Previous Verse
Next Verse

Shloka 95

Viśukra–Viṣaṅga-vadha (The Slaying of Viśukra and Viṣaṅga) — Lalitopākhyāna

तस्मात्सहस्रशो जाता हिरण्याक्षा गदायुधाः / तैर्हन्यमाने शक्तीनां सैन्ये सन्त्रा सविह्वले / इतस्ततः प्रचलिते शिथिले रणकर्मणि

tasmātsahasraśo jātā hiraṇyākṣā gadāyudhāḥ / tairhanyamāne śaktīnāṃ sainye santrā savihvale / itastataḥ pracalite śithile raṇakarmaṇi

তাৰ পৰা গদাধাৰী হাজাৰ হাজাৰ হিৰণ্যাক্ষৰ জন্ম হ’ল। তেওঁলোকৰ আক্ৰমণত শক্তি সেনা ভয়াতুৰ আৰু বিচলিত হৈ পৰিল।

tasmātfrom that (source)
tasmāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPumlinga/Napumsaka, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular; pronominal
sahasraśaḥby thousands
sahasraśaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsahasraśas (अव्यय-प्रातिपदिक)
FormAdverb (क्रियाविशेषण अव्यय) meaning ‘by thousands/innumerably’
jātāḥwere born/arose
jātāḥ:
Kriyā (क्रिया/भाव)
TypeVerb
Rootjan (धातु) + ta (कृत्)
FormPast passive participle (क्त/कृदन्त), Pumlinga, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; agrees with hiraṇyākṣāḥ
hiraṇyākṣāḥHiraṇyākṣas (demons)
hiraṇyākṣāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothiraṇyākṣa (प्रातिपदिक)
FormPumlinga, Nominative (1st/प्रथमा), Plural
gadāyudhāḥmace-armed
gadāyudhāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootgadā + āyudha (प्रातिपदिक)
FormPumlinga, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; tatpuruṣa: gadā (mace) as instrument/attribute + āyudha (weapon) → ‘having mace as weapon’
taiḥby them
taiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPumlinga, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural
hanyamānewhile (it) was being struck
hanyamāne:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeVerb
Roothan (धातु) + yamāna (शानच्)
FormPresent passive participle (शानच्), Locative (7th/सप्तमी), Singular; agrees with sainye; passive sense ‘being struck’
śaktīnāmof the spears/powers
śaktīnām:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootśakti (प्रातिपदिक)
FormStrīlinga, Genitive (6th/षष्ठी), Plural
sainyein the army
sainye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsainya (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Locative (7th/सप्तमी), Singular
santrāḥterrified
santrāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsantrā (प्रातिपदिक)
FormPumlinga, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; predicate adjective (frightened/terrified)
savihvalein a bewildered state
savihvale:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootsa + vihvala (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Locative (7th/सप्तमी), Singular; tatpuruṣa with prefix-like sa- ‘with’; agrees with sainye
itaḥfrom here
itaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootitaḥ (अव्यय)
FormAdverb (दिग्देशक अव्यय) ‘from here/this side’
tataḥfrom there
tataḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAdverb (दिग्देशक अव्यय) ‘from there/that side’
pracalitewhen (it) was in commotion
pracalite:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeVerb
Rootpra + cal (धातु) + ita (क्त)
FormPast passive participle (क्त), Napumsaka, Locative (7th/सप्तमी), Singular; agrees with raṇakarmaṇi; ‘when it had become disturbed/moved’
śithilewhen loosened/slackened
śithile:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootśithila (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Locative (7th/सप्तमी), Singular; agrees with raṇakarmaṇi
raṇakarmaṇiin the act of battle
raṇakarmaṇi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootraṇa + karman (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Locative (7th/सप्तमी), Singular; tatpuruṣa: raṇa (battle) + karman (action)