Shloka 67
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
संवत्सरस्यावयवैः कल्पि तस्य यथाक्रमम् / अहस्तु नाभिः सौरस्य एकचक्रस्य वै स्मृतः
Transliteration
saṃvatsarasyāvayavaiḥ kalpi tasya yathākramam / ahastu nābhiḥ saurasya ekacakrasya vai smṛtaḥ
Translation
সংবৎসৰৰ অঙ্গসমূহেৰে তাৰ বিন্যাস ক্ৰমে কল্পিত হৈছে। সূৰ্যৰ সেই একচক্ৰ ৰথৰ নাভি ‘অহঃ’—দিন—বুলি স্মৃত।
Word by Word
संवत्सरस्यof the year
संवत्सरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अवयवैःwith the parts/limbs
अवयवैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootअवयव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
कल्पिwas arranged/constructed
कल्पि:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootकॢप् (धातु) + लुङ् (तिङन्त)
Formलुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; √कॢप् = to arrange/construct; रूपम्: ‘कल्पि(त्)’ (poetic aorist)
तस्यof it/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
यथाक्रमम्in proper sequence
यथाक्रमम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयथा + क्रम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (यथाक्रमम् = in due order), अव्यय (adverbial accusative)
अहःday
अहः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअहन्/अहः (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
नाभिःnavel, hub
नाभिः:
Karta (कर्ता/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सौरस्यof the Sun/solar
सौरस्य:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसौर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषण (of एकचक्रस्य)
एकचक्रस्यof the single-wheeled (chariot)
एकचक्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootएक + चक्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (एकं चक्रं यस्य), पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
स्मृतःis considered/said
स्मृतः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्मृतः’ = is said/remembered