Adhyaya 116
Vows and Deity-Worship According to Tithi (Pratipadā to Amāvāsyā), plus Weekdays, Nakṣatras, and Yogas
আচাৰ-প্ৰধান উপদেশ আগবঢ়াই ব্ৰহ্মাই ব্যাসক মাসিক ব্ৰত-ব্যৱস্থা বৰ্ণনা কৰে, য’ত শুভ তিথি-নক্ষত্ৰ-বারৰ সংযোগত হৰিৰ পূজা কৰা হয়। একভুক্ত, নক্তভোজন, উপবাস আদি সাধাৰণ নিয়মে ভগৱান প্ৰসন্ন হৈ ধন, ধান্য, পুত্ৰ, ৰাজ্য, বিজয় আদি ফল দান কৰে বুলি কয়। তাৰ পিছত তিথি অনুসাৰে দেবতা-নিয়োগ দিয়া হৈছে—প্ৰতিপদাত বৈশ্বানৰ আৰু কুবেৰ (আৰু পোষ্য, শ্ৰী, অশ্বিনী ৰূপত ব্ৰহ্মা), দ্বিতীয়াত যম আৰু লক্ষ্মী-নাৰায়ণ, তৃতীয়াত গৌৰী, বিঘ্নেশ আৰু শংকৰ, চতুৰ্থীত চতুৰ্ব্যূহ, পঞ্চমীত হৰি, ষষ্ঠীত কাৰ্ত্তিকেয় আৰু ৰবি, সপ্তমীত ভাস্কৰ, অষ্টমী-নবমীত দুৰ্গা/মাতৃগণ আৰু দিকপাল, দশমীত যম আৰু চন্দ্ৰ, একাদশীত ঋষিগণ, দ্বাদশীত হৰি, ত্ৰয়োদশীত কাম, চতুৰ্দশীত মহেশ্বৰ; লগতে চতুৰ্দশী–পূৰ্ণিমাৰ সৈতে ব্ৰহ্মা আৰু পিতৃসকলৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হৈছে। শেষত অমাৱস্যাত বার-নক্ষত্ৰ-যোগ পূজাৰ বিস্তাৰ কৰি, সময়-আধাৰিত বিধি আৰু ফলবিশেষৰ ব্যাখ্যা পৰৱৰ্তী অংশত হ’ব বুলি সূচায়।
Shlokas
Verse 1
नाम पञ्चदशोत्तरशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / व्रतानि व्यास वक्ष्यामि हरिर्यैः सर्वदो भवेत् / सर्वमासर्क्षतिथिषु वारेषु हरिरर्चितः
এইটো একশ ষোলতম অধ্যায়। ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে ব্যাস, যি ব্ৰতসমূহে হৰি সৰ্বদাতা হয়, সেই ব্ৰতসমূহ মই ক’ম। প্ৰতিটো মাহত শুভ নক্ষত্র, তিথি আৰু বাৰত হৰিৰ পূজা কৰা উচিত।
Verse 2
एकभक्तेन नक्तेन उपवासफलादिना / ददाति धनधान्यादि पुत्रराज्यजयादिकम्
একভক্ত, নক্তভোজন, উপবাস আদি আচৰণৰ ফলত (ভগৱান) ধন-ধান্য, পুত্ৰ, ৰাজ্য, বিজয় আদি দান কৰে।
Verse 3
वैश्वानरः प्रतिपदि कुबेरः पूजितोर्ऽथदः / पोष्य ब्रह्मो प्रतिपद्यर्चितः श्रिस्तथाश्विनी
প্ৰতিপদা তিথিত বৈশ্বানৰ পূজিত হয়; ধনদাতা কুবেৰো পূজিত হয়। তদ্ৰূপ প্ৰতিপদাত পোষ্য-ৰূপে ব্ৰহ্মা, আৰু শ্ৰী (লক্ষ্মী) আৰু অশ্বিনী-কুমাৰদ্বয়ো পূজ্য।
Verse 4
द्वितीयायां यमो लक्ष्मीनारायण इहार्थदः / तृतीयायां त्रिदेवाश्च गौरीविघ्नेशशङ्कराः
দ্বিতীয়া তিথিত যম আৰু লক্ষ্মী-নাৰায়ণ ইহলোকৰ কাম্য ফল দান কৰে। তৃতীয়া তিথিত ত্ৰিদেৱ—গৌৰী, বিঘ্নেশ (গণেশ) আৰু শংকৰ—পূজ্য।
Verse 5
चतुर्थ्यां च चतुर्व्यूहः पञ्चम्यामर्चितो हरिः / कार्तिकेयो रविः षष्ठ्यां सप्तम्यां भास्करोर्ऽथदः
চতুৰ্থী তিথিত চতুৰ্ব্যূহৰ পূজা কৰা উচিত; পঞ্চমী তিথিত হৰিৰ অর্চনা হয়। ষষ্ঠী তিথিত কাৰ্ত্তিকেয় আৰু ৰবি পূজ্য; আৰু সপ্তমী তিথিত ভাস্কৰ সমৃদ্ধিদাতা ৰূপে পূজ্য।
Verse 6
दुर्गाष्टम्यां नवम्यां च मातरो ऽथ दिशोर्ऽथदाः / दशम्यां च यमश्चन्द्र एकादश्यामृषीन्यजेत्
দুৰ্গাষ্টমী আৰু নবমীত ভক্তিভাৱে মাতৃদেৱীসকলক পূজা কৰিব; তদ্ৰূপ দিক্পাল আৰু বৰদাতা দেবসকলকো। দশমীত যম আৰু চন্দ্ৰ, আৰু একাদশীত ঋষিসকলক আৰাধনা কৰিব।
Verse 7
द्वादश्यां च हरिः कामस्त्रयोदश्यां महेश्वरः / चतुर्दश्यां पञ्चदश्यां ब्रह्मा च पितरोर्ऽथदाः
দ্বাদশীত হৰিৰ পূজা কৰিব, ত্ৰয়োদশীত কামদেৱৰ। চতুৰ্দশীত মহেশ্বৰৰ; আৰু চতুৰ্দশী আৰু পঞ্চদশীত ব্ৰহ্মা আৰু পিতৃসকলৰ—অভীষ্ট ফল দানকাৰী—আৰাধনা কৰিব।
Verse 8
अमावास्यां पूजनीया वारा वै भास्करादयः / नक्षत्राणि च योगाश्च पूजिताः सर्वदायकाः
অমাৱস্যাত ৰবিবাৰ আদি বাৰদেৱতাসকলকো পূজা কৰা উচিত। নক্ষত্ৰ আৰু যোগো পূজিত হ’লে সৰ্বপ্ৰকাৰ কল্যাণ-ফল দান কৰে।
Frequently Asked Questions
Pratipadā includes worship of Vaiśvānara and Kubera; the verse also associates pratipadā with Brahmā (as Poṣya), along with Śrī (Lakṣmī) and the Aśvins—indicating a composite auspiciousness focused on vitality, wealth, and sustenance.
Aṣṭamī/navamī are classically Śākta-leaning tithis linked to Durgā and protective powers. The chapter aligns these days with Mātṛ worship and direction-guardianship (Dikpālas), emphasizing protection, boon-bestowal, and the stabilization of one’s worldly and ritual environment.
The text names regulated eating practices—single-meal discipline, night-only eating, fasting, and similar restraints—as the means by which worship becomes efficacious, leading to stated fruits such as wealth, grain, progeny, sovereignty, and victory.