Adhyaya 20
Preparation for War with Shankhachuda
ভগৱান শিৱই গন্ধৰ্ব পুষ্পদন্তক শংখচূড়ৰ ৰাজধানীলৈ এজন দূত হিচাপে পঠিয়াই দেৱতাসকলৰ ৰাজ্য ঘূৰাই দিবলৈ বা যুদ্ধৰ সন্মুখীন হ'বলৈ চৰম সকীয়নী দিয়ে। শংখচূড়ে শান্তভাৱে এই প্ৰত্যাহ্বান গ্ৰহণ কৰে। আনহাতে শিৱৰ সৈতে স্কন্দ, ভৈৰৱ, ৰুদ্ৰ আৰু দেৱী ভদ্ৰকালীৰ এক বিশাল সৈন্যবাহিনী একত্ৰিত হয়। যুদ্ধৰ কথা শুনি শংখচূড়ৰ পত্নী তুলসী শোকত ভাঙি পৰে। শংখচূড়ে তেওঁক কাল আৰু কৰ্মৰ অপৰিহাৰ্য শক্তিৰ বিষয়ে আধ্যাত্মিক জ্ঞান দি সান্ত্বনা দিয়ে। তেওঁ তেওঁলোকৰ দিব্য মূলৰ কথা সোঁৱৰাই দিয়ে আৰু ৰাধিকাৰ অভিশাপৰ পৰা মুক্তিৰ আশ্বাস দিয়ে। দম্পতীহালে তেওঁলোকৰ শেষ নিশা একেলগে অতিবাহিত কৰে।
Shlokas
Verse 1
शङ्खचूडेन सह देवानां सङ्ग्रामोद्योगवर्णनम् श्रीनारायण उवाच ब्रह्मा शिवं संनियोज्य संहारे दानवस्य च । जगाम स्वालयं तूर्णं यथास्थानं सुरोत्तमाः
শংখচূড়ৰ সৈতে দেৱতাসকলৰ যুদ্ধৰ প্ৰস্তুতিৰ বৰ্ণনা। শ্ৰী নাৰায়ণে ক’লে: দানৱক বিনাশ কৰিবলৈ শিৱক নিযুক্তি দি ব্ৰহ্মা দ্ৰুতগতিত নিজৰ ধামলৈ গ’ল।
Verse 2
चन्द्रभागानदीतीरे वटमूले मनोहरे । तत्र तस्थौ महादेवो देवविस्तारहेतवे
চন্দ্ৰভাগা নদীৰ পাৰত এটা মনোৰম বট গছৰ তলত মহাদেৱে দেৱবাহিনীক সংগঠিত কৰিবলৈ তাত অৱস্থান কৰিছিল।
Verse 3
दूतं कृत्वा चित्ररथं गन्धर्वेश्वरमीप्सितम् । शीघ्रं प्रस्थापयामास शङ्खचूडान्तिकं मुदा
গন্ধৰ্বৰাজ চিত্ৰৰথক নিজৰ দূত কৰি তেওঁক আনন্দৰে শংখচূড়ৰ ওচৰলৈ পঠিয়াই দিলে।
Verse 4
सर्वेश्वराज्ञया शीघ्रं ययौ तन्नगरं परम् । महेन्द्रनगरोत्कृष्टं कुबेरभवनाधिकम्
সৰ্বেশ্বৰৰ আজ্ঞাত তেওঁ দ্ৰুতগতিত সেই পৰম নগৰলৈ গ’ল, যিখন মহেন্দ্ৰৰ নগৰতকৈও শ্ৰেষ্ঠ আৰু কুবেৰৰ ভৱনতকৈও বিশাল আছিল।
Verse 5
पञ्चयोजनविस्तीर्णं दैर्घ्ये तद् द्विगुणं भवेत् । स्फटिकाकारमणिभिर्निर्मितं यानवेष्टितम्
ই বহলে পাঁচ যোজন আৰু দীঘলে তাৰ দুগুণ আছিল। ই স্ফটিকৰ দৰে মণিৰে নিৰ্মিত আৰু বাহনেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল।
Verse 6
सप्तभिः परिखाभिश्च दुर्गमाभिः समन्वितम् । ज्वलदग्निनिभैः शश्वत्कल्पितं रत्नकोटिभिः
সাতখন দুৰ্গম পৰিখাৰে আবৃত আৰু অগ্নিতুল্য কোটি কোটি ৰত্নৰে নিৰ্মিত।
Verse 7
युक्तं च वीथीशतकैर्मणिवेदिविचित्रितैः । परितो वणिजां सौधैर्नानावस्तुविराजितैः
শ শ পথ আৰু মণি-বেদীৰে সুশোভিত, চাৰিওফালে নানা বস্তুৰে পৰিপূৰ্ণ বণিকসকলৰ অট্টালিকা।
Verse 8
सिन्दूराकारमणिभिर्निर्मितैश्च विचित्रितैः । भूषितं भूषितैर्दिव्यैराश्रमैः शतकोटिभिः
সেন্দূৰ বৰণীয়া মণিৰে নিৰ্মিত আৰু বিচিত্ৰিত, কোটি কোটি দিব্য আশ্ৰমেৰে বিভূষিত।
Verse 9
गत्वा ददर्श तन्मध्ये शङ्खचूडालयं परम् । अतीव वलयाकारं यथा पूर्णेन्दुमण्डलम्
নগৰৰ মাজলৈ গৈ তেওঁ শংখচূড়ৰ পৰম প্ৰাসাদ দেখিলে, যিটো পূৰ্ণিমাৰ চন্দ্ৰৰ দৰে সম্পূৰ্ণ গোলাকাৰ আছিল।
Verse 10
ज्वलदग्निशिखाक्ताभिः परिखाभिश्चतसृभिः । तद्दुर्गमं च शत्रूणामन्येषां सुगमं सुखम्
চাৰিখন জ্বলন্ত অগ্নিশিখাৰে পৰিপূৰ্ণ পৰিখাৰে আবৃত, যিটো শত্ৰুৰ বাবে দুৰ্গম কিন্তু মিত্ৰৰ বাবে সুগম।
Verse 11
अत्युच्चैर्गगनस्पर्शिमणिशृङ्गविराजितम् । राजितं द्वादशद्वारैर्द्वारपालसमन्वितम्
আকাশচুম্বী মণি-শৃংগৰে সুশোভিত, বাৰখন দুৱাৰ আৰু দ্বাৰপালেৰে সুসজ্জিত।
Verse 12
मणीन्द्रसारनिर्माणैः शोभितं लक्षमन्दिरैः । शोभितं रत्नसोपानै रत्नस्तम्भविराजितम्
লাখ লাখ মণি-মন্দিৰেৰে সুশোভিত, ৰত্নৰ খটখটী আৰু স্তম্ভৰে বিৰাজিত।
Verse 13
तद् दृष्ट्वा पुष्पदन्तोऽपि वरं द्वारं ददर्श सः । द्वारे नियुक्तं पुरुषं शूलहस्तं च सस्मितम्
সেই দৃশ্য দেখি পুষ্পদন্তই এটা উত্তম দুৱাৰ দেখিলে, য’ত হাতত ত্ৰিশূল লৈ এজন হাঁহি থকা পুৰুষ নিযুক্ত আছিল।
Verse 14
तिष्ठन्तं पिङ्गलाक्षं च ताम्रवर्णं भयङ्करम् । कथयामास वृत्तान्तं जगाम तदनुज्ञया
তেওঁৰ চকু পিংগল বৰণৰ, গাত তামৰ দৰে ৰং আৰু দেখিবলৈ ভয়ংকৰ আছিল। পুষ্পদন্তই তেওঁক সকলো কথা ক’লে আৰু তেওঁৰ অনুমতি লৈ ভিতৰলৈ গ’ল।
Verse 15
अतिक्रम्य च तद्द्वारं जगामाभ्यन्तरं पुनः । न कोऽपि रक्षति श्रुत्वा दूतरूपं रणस्य च
সেই দুৱাৰ অতিক্ৰম কৰি তেওঁ পুনৰ ভিতৰলৈ গ’ল। তেওঁ যুদ্ধৰ দূত বুলি শুনি কোনেও তেওঁক বাধা নিদিলে।
Verse 16
गत्वा सोऽभ्यन्तरद्वारं द्वारपालमुवाच ह । रणस्य सर्ववृत्तान्तं विज्ञापयत माचिरम्
ভিতৰৰ দুৱাৰত উপস্থিত হৈ তেওঁ দ্বাৰপালক ক’লে: 'বিলম্ব নকৰাকৈ আসন্ন যুদ্ধৰ সকলো কথা ৰজাক জনাওক।'
Verse 17
स च तं कथयित्वा च दूतो गन्तुमुवाच ह । स गत्वा शङ्खचूडं तं ददर्श सुमनोहरम्
পহৰীজনে ৰজাক জনাই দূতজনক সোমাই যাবলৈ ক’লে। ভিতৰলৈ গৈ পুষ্পদন্তই অতি সুন্দৰ শংখচূড়ক দেখিলে।
Verse 18
राजमण्डलमध्यस्थं स्वर्णसिंहासने स्थितम् । मणीन्द्ररचितं दिव्यं रत्नदण्डसमन्वितम्
তেওঁ ৰাজসভাৰ মাজত সোণৰ সিংহাসনত বহি আছিল। ই আছিল দিব্য, শ্ৰেষ্ঠ মণিৰে নিৰ্মিত আৰু ৰত্নখচিত দণ্ডৰে সুশোভিত।
Verse 19
रत्नकृत्रिमपुष्पैश्च प्रशस्तैः शोभितं सदा । भृत्येन मस्तकन्यस्तं स्वर्णच्छत्रं मनोहरम्
ই সদায় ৰত্নৰে নিৰ্মিত উৎকৃষ্ট কৃত্ৰিম ফুলেৰে সুশোভিত আছিল। এজন ভৃত্যই তেওঁৰ মূৰৰ ওপৰত এটা ধুনীয়া সোণৰ ছত্ৰ ধৰি আছিল।
Verse 20
सेवितं पार्षदगणै रुचिरैः श्वेतचामरैः । सुवेषं सुन्दरं रम्यं रत्नभूषणभूषितम्
সুন্দৰ বগা চামৰেৰে বিচি থকা পাৰিষদসকলে তেওঁক সেৱা কৰি আছিল। তেওঁ সুন্দৰ সাজ-পোছাক পিন্ধা, দেখিবলৈ ধুনীয়া আৰু ৰত্নৰ অলংকাৰেৰে বিভূষিত আছিল।
Verse 21
माल्येन लेपनं सूक्ष्मं सुवस्त्रं दधतं मुने । दानवेन्द्रैः परिवृतं सुवेषैश्च त्रिकोटिभिः
হে মুনি, তেওঁ মালা, সুগন্ধি চন্দনৰ লেপন আৰু উৎকৃষ্ট বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিছিল। তেওঁক সুন্দৰ সাজ-পোছাক পিন্ধা তিনি কোটি দানৱৰাজই বেৰি আছিল।
Verse 22
शतकोटिभिरन्यैश्च भ्रमद्भिरस्त्रपाणिभिः । एवंभूतञ्च तं दृष्ट्वा पुष्पदन्तः सविस्मयः
তেওঁক হাতত অস্ত্ৰ লৈ ঘূৰি ফুৰা আন এশ কোটি পহৰীয়েও বেৰি আছিল। তেওঁক এনে ৰাজকীয় অৱস্থাত দেখি পুষ্পদন্ত বিস্ময়ত অভিভূত হ’ল।
Verse 23
उवाच स च वृत्तान्तं यदुक्तं शङ्करेण च । पुष्पदन्त उवाच राजेन्द्र शिवभृत्योऽहं पुष्पदन्ताभिधः प्रभो
ভগৱান শংকৰে কোৱাৰ দৰেই তেওঁ বাৰ্তাটো বৰ্ণনা কৰিলে। পুষ্পদন্তই ক’লে: 'হে ৰাজেন্দ্ৰ! হে প্ৰভু! মই ভগৱান শিৱৰ এজন ভৃত্য, মোৰ নাম পুষ্পদন্ত।'
Verse 24
यदुक्तं शङ्करेणैव तद् ब्रवीमि निशामय । राज्यं देहि च देवानामधिकारं च साम्प्रतम्
'শংকৰে যি কৈছে মই আপোনাক ক’ম; মনোযোগেৰে শুনক। দেৱতাসকলৰ ৰাজ্য আৰু তেওঁলোকৰ ন্যায্য অধিকাৰ লগে লগে ঘূৰাই দিয়ক।'
Verse 25
देवाश्च शरणापन्ना देवेशं श्रीहरिं परम् । हरिर्दत्त्वास्य शूलं च तेन प्रस्थापितः शिवः
'দেৱতাসকলে দেৱতাৰ পৰম প্ৰভু শ্ৰীহৰিৰ শৰণাপন্ন হৈছে। হৰিয়ে শিৱক নিজৰ ত্ৰিশূল দি এই কামৰ বাবে পঠিয়াইছে।'
Verse 26
पुष्पभद्रानदीतीरे वटमूले त्रिलोचनः । विषयं देहि तेषां च युद्धं वा कुरु निश्चितम्
পুষ্পভদ্ৰা নদীৰ পাৰত বটবৃক্ষৰ তলত ত্ৰিলোচন ভগৱান শিৱ অৱস্থান কৰিছে। তেওঁলোকৰ ৰাজ্য ঘূৰাই দিয়া, নতুবা যুদ্ধৰ বাবে সাজু হোৱা।
Verse 27
गत्वा वक्ष्यामि किं शम्भुमथ तद्वद मामपि । दूतस्य वचनं श्रुत्वा शङ्खचूडः प्रहस्य च
'মই শম্ভুক কি উত্তৰ দিম সেইটো কোৱা।' দূতৰ কথা শুনি শঙ্খচূড়ে হাঁহি ক’লে...
Verse 28
प्रभातेऽहं गमिष्यामि त्वं च गच्छेत्युवाच ह । स गत्वोवाच तं तूर्णं वटमूलस्थमीश्वरम्
'মই পুৱা আহিম। তুমি এতিয়া যোৱা,' তেওঁ ক’লে। পুষ্পদন্তই খৰকৈ উভতি গৈ বটবৃক্ষৰ তলত থকা ঈশ্বৰক ক’লে।
Verse 29
शङ्खचूडस्य वचनं तदीयं तन्मुखोदितम् । एतस्मिन्नन्तरे स्कन्द आजगाम शिवान्तिकम्
শঙ্খচূড়ৰ মুখৰ পৰা ওলোৱা কথাখিনি তেওঁ হুবহু দোহাৰিলে। ইয়াৰ মাজতে কাৰ্তিক (স্কন্দ) শিৱৰ ওচৰলৈ আহিল।
Verse 30
वीरभद्रश्च नन्दी च महाकालः सुभद्रकः । विशालाक्षश्च बाणश्च पिङ्गलाक्षो विकम्पनः
বীৰভদ্ৰ, নন্দী, মহাকাল, সুভদ্ৰক, বিশালক্ষ, বাণ, পিংগলাক্ষ আৰু বিকম্পন আহি পালে।
Verse 31
विरूपो विकृतिश्चैव मणिभद्रश्च बाष्कलः । कपिलाख्यो दीर्घदंष्ट्रो विकटस्ताम्रलोचनः
বিৰূপ, বিকৃতি, মণিভদ্ৰ, বাষ্কল, কপিল, দীর্ঘদংষ্ট্ৰ, বিকট আৰু তাম্ৰলোচন আহি পালে।
Verse 32
कालकण्ठो बलीभद्रः कालजिह्नः कुटीचरः । बलोन्मत्तो रणश्लाघी दुर्जयो दुर्गमस्तथा
কালকণ্ঠ, বলীভদ্ৰ, কালজিহ্ব, কুটিচৰ, বলোনমত্ত, ৰণশ্লাঘী, দুৰ্জয় আৰু দুৰ্গম আহি পালে।
Verse 33
अष्टौ च भैरवा रौद्रा रुद्राश्चैकादश स्मृताः । वसवोऽष्टौ वासवश्च आदित्या द्वादश स्मृताः
আঠগৰাকী ভয়ংকৰ ভৈৰৱ, একাদশ ৰুদ্ৰ, অষ্ট বসু, ইন্দ্ৰ (বাসৱ) আৰু দ্বাদশ আদিত্য আহি পালে।
Verse 34
हुताशनश्च चन्द्रश्च विश्वकर्माश्विनौ च तौ । कुबेरश्च यमश्चैव जयन्तो नलकूबरः
অগ্নি (হুতাশন), চন্দ্ৰ, বিশ্বকৰ্মা, দুই অশ্বিনীকুমাৰ, কুবেৰ, যম, জয়ন্ত আৰু নলকূবৰো আহি পালে।
Verse 35
वायुश्च वरुणश्चैव बुधश्च मङ्गलस्तथा । धर्मश्च शनिरीशानः कामदेवश्च वीर्यवान्
বায়ু, বৰুণ, বুধ, মংগল, ধৰ্ম, শনি, ঈশান আৰু বীৰ্যৱান কামদেৱ আহি পালে।
Verse 36
उग्रदंष्ट्रा चोग्रदण्डा कोटरा कैटभी तथा । स्वयं चाष्टभुजा देवी भद्रकाली भयङ्करी
উগ্ৰদংষ্ট্ৰা, উগ্ৰদণ্ডা, কোটৰা আৰু কৈতভী আহিল। আৰু ভয়ংকৰী আঠখন হাত থকা দেৱী ভদ্ৰকালী স্বয়ং আবিৰ্ভাৱ হ’ল।
Verse 37
रत्नेन्द्रसारनिर्माणविमानोपरि संस्थिता । रक्तवस्त्रपरीधाना रक्तमाल्यानुलेपना
তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ মণিৰে নিৰ্মিত এখন বিমানত বহি আছিল। তেওঁ ৰঙা বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিছিল আৰু ৰঙা মালা আৰু অনুলেপনেৰে সুশোভিত আছিল।
Verse 38
नृत्यन्ती च हसन्ती च गायन्ती सुस्वरं मुदा । अभयं ददाति भक्तेभ्योऽभया सा च भयं रिपुम्
আনন্দমনে নৃত্য কৰি, হাঁহি আৰু মধুৰ স্বৰেৰে গান গাই, সেই নিৰ্ভয়া দেৱীয়ে ভক্তসকলক অভয় দান কৰিছিল আৰু শত্ৰুসকলৰ মনত ত্ৰাসৰ সৃষ্টি কৰিছিল।
Verse 39
बिभ्रती विकटां जिह्वां सुलोलां योजनायताम् । शङ्खचक्रगदापद्मखड्गचर्मधनुःशरान्
তেওঁৰ এখন ভয়ংকৰ, লপলপীয়া জিভা আছিল যি এক যোজন পৰ্যন্ত বিস্তৃত আছিল। তেওঁ শংখ, চক্ৰ, গদা, পদ্ম, খড়্গ, চৰ্ম, ধনু আৰু শৰ ধাৰণ কৰিছিল।
Verse 40
खर्परं वर्तुलाकारं गम्भीरं योजनायतम् । त्रिशूलं गगनस्पर्शि शक्तिं च योजनायताम्
তেওঁ এক যোজন বিস্তৃত ঘূৰণীয়া, গভীৰ খৰ্পৰ (কপালৰ বাটি), আকাশচুম্বী ত্ৰিশূল আৰু এক যোজন দীঘল শক্তি (বৰ্শা) ধাৰণ কৰিছিল।
Verse 41
मुद्गरं मुसलं वज्रं खेटं फलकमुज्ज्वलम् । वैष्णवास्त्रं वारुणास्त्रं वाह्नेयं नागपाशकम्
তেওঁ মুদ্গৰ, মুষল, বজ্ৰ, খেটক, উজ্জ্বল ফলক, বৈষ্ণৱাস্ত্ৰ, বাৰুণাস্ত্ৰ, আগ্নেয়াস্ত্ৰ আৰু নাগপাশ ধাৰণ কৰিছিল।
Verse 42
नारायणास्त्रं गान्धर्वं ब्रह्मास्त्रं गारुडं तथा । पर्जन्यास्त्रं पाशुपतं जृम्भणास्त्रं च पार्वतम्
তেওঁৰ ওচৰত নাৰায়ণাস্ত্ৰ, গান্ধৰ্বাস্ত্ৰ, ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ, গাৰুড়াস্ত্ৰ, পৰ্জন্যাস্ত্ৰ, পাশুপতাস্ত্ৰ, জৃম্ভণাস্ত্ৰ আৰু পাৰ্বতাস্ত্ৰও আছিল।
Verse 43
माहेश्वरास्त्रं वायव्यं दण्डं सम्मोहनं तथा । अव्यर्थमस्त्रकं दिव्यं दिव्यास्त्रशतकं परम्
তেওঁ মাহেশ্বৰাস্ত্ৰ, বায়ব্যাস্ত্ৰ, দণ্ড, সম্মোহনাস্ত্ৰ আৰু আন এশটা অমোঘ আৰু শ্ৰেষ্ঠ দিব্য অস্ত্ৰ ধাৰণ কৰিছিল।
Verse 44
आगत्य तत्र तस्थौ च योगिनीनां त्रिकोटिभिः । सार्धं च डाकिनीनां च विकटानां त्रिकोटिभिः
তেওঁ তাত উপস্থিত হৈ তিনি কোটি যোগিনী আৰু তিনি কোটি ভয়ংকৰ ডাকিনীৰ সৈতে থিয় হ’ল।
Verse 45
भूतप्रेतपिशाचाश्च कूष्माण्डा ब्रह्मराक्षसाः । वेताला राक्षसाश्चैव यक्षाश्चैव तु किन्नराः
ভূত, প্ৰেত, পিশাচ, কুষ্মাণ্ড, ব্ৰহ্মৰাক্ষস, বেতাল, ৰাক্ষস, যক্ষ আৰু কিন্নৰসকলো সমবেত হৈছিল।
Verse 46
ताभिश्चैव सह स्कन्दः प्रणम्य चन्द्रशेखरम् । पितुः पार्श्वे सहायार्थं समुवास तदाज्ञया
তেওঁলোকৰ সৈতে স্কন্দই চন্দ্ৰশেখৰক (শিৱ) প্ৰণাম জনাই পিতৃৰ আদেশত তেওঁক সহায় কৰিবলৈ তেওঁৰ কাষত বহিল।
Verse 47
अथ दूते गते तत्र शङ्खचूडः प्रतापवान् । उवाच तुलसीं वार्तां गत्वाभ्यन्तरमेव च
এতিয়া, দূতজন যোৱাৰ পিছত, প্ৰতাপী শংখচূড়ে ভিতৰৰ কক্ষলৈ গৈ তুলসীক আসন্ন যুদ্ধৰ বাতৰি দিলে।
Verse 48
रणवार्तां च सा श्रुत्वा शुष्ककण्ठोष्ठतालुका । उवाच मधुरं साध्वी हृदयेन विदूयता
যুদ্ধৰ বাতৰি শুনি সতী তুলসীৰ ডিঙি, ওঁঠ আৰু তালু শুকাই গ’ল। অতিশয় ব্যথিত হৃদয়েৰে তেওঁ মধুৰ বাক্য ক’লে।
Verse 49
तुलस्युवाच हे प्राणबन्धो हे नाथ तिष्ठ मे वक्षसि क्षणम् । हे प्राणाधिष्ठातृदेव रक्ष मे जीवितं क्षणम्
তুলসীয়ে ক’লে: 'হে মোৰ প্ৰাণৰ বন্ধু! হে নাথ! ক্ষন্তেকৰ বাবে মোৰ বুকুত জিৰণি লওক। হে মোৰ প্ৰাণৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতা, ক্ষন্তেকৰ বাবে মোৰ জীৱন ৰক্ষা কৰক।'
Verse 50
भुंक्ष्व जन्म समासाद्य यन्मे मनसि वाञ्छितम् । पश्यामि त्वां क्षणं किञ्चिल्लोचनाभ्यां च सादरम्
'এই জন্মত মোৰ মনৰ যি ইচ্ছা সেয়া পূৰণ কৰক। মই আপোনাক ক্ষন্তেকৰ বাবে চকুৰে আদৰেৰে চাব বিচাৰো।'
Verse 51
आन्दोलयन्ते प्राणा मे मनो दग्धं च सन्ततम् । दुःस्वप्नश्च मया दृष्टश्चाद्यैव चरमे निशि
'মোৰ প্ৰাণ কঁপি উঠিছে, আৰু মোৰ মনটো অহৰহ চিন্তাত দগ্ধ হৈছে। আজি ৰাতিৰ শেষ প্ৰহৰত মই এটা ভয়ংকৰ দুঃস্বপ্ন দেখিছিলো।'
Verse 52
तुलसीवचनं श्रुत्वा भुक्त्वा पीत्वा नृपेश्वर । उवाच वचनं प्राज्ञो हितं सत्यं यथोचितम्
তুলসীৰ কথা শুনি জ্ঞানী ৰাজৰাজেশ্বৰে আহাৰ-পানী গ্ৰহণ কৰি হিতকৰ, সত্য আৰু যথোচিত কথা ক’লে।
Verse 53
शंखचूड उवाच कालेन योजितं सर्वं कर्मभोगनिबन्धनम् । शुभं हर्षः सुखं दुःखं भयं शोकश्च मङ्गलम्
শংখচূড়ে ক’লে: 'সকলোবোৰ কালৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত আৰু নিজৰ কৰ্মফলৰ দ্বাৰা আবদ্ধ। শুভ, হৰ্ষ, সুখ, দুখ, ভয়, শোক আৰু মংগল—সকলোবোৰ কালৰ দ্বাৰাই পৰিচালিত।'
Verse 54
काले भवन्ति वृक्षाश्च स्कन्धवन्तश्च कालतः । क्रमेण पुष्पवन्तश्च फलवन्तश्च कालतः
'গছবোৰ যথাসময়ত বৃদ্ধি পায়, কালক্ৰমত সেইবোৰৰ কাণ্ড বিকশিত হয়। ক্ৰমান্বয়ে সেইবোৰত ফুল ফুলে আৰু যথাসময়ত ফল ধৰে।'
Verse 55
तेषां फलानि पक्वानि प्रभवन्त्येव कालतः । ते सर्वे फलिताः काले पातं यान्ति च कालतः
'সেইবোৰৰ ফলবোৰ কেৱল কালৰ নিয়ম অনুসৰিয়েই পকে। আৰু ফল ধৰাৰ পিছত সেই সকলোবোৰ কালক্ৰমত সৰি পৰে আৰু ধ্বংস হয়।'
Verse 56
काले भवन्ति विश्वानि काले नश्यन्ति सुन्दरि । कालात्स्रष्टा च सृजति पाता पाति च कालतः
হে সুন্দৰী, কালৰ সোঁতত বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৃষ্টি হয় আৰু কালতেই ই বিলীন হয়। কালৰ দ্বাৰাই পৰিচালিত হৈ স্ৰষ্টাই সৃষ্টি কৰে আৰু পালকে পালন কৰে।
Verse 57
संहर्ता संहरेत्काले क्रमेण सञ्चरन्ति ते । ब्रह्मविष्णुशिवादीनामीश्वरः प्रकृतिः परा
সংহাৰকৰ্তাই কালৰ সোঁতত সংহাৰ কৰে; তেওঁলোক সকলোৱে ক্ৰমান্বয়ে কালৰ অধীনত কাম কৰে। ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, শিৱ আৰু অন্যান্যসকলৰ পৰম নিয়ন্ত্ৰণকাৰী হ'ল পৰা প্ৰকৃতি।
Verse 58
स्रष्टा पाता च संहर्ता स चात्मा कालनर्तकः । काले स एव प्रकृतिं स्वाभिन्नां स्वेच्छया प्रभुः
তেওঁৱেই স্ৰষ্টা, পালক আৰু সংহাৰক; সেই পৰমাত্মাই কালক নৃত্য কৰায়। কালৰ সোঁতত সেই প্ৰভুৱে নিজৰ ইচ্ছাৰে প্ৰকৃতিক প্ৰকাশ কৰে, যি তেওঁৰ পৰা অভিন্ন।
Verse 59
निर्माय कृतवान्सर्वान्विश्वस्थांश्च चराचरान् । सर्वेशः सर्वरूपश्च सर्वात्मा परमेश्वरः
পৰমেশ্বৰ, যি সকলোৰে প্ৰভু, সকলোৰে ৰূপ আৰু সকলোৰে আত্মা, তেওঁ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সকলো চৰাচৰ প্ৰাণীক সৃষ্টি কৰিছে।
Verse 60
जनं जनेन जनिता जनं पाति जनेन यः । जनं जनेन हरते तं देवं भज साम्प्रतम्
স্ৰষ্টাই এজন ব্যক্তিৰ জৰিয়তে আন এজনক সৃষ্টি কৰে, এজনৰ জৰিয়তে আন এজনক ৰক্ষা কৰে আৰু এজনৰ জৰিয়তে আন এজনক বিনাশ কৰে। এতিয়া সেই পৰমেশ্বৰক উপাসনা কৰা।
Verse 61
यस्याज्ञया वाति वातः शीघ्रगामी च साम्प्रतम् । यस्याज्ञया च तपनस्तपत्येव यथाक्षणम्
যাৰ আজ্ঞাত দ্ৰুতগামী বতাহ বয় আৰু যাৰ আজ্ঞাত সূৰ্যই সঠিক সময়ত তাপ দিয়ে...
Verse 62
यथाक्षणं वर्षतीन्द्रो मृत्युश्चरति जन्तुषु । यथाक्षणं दहत्यग्निश्चन्द्रो भ्रमति शीतवान्
...যাৰ আজ্ঞাত ইন্দ্ৰই সঠিক সময়ত বৰষুণ দিয়ে, মৃত্যুৱে প্ৰাণীৰ মাজত বিচৰণ কৰে, অগ্নিয়ে দহন কৰে আৰু শীতল চন্দ্ৰই ভ্ৰমণ কৰে।
Verse 63
मृत्योर्मृत्युं कालकालं यमस्य च यमं परम् । विभुं स्रष्टुश्च स्रष्टारं मातुश्च मातृकं भवे
তেওঁ মৃত্যুৰো মৃত্যু, কালৰো কাল, যমৰ পৰম নিয়ন্ত্ৰক, স্ৰষ্টাৰো সৰ্বব্যাপী স্ৰষ্টা আৰু এই জগতত মাতৃৰো মাতৃ।
Verse 64
संहर्तारं च संहर्तुस्तं देवं शरणं व्रज । को वा बन्धुश्च केषां वा सर्वबन्धुं भज प्रिये
সেই প্ৰভুৰ শৰণাপন্ন হোৱা যি সংহাৰকৰো সংহাৰক। প্ৰকৃততে কোণ কাৰ বন্ধু? হে প্ৰিয়ে, তেওঁক উপাসনা কৰা যি সকলোৰে বন্ধু।
Verse 65
अहं को वा च त्वं का वा विधिना योजितः पुरा । त्वया सार्धं कर्मणा च पुनस्तेन वियोजितः
মই কোন আৰু তুমি কোন? আমি আগতে ভাগ্য আৰু কৰ্মৰ দ্বাৰা একত্ৰিত হৈছিলোঁ আৰু সেই একে ভাগ্যৰ দ্বাৰাই আমি পৃথক হম।
Verse 66
अज्ञानी कातरः शोके विपत्तौ न च पण्डितः । सुखे दुःखे भ्रमत्येव कालनेमिक्रमेण च
অজ্ঞানী শোক আৰু বিপদত বিচলিত হয়, কিন্তু পণ্ডিত নহয়। সুখ আৰু দুখত মানুহে কালচক্ৰৰ গতি অনুসৰি ভ্ৰমণ কৰে।
Verse 67
नारायणं तं सर्वेशं कान्तं यास्यसि निश्चितम् । तपः कृतं यदर्थं च पुरा बदरिकाश्रमे
আপুনি নিশ্চিতভাৱে সকলোৰে প্ৰভু নাৰায়ণক স্বামী হিচাপে লাভ কৰিব, যাৰ বাবে আপুনি পূৰ্বতে বদৰিকাশ্ৰমত কঠোৰ তপস্যা কৰিছিল।
Verse 68
मया त्वं तपसा लब्धा ब्रह्मणस्तु वरेण च । हर्यर्थे यत्तव तपो हरिं प्राप्स्यसि कामिनि
মই তপস্যা আৰু ব্ৰহ্মাৰ বৰদানৰ জৰিয়তে তোমাক লাভ কৰিছিলোঁ। যিহেতু তোমাৰ তপস্যা হৰিৰ বাবে আছিল, হে সুন্দৰী, তুমি হৰিক লাভ কৰিবা।
Verse 69
वृन्दावने च गोविन्दं गोलोके त्वं लभिष्यसि । अहं यास्यामि तल्लोकं तनुं त्यक्त्वा च दानवीम्
আপুনি বৃন্দাবন আৰু গোলোকত গোবিন্দক লাভ কৰিব। মইও এই দানৱীয় শৰীৰ ত্যাগ কৰি তেওঁৰ ধামলৈ যাম।
Verse 70
तत्र द्रक्ष्यसि मां त्वं च द्रक्ष्यामि त्वां च साम्प्रतम् । अगमं राधिकाशापाद्भारतं च सुदुर्लभम्
তাত আপুনি মোক দেখিব আৰু মই আপোনাক দেখিম। ৰাধিকাৰ অভিশাপৰ বাবে মই এই অতি বিৰল ভাৰত ভূমিলৈ আহিছিলোঁ।
Verse 71
पुनर्यास्यामि तत्रैव कः शोको मे शृणु प्रिये । त्वं च देहं परित्यज्य दिव्यरूपं विधाय च
মই পুনৰ তালৈ যাম; মোৰ বাবে কি শোক আছে, শুনা হে প্ৰিয়তমা! তুমিও এই দেহ ত্যাগ কৰি দিব্য ৰূপ ধাৰণ কৰি...
Verse 72
तत्कालं प्राप्स्यसि हरिं मा कान्ते कातरा भव । इत्युक्त्वा च दिनान्ते च तया सार्धं मनोहरम्
...সেই সময়ত হৰিক লাভ কৰিবা। হে প্ৰিয়তমা, বিচলিত নহ’বা। দিনৰ শেষত এইদৰে কৈ তেওঁ তাইৰ সৈতে মনোহৰ...
Verse 73
सुष्वाप शोभने तल्पे पुष्पचन्दनचर्चिते । नानाप्रकारविभवं चकार रत्नमन्दिरे
...ফুল আৰু চন্দনৰ লেপন দিয়া এখন ধুনীয়া বিচনাত শুই পৰিল। তেওঁ ৰত্নখচিত প্ৰসাদত নানা ধৰণৰ ঐশ্বৰ্য উপভোগ কৰিছিল।
Verse 74
रत्नप्रदीपसंयुक्ते स्त्रीरत्नं प्राप्य सुन्दरीम् । निनाय रजनीं राजा क्रीडाकौतुकमङ्गलैः
ৰত্ন-প্ৰদীপৰ দ্বাৰা আলোকিত কোঠাত, নাৰীৰ মাজত ৰত্নস্বৰূপ সেই সুন্দৰীকে (তুলসী) লাভ কৰি ৰজাই আনন্দ আৰু ক্ৰীড়া-কৌতুকৰ মাজেৰে ৰাতিটো অতিবাহিত কৰিলে।
Verse 75
कृत्वा वक्षसि तां कान्तां रुदतीमतिदुःखिताम् । कृशोदरीं निराहारां निमग्नां शोकसागरे
কান্দি থকা, অতিশয় দুখী, লঘোণে থকা আৰু শোকৰ সাগৰত নিমজ্জিত সেই কৃশোদৰী প্ৰিয়তমাক নিজৰ বুকুত সাৱটি ধৰি...
Verse 76
पुनस्तां बोधयामास दिव्यज्ञानेन ज्ञानवित् । पुरा कृष्णेन यद्दत्तं भाण्डीरे तत्त्वमुत्तमम्
সেই জ্ঞানীজনে (শঙ্খচূড়) পুনৰবাৰ তেওঁক দিব্য জ্ঞানেৰে আলোকিত কৰিলে, যি পৰম সত্য পূৰ্বতে ভাণ্ডীৰবনত কৃষ্ণই প্ৰদান কৰিছিল।
Verse 77
स च तस्यै ददौ सर्वं सर्वशोकहरं परम् । ज्ञानं सम्प्राप्य सा देवी प्रसन्नवदनेक्षणा
তেওঁ তেওঁক সেই সকলো পৰম জ্ঞান দান কৰিলে যিয়ে সকলো শোক বিনাশ কৰে। সেই জ্ঞান লাভ কৰি দেৱী (তুলসী) প্ৰসন্ন বদন আৰু চকুৰে...
Verse 78
क्रीडां चकार हर्षेण सर्वं मत्वेति नश्वरम् । तौ दम्पती च क्रीडन्तौ निमग्नौ सुखसागरे
সকলোবোৰ নশ্বৰ বুলি উপলব্ধি কৰি তেওঁ হৰ্ষৰে ক্ৰীড়াত মগ্ন হ’ল। সেই দম্পতীয়ে ক্ৰীড়া কৰি সুখৰ সাগৰত নিমজ্জিত হ’ল...
Verse 79
पुलकाञ्चितसर्वाङ्गौ मूर्च्छितौ निर्जने मुने । अङ्गप्रत्यङ्गसंयुक्तौ सुप्रीतौ सुरतोत्सुको
হে মুনি, নিৰ্জন ঠাইত তেওঁলোকৰ সৰ্বশৰীৰ পুলকিত হৈ মূৰ্চ্ছিত হৈ পৰিল। অংগ-প্ৰত্যংগ সংযুক্ত হৈ, পৰম প্ৰীত আৰু মিলনৰ বাবে উৎসুক হৈ...
Verse 80
एकाङ्गौ च तथा तौ द्वौ चार्धनारीश्वरो यथा । प्राणेश्वरं च तुलसी मेने प्राणाधिकं परम्
সেই দুজন অৰ্ধনাৰীশ্বৰৰ দৰে একদেহী হৈ পৰিল। তুলসীয়ে নিজৰ প্ৰাণেশ্বৰক নিজৰ প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয় বুলি গণ্য কৰিছিল।
Verse 81
प्राणाधिकां च तां मेने राजा प्राणेश्वरीं सतीम् । तौ स्थितौ सुखसुप्तौ च तन्द्रितौ सुन्दरौ समौ
ৰজাই নিজৰ সতী সাধ্বী পত্নীক নিজৰ প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয় বুলি গণ্য কৰিছিল। সেই সুন্দৰ দম্পতী দুয়ো সুখত নিদ্ৰাত মগ্ন হৈ তন্দ্ৰাচ্ছন্ন হৈ পৰিল।
Verse 82
सुवेषौ सुखसम्भोगादचेष्टौ सुमनोहरौ । क्षणं सुचेतनौ तौ च कथयन्तौ रसाश्रयात्
সুন্দৰ সাজ-পোছাক পৰিহিত তেওঁলোক সুখ সম্ভোগৰ বাবে নিশ্চল হৈ পৰিল আৰু অতি মনোমোহা দেখা গ’ল। ক্ষন্তেকৰ বাবে সচেতন হৈ তেওঁলোকে প্ৰেমৰ কথা পাতিলে...
Verse 83
कथां मनोरमां दिव्यां हसन्तौ च क्षणं पुनः । क्षणं च केलिसंयुक्तौ रसभावसमन्वितौ
মনোৰম দিব্য কথা পাতি ক্ষন্তেকৰ বাবে পুনৰ হাঁহি ধেমালি কৰিলে। ক্ষন্তেকৰ বাবে তেওঁলোক ৰস আৰু ভাৱেৰে পৰিপূৰ্ণ ক্ৰীড়াত লিপ্ত হ’ল।
Verse 84
सुरते विरतिर्नास्ति तौ तद्विषयपण्डितौ । सततं जययुक्तौ द्वौ क्षणं नैव पराजितौ
তেওঁলোকৰ মিলনৰ কোনো বিৰতি নাছিল, কিয়নো তেওঁলোক সেই বিষয়ত নিপুণ আছিল। দুয়ো অহৰহ জয়ী হৈছিল, ক্ষন্তেকৰ বাবেও পৰাজিত হোৱা নাছিল।
Verse 999
इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां नवमस्कन्धे नारायणनारदसंवादे शङ्खचूडेन सह देवानां सङ्ग्रामोद्योगवर्णनं नाम विंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীমদ্দেৱীভাগৱত মহাপুৰাণৰ ১৮,০০০ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ নৱম স্কন্ধৰ নাৰায়ণ-নাৰদ সংবাদত শঙ্খচূড়ৰ সৈতে দেৱতাসকলৰ যুদ্ধৰ প্ৰস্তুতি বৰ্ণনা নামৰ বিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Frequently Asked Questions
Lord Shiva sends the Gandharva Pushpadanta to Shankhachuda's magnificent capital to deliver an ultimatum: either return the kingdom to the Devas or face war.
Shankhachuda consoles Tulasi with a philosophical discourse on the supreme power of Time (Kala) and Karma. He reminds her that their physical lives are temporary, and assures her that she will soon attain Lord Hari while he will be freed from a previous curse.
A massive divine army gathers around Shiva, including Skanda, Nandi, the Bhairavas, Rudras, Vasus, Adityas, and the fierce Goddess Bhadrakali, who arrives heavily armed on a splendid chariot accompanied by millions of Yoginis and Dakinis.
Read Devi Bhagavatam in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.