Shloka 83
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
उत्तरोत्तरमेतेषां वर्षमुद्दिश्यते गुणैः / आरोग्यायुः प्रमाणानां धर्मतः कामतोर्ऽथतः
Transliteration
uttarottarameteṣāṃ varṣamuddiśyate guṇaiḥ / ārogyāyuḥ pramāṇānāṃ dharmataḥ kāmator'thataḥ
Translation
এই বৰ্ষসমূহক ক্ৰমে ক্ৰমে উত্তৰোত্তৰ গুণেৰে নিৰ্দেশ কৰা হয়—আৰোগ্য, আয়ুৰ প্ৰমাণ, আৰু ধৰ্ম, কাম, অৰ্থৰ সিদ্ধি অনুসাৰে।
Word by Word
उत्तर-उत्तरम्successively
उत्तर-उत्तरम्:
सम्बन्ध (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootउत्तर + उत्तर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः; क्रियाविशेषण (adverb: ‘successively higher/each succeeding’)
एतेषाम्of these
एतेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
वर्षम्the region (varṣa)
वर्षम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
उद्दिश्यतेis indicated/assigned
उद्दिश्यते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootउद् + दिश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि/भावे ‘is indicated/assigned’
गुणैःby qualities
गुणैः:
करण (Karaṇa/Means)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
आरोग्य-आयुःhealth and lifespan
आरोग्य-आयुः:
कर्ता (Kartā/Subject; items being discussed)
TypeNoun
Rootआरोग्य + आयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘health and lifespan’ as a collective
प्रमाणानाम्of measures/standards
प्रमाणानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootप्रमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
धर्मतःaccording to dharma
धर्मतः:
हेतु/प्रकार (Cause/manner adverbial)
TypeIndeclinable
Rootधर्मतः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb) ‘from/according to dharma’
कामतःaccording to desire
कामतः:
प्रकार (Manner adverbial)
TypeIndeclinable
Rootकामतः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय ‘according to desire/pleasure’
अर्थतःaccording to wealth/purpose
अर्थतः:
प्रकार (Manner adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअर्थतः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय ‘according to wealth/purpose’