Shloka 19
Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana
The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply
Devanagari script
विश्वकर्मा स्वयन्देवो भावनो लोकभावनः / स प्रविश्य ततः सत्रे तेषाममिततेजसाम्
Transliteration
viśvakarmā svayandevo bhāvano lokabhāvanaḥ / sa praviśya tataḥ satre teṣāmamitatejasām
Translation
স্বয়ংদেৱ বিশ্বকৰ্মা—ভাৱন, লোকভাৱন—সেই অমিততেজ ঋষিসকলৰ সত্রত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Word by Word
विश्वकर्माViśvakarmā
विश्वकर्मा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootविश्व + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (singular)
स्वयम्himself
स्वयम्:
सम्बन्ध (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable adverb)
देवःthe god
देवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (singular)
भावनःthe creator / producer
भावनः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootभावन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of विश्वकर्मा/देवः)
लोकभावनःcreator of the worlds
लोकभावनः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootलोक + भावन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (लोकस्य भावनः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeIndeclinable
Rootप्र + विश् (धातु) → प्रविश्य (कृदन्त, ल्यप्/absolutive)
Formकृदन्त अव्यय (gerund/ल्यप्); पूर्वकालिक क्रिया (prior action)
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
सत्रेinto the sacrificial session
सत्रे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootसत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन (plural)
अमिततेजसाम्of immeasurable splendor
अमिततेजसाम्:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootअमित + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; विशेषण (of तेषाम्)