Shloka 43
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
सह्यस्य चौत्तरान्तेषु यत्र गोदावरी नदी / पृथिव्यामपि कृत्स्नायां स प्रदेशो मनोरमः
Transliteration
sahyasya cauttarānteṣu yatra godāvarī nadī / pṛthivyāmapi kṛtsnāyāṃ sa pradeśo manoramaḥ
Translation
সহ্য পৰ্বতৰ উত্তৰ প্ৰান্তত য’ত গোদাবৰী নদী বয়, সেই অঞ্চল সমগ্ৰ পৃথিৱীতেও অতি মনোৰম।
Word by Word
सह्यस्यof the Sahya (mountain range)
सह्यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसह्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन — ‘of Sahya (mountain)’
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
उत्तर-अन्तेषुin the northern extremities
उत्तर-अन्तेषु:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (दिशा-सम्बन्ध); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन — ‘in the northern ends/borders’
यत्रwhere
यत्र:
देशाधिकरण (Relative locative)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्ध-देशवाचक (relative adverb ‘where’)
गोदावरीGodāvarī
गोदावरी:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootगोदावरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — river name
नदीriver
नदी:
कर्ता (Apposition)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — apposition to गोदावरी
पृथिव्याम्on the earth
पृथिव्याम्:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन — ‘on earth’
अपिeven, also
अपि:
सम्बन्धबोधक (Emphasis particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थ (particle ‘also/even’)
कृत्स्नायाम्in the entire (whole)
कृत्स्नायाम्:
विशेषण (Adjectival to पृथिव्याम्)
TypeAdjective
Rootकृत्स्न (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन — adjective qualifying पृथिव्याम् (‘in the whole [earth]’)
सःthat
सः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — demonstrative pronoun
प्रदेशःregion, tract
प्रदेशः:
कर्ता (Subject complement)
TypeNoun
Rootप्रदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — ‘region’
मनोरमःbeautiful, delightful
मनोरमः:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootमनोरम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — predicate adjective qualifying प्रदेशः