Shloka 41
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
तत्पदस्मरणं मुक्तिर्यावद्देहमयं क्रमः / यत्पापं समवाप्नोति गुर्वग्रे ऽनृतभाषणत्
Transliteration
tatpadasmaraṇaṃ muktiryāvaddehamayaṃ kramaḥ / yatpāpaṃ samavāpnoti gurvagre 'nṛtabhāṣaṇat
Translation
তেওঁৰ পদস্মৰণেই মুক্তি, যিমান দিন দেহধাৰণৰ ক্ৰম থাকে। গুৰুৰ আগত মিছা ক’লে যি পাপ লাভ হয়॥
Word by Word
तत्that (his)
तत्:
सम्बन्ध (Relation within compound)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; first member in compound तत्पदस्मरणम्
पदfeet/words
पद:
सम्बन्ध (Relation within compound)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; middle member in compound तत्पदस्मरणम्
स्मरणम्remembrance
स्मरणम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्मरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; तत्पुरुष (तत्पदयोः स्मरणम्)
मुक्तिःliberation
मुक्तिः:
समानााधिकरण (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular (predicate noun)
यावत्as long as
यावत्:
कालावधि (Temporal limit)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय; अवधिपर्यन्त (up to/as long as)
देहbody
देह:
सम्बन्ध (Relation within compound)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; first member in compound देहमयम्
मयम्consisting of
मयम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; तद्धितान्त ‘-मय’ = made of; qualifies क्रमः (understood as नपुंसक? but here agrees with implied ‘(अवस्था/स्थिति)’; commonly used adverbially)
क्रमःcourse, sequence
क्रमः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
यत्which
यत्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular; correlating with तत्/relative
पापम्sin
पापम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular
समवाप्नोतिincurs/attains
समवाप्नोति:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-अव-आप् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
गुरुof the guru
गुरु:
सम्बन्ध (Relation within compound)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; first member in compound गुर्वग्रे (sandhi form)
अग्रेin front (of)
अग्रे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative singular used adverbially; अव्ययीभाव (गुरोः अग्रे = in front of the guru)
अनृतuntrue
अनृत:
विशेषण (Qualifier within compound)
TypeAdjective
Rootअनृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; first member in compound अनृतभाषणात्
भाषणात्from speaking falsely
भाषणात्:
हेतु (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootभाषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; Ablative singular; तत्पुरुष (अनृतं भाषणम्) + पञ्चमी; हेतु (cause)