Shloka 69
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
तत्र जंबूनदी पुण्या यस्या जांबूनदं स्मृतम् / पयोदं तु सरो नीले सुशुभ्रं पुण्डरीकवत्
Transliteration
tatra jaṃbūnadī puṇyā yasyā jāṃbūnadaṃ smṛtam / payodaṃ tu saro nīle suśubhraṃ puṇḍarīkavat
Translation
তাত পুণ্য জম্বূনদী আছে, যাৰ সোণ ‘জাম্বূনদ’ বুলি স্মৃত। নীল দেশত ‘পয়োদ’ নামৰ সৰোবৰ, শ্বেত পদ্মৰ দৰে উজ্জ্বল শোভিত।
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक अव्यय (locative adverb)
जम्बूनदीthe Jambū river
जम्बूनदी:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootजम्बू-नदी (प्रातिपदिक; जम्बू + नदी)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जम्बोः नदी)
पुण्याholy
पुण्या:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifying जम्बूनदी)
यस्याःof which (river)
यस्याः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्ध (relative pronoun)
जाम्बूनदम्(as) Jāmbūnada (gold)
जाम्बूनदम्:
कर्ता (Karta/Subject-complement)
TypeNoun
Rootजाम्बूनद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम/विशेष्य (predicate nominative with स्मृतम्)
स्मृतम्is called/remembered
स्मृतम्:
कर्म (Karma/Object implied: it)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थ (is called/remembered)
पयःदम्the cloud
पयःदम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपयःद (प्रातिपदिक; पयः + द)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (पयः ददाति इति/पयोदः = मेघः)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle; contrast/emphasis)
सरःa lake
सरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
नीलेblue
नीले:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootनील (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifying सरः)
सुशुभ्रम्very white/bright
सुशुभ्रम्:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootसु-शुभ्र (प्रातिपदिक; सु + शुभ्र)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय (अतिशय-विशेषण)
पुण्डरीकवत्like a lotus
पुण्डरीकवत्:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootपुण्डरीकवत् (प्रातिपदिक; -वत् प्रत्यय)
Formअव्ययवत्-प्रयोग/तुल्यवाचक विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान (simile)