिं भगवान्व्यासरूपी चक्रे तदा भागवतं पुराणम् / तथा समाख्याय च वैष्णवं तत्ततः परं गारुडाख्यं स चक्रे

হৰিক পৰমেশ্বৰ বুলি জানি ভগৱানে ব্যাসৰূপ ধৰি তেতিয়া ভাগৱত পুরাণ ৰচনা কৰিলে। তদ্ৰূপ বৈষ্ণৱ তত্ত্ব ব্যাখ্যা কৰি পাছত গাৰুড় নামে পুরাণো ৰচনা কৰিলে।

Verse 71

अतो हि गारुडं मुख्यं पुराणं शास्त्रसंमतम् / गारुडेन समं नास्ति विष्णुधर्मप्रदर्शने

সেয়েহে গাৰুড় পুরাণ শাস্ত্ৰসন্মত আৰু পুরাণসমূহৰ মাজত মুখ্য। বিষ্ণুধৰ্ম প্ৰকাশত গাৰুড়ৰ সমান একো নাই।

Verse 72

यथा सुराणां प्रवरो जनार्दनो यथायुधानां प्रवरः सुदर्शनम् / यथाश्वमेधः प्रवरः क्रतूनां छिन्नेषु भक्तेषु तथैव रुद्रः

যেনে দেৱসমূহৰ মাজত জনাৰ্দন শ্ৰেষ্ঠ, যেনে অস্ত্ৰসমূহৰ মাজত সুদৰ্শন শ্ৰেষ্ঠ, আৰু যেনে যজ্ঞসমূহৰ মাজত অশ্বমেধ শ্ৰেষ্ঠ—তেনেদৰে বিপদে ভাঙি পৰা, আশ্ৰয়চ্যুত ভক্তসকলৰ ক্ষেত্ৰত ৰুদ্ৰো শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হয়।

Verse 73

नदीषु गङ्गा जलजेषु पद्ममच्छिन्नभक्तेषु तथैव वायुः / तथा पुराणेषु च गारुडं च मुख्यं तदाहुर्हरितत्त्वदर्शने

নদীসমূহৰ মাজত গঙ্গা শ্ৰেষ্ঠ, জলজ বস্তুসমূহৰ মাজত পদ্ম শ্ৰেষ্ঠ, আৰু অচ্ছিন্ন ভক্তসকলৰ মাজত বায়ুও শ্ৰেষ্ঠ। তেনেদৰে পুরাণসমূহৰ মাজত হৰি-তত্ত্বদৰ্শনৰ বাবে গাৰুড় পুরাণক মুখ্য বুলি কোৱা হয়।

Verse 74

गारुडाख्यपुराणे तु प्रतिपाद्यो हरिः स्मृतः / अतो हरिर्नमस्कार्यो गम्यो योग्यो हरिः स्मृतः

গাৰুড় নামে পুরাণত হৰিকেই প্ৰতিপাদ্য আৰু সাক্ষাৎকাৰযোগ্য বুলি সোঁৱৰণ কৰা হৈছে। সেয়েহে হৰিকেই নমস্কাৰ কৰিব লাগে, তাকেই লক্ষ্য কৰি প্ৰাপ্ত হ’ব লাগে, আৰু যোগত তেওঁৰ সৈতে একাত্ম হ’ব লাগে।

Verse 75

भाग्यात्मकत्वाच्छ्रीदेव्या नमनं नदनु स्मृतम् / परो नरोत्तमो वा स साधकेशोपि च स्मृतः

শ্ৰীদেৱী ভাগ্যস্বৰূপা; সেয়ে তেখেতক নমস্কাৰ কৰাটোৱেই নিজে পুণ্য-দান বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। যিয়ে এইদৰে নমে, সি পৰম, নৰোত্তম আৰু সাধকসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য বুলি স্মৰণীয়।

Verse 76

अतो नम्यो वायुरपि पुराणादौ द्विजोत्तमाः / भारती वाक्यरूपत्वान्नम्या वायोरनन्तरम्

সেয়ে, হে দ্বিজোত্তমসকল, এই পুৰাণৰ আদিতে বায়ুকো নমস্কাৰ কৰিব লাগে। আৰু ভাৰতী (সৰস্বতী) বাক্‌-স্বরূপা হোৱাৰ বাবে বায়ুৰ তৎক্ষণাৎ পিছতেই বন্দনীয়।

Verse 77

उपसाधको नरः प्रोक्तो यतोतस्तदनन्तरम् / नम्य इत्यच्यते सद्भिस्तारतम्येन सर्वदा

ইমানলৈকে মানুহক ‘উপসাধক’ বুলি কোৱা হয়; তাৰ পিছত সজ্জনসকলে পুণ্যৰ তাৰতম্য অনুসৰি সদায় তাক ‘নম্য’—অৰ্থাৎ বন্দনীয়—বুলি অভিহিত কৰে।

Verse 78

अतो व्यासं नमस्कुर्याद्ग्रन्थकर्तृत्वहेतुतः / शौनक उवाच / व्यासस्य नमनं ह्यन्ते कथं कार्यं महात्मनः

সেয়ে গ্ৰন্থকৰ্তা হোৱাৰ বাবে ব্যাসক নমস্কাৰ কৰিব লাগে। শৌনকে ক’লে—“মহাত্মা ব্যাসক অন্তত নমন কেনেকৈ কৰিব লাগে?”

Verse 79

अन्ते च वन्दने तस्य कारणं ब्रूहि सुव्रत / सूत उवाच / विष्णोरनन्तरं व्यासनमनं मुख्यमेव हि

আৰু অন্তত বন্দনা কৰাৰ সময়ত তাৰ কাৰণ কওক, হে সুৱ্ৰত। সূতে ক’লে—বিষ্ণুক নমস্কাৰ কৰাৰ তৎক্ষণাৎ পিছতেই ব্যাসক নমস্কাৰ কৰাটোৱেই মুখ্য।

Verse 80

हरिरेव यतो व्यासो वाच्यचक्रस्वरूपकः / व्यासो नैव समत्वेन प्रोक्तो भगवतो हरेः

যিহেতু ব্যাস স্বয়ং হৰিয়েই, পবিত্ৰ বাক্যচক্ৰৰ স্বৰূপ; সেয়ে ব্যাসক কেতিয়াও কেৱল ভগৱান হৰিৰ সমান বুলি কোৱা হোৱা নাই।

Verse 81

तत्रापि कारणं वक्ष्ये सादरेण मुनीश्वराः / व्यासस्तु कश्चन ऋषिः पुराणे तामसे स्मृतः

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, তাতোও কাৰণ মই সশ্ৰদ্ধভাৱে ক’ম। তামস পুৰাণ-পরম্পৰাত ‘ব্যাস’ নামৰ এজন বিশেষ ঋষিৰ উল্লেখ আছে।

Verse 82

प्रविशन्ति ह्यन्धतम इति त्वन्ते नमस्कृतः

“নিশ্চয়েই তেওঁলোকে ঘোৰ অন্ধকাৰত প্ৰৱেশ কৰে”—এনে কোৱা হৈছে; সেয়ে অন্তত তোমাক শ্ৰদ্ধাৰে নমস্কাৰ কৰা উচিত।

Verse 83

यदिदं परमं गोप्यं हृदि धार्यं न संशयः / पराणां नम्यमेवोक्तं प्रतिपाद्यं यतोत्र हि

এই পৰম গোপনীয় উপদেশ নিঃসন্দেহে হৃদয়ত ধাৰণীয়। ইয়াক সকলোৰে বাবে নমস্য বুলি কোৱা হৈছে; সেয়ে ইয়াত স্পষ্টভাৱে প্ৰতিপাদন কৰা উচিত।

Verse 84

समासव्यासभावाद्धि पराणां तत्प्रतीयते / वास्तवं तं न जानीयुरुपजीव्यो यतो हरिः

সংক্ষিপ্ত আৰু বিস্তৃত বৰ্ণনাৰ ভিন্নতাত অন্যসকলে সেই সত্যক নানা ধৰণে বুজে; কিন্তু তাৰ বাস্তৱ সাৰ নাজানে, কিয়নো পৰম আশ্ৰয় হৰিয়েই।

Verse 85

हरिर्व्यासस्त्वेक एव व्यासस्तु हरिवत्स्मृतः / उपजीव्यतदीशत्वे तयोरेव न संशयः

হৰি আৰু ব্যাস তত্ত্বত একেই; ব্যাসকো হৰিসদৃশ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। আশ্ৰিত আৰু ঈশ্বৰ-সম্বন্ধত এই দুজনৰ বিষয়ে কোনো সংশয় নাই।

Verse 86

ईशकोटिप्रविष्टत्वाच्छ्रियः स्वामित्वमीरितम् / त्रयाणामुपजीव्यत्वात्सेव्यत्वात्स्वामिता स्मृताः

ঈশ্বৰৰ অন্তঃকোটিত প্রবিষ্ট থকাৰ বাবে শ্ৰী (লক্ষ্মী)-ৰ স্বামিত্ব কোৱা হৈছে। আৰু যি তিনিজনৰ ওপৰত সকলোৱে জীৱনধাৰণ কৰে আৰু যিসকল সেৱ্য—সিহঁতকো স্বামিত্বসম্পন্ন বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 87

वाय्वादीनां त्रयाणां च सेव्यत्वात्सेव्यता स्मृता / भूभारहरणे विष्णोः प्रधानाङ्गं हि मारुतिः

বায়ু আদি তিনিজন সেৱ্য হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকৰ সেৱা যথোচিত বুলি স্মৃত। আৰু ভূভাৰ হৰণত বিষ্ণুৰ কাৰ্যত মাৰুতি (হনুমান)েই প্রধান অঙ্গ।

Verse 88

वाक्यरूपा भारती तु द्वितीयाङ्गं हि सा स्मृता / तृतीयाङ्ग हरेः शेषो न नम्याः साम्यतो हरेः

বাক্-ৰূপা ভাৰতী (সৰস্বতী) হৰিৰ দ্বিতীয় অঙ্গ বুলি স্মৃত। হৰিৰ তৃতীয় অঙ্গ শেষ; হৰিৰ সমান বুলি ধৰি তেওঁক প্ৰণাম কৰা উচিত নহয়।

Verse 89

प्रतिपाद्या मुख्यतया नम्या एव समीरिताः / अवान्तराश्च वाय्वाद्या न नम्यास्तेन ते स्मृताः

ইয়াত যিসকলক প্ৰতিপাদন কৰা হৈছে, তেওঁলোকক মুখ্যত প্ৰণামযোগ্য বুলি কোৱা হৈছে। বায়ু আদি অবান্তৰ (গৌণ) হোৱাৰ বাবে, এই প্ৰসঙ্গত তেওঁলোক প্ৰণামযোগ্য নহয় বুলি স্মৃত।

Verse 90

भीष्मद्रोणादिनामानि भीमादिष्वेव मुख्यतः / वाचकानि यतो नित्यं तन्नम्यास्ते मुनीश्वराः

ভীষ্ম, দ্ৰোণ আদি নামসমূহ মুখ্য অৰ্থত ভীম আদি লোকৰ প্ৰতিও প্ৰযোজ্য; সেয়ে সেই মুনীশ্বৰসকল সদায় প্ৰণামযোগ্য।

Verse 91

पराणामेव नम्यत्वं प्रतिपाद्यत्वमेव हि / एतत्सर्वं मयाख्यातं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ

নিশ্চয়কৈ কেৱল পৰমেশ্বৰেই নমস্য, আৰু এইয়েই উপদেশ্য। এই সকলো মই কৈ দিলোঁ—আৰু কি শুনিবলৈ ইচ্ছা?