Shloka 40
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
ततः सोमस्य वचनाज्जगृहुस्ते प्रचेतसः / संत्दृत्य कोपं वृक्षेभ्यः पत्नीं धर्मेण मारिषाम्
Transliteration
tataḥ somasya vacanājjagṛhuste pracetasaḥ / saṃtdṛtya kopaṃ vṛkṣebhyaḥ patnīṃ dharmeṇa māriṣām
Translation
তাৰ পাছত সোমৰ বচনত সেই প্ৰচেতাসকলে, বৃক্ষসমূহৰ প্ৰতি ক্ৰোধ সংযম কৰি, মাৰিষাক ধৰ্মমতে পত্নীৰূপে গ্ৰহণ কৰিলে।
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Desha-kala (देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: then/thereupon)
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
वचनात्from (the) command/word
वचनात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादानार्थ (from/because of the word)
जगृहुःthey accepted/took
जगृहुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
प्रचेतसःthe Pracetases
प्रचेतसः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रचेतस् (प्रातिपदिक/नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; व्यक्तिनाम (the Pracetases)
संहृत्यhaving restrained/withdrawn
संहृत्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootसम् + हृ (धातु) → संहृत्य (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप (gerund/absolutive): having withdrawn/controlled
कोपम्anger
कोपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकोप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वृक्षेभ्यःfrom the trees
वृक्षेभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), बहुवचन; अपादान (from the trees)
पत्नीम्wife
पत्नीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
धर्मेणby dharma, lawfully
धर्मेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण/रीति (by righteousness/according to law)
मारिषाम्Māriṣā
मारिषाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमारिषा (प्रातिपदिक/नाम)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (आम्-प्रत्ययः; proper name in object position)